Aptekarka z KedywuThe Pharmacist from KedywA Farmacêutica do KedywDie Apothekerin aus dem KedywDe Apothekeres van KedywLa Pharmacienne du Kedywדי אַפּטייקערקע פֿונעם קעדיוו

Wanda Głuchowska h. Prus II (1901–1976)Wanda Głuchowska, coat of arms Prus II (1901–1976)Wanda Głuchowska, brasão Prus II (1901–1976)Wanda Głuchowska, Wappen Prus II (1901–1976)Wanda Głuchowska, wapen Prus II (1901–1976)Wanda Głuchowska, blason Prus II (1901–1976)Wanda Głuchowska, וואַפּן Prus II (1901–1976)

AutorAuthorAutorAutorAuteurAuteurמחבר: Marek Skonieczny

Przed wojnąBefore the warAntes da guerraVor dem KriegVoor de oorlogAvant la guerreפֿאַר דער מלחמה

Wanda Głuchowska, z domu również Głuchowska herbu Prus II, była córką Bronisława i Jadwigi z Zembrzuskich. Ukończyła farmację i została dyplomowaną farmaceutką — zawód rzadki wśród kobiet jej pokolenia. Jej małżeństwo ze Stanisławem Stefanem Głuchowskim łączyło dwie rodziny tego samego nazwiska i herbu Prus II (stopień pokrewieństwa nieustalony — w polskiej heraldyce wspólny herb nie oznacza pokrewieństwa). Przed wojną prowadzili aptekę przy ulicy Kruczej 28, róg Hożej 22 w Warszawie. Mieli jednego syna — Krzysztofa, urodzonego w 1926 roku.Wanda Głuchowska, née also Głuchowska of the Prus II coat of arms, was the daughter of Bronisław and Jadwiga née Zembrzuska. She completed pharmacy studies and became a certified pharmacist — a profession rare among women of her generation. Her marriage to Stanisław Stefan Głuchowski joined two families of the same surname and the Prus II coat of arms (the degree of kinship undetermined — in Polish heraldry a shared coat of arms does not imply kinship). Before the war they ran a pharmacy at 28 Krucza Street, on the corner of 22 Hoża Street in Warsaw. They had one son — Krzysztof, born in 1926.Wanda Głuchowska, de solteira também Głuchowska do brasão Prus II, era filha de Bronisław e de Jadwiga, nascida Zembrzuska. Concluiu os estudos de farmácia e tornou-se farmacêutica diplomada — uma profissão rara entre as mulheres da sua geração. O seu casamento com Stanisław Stefan Głuchowski uniu duas famílias do mesmo apelido e do brasão Prus II (o grau de parentesco indeterminado — na heráldica polaca um brasão comum não implica parentesco). Antes da guerra geriam uma farmácia na Rua Krucza 28, esquina com a Rua Hoża 22, em Varsóvia. Tinham um filho — Krzysztof, nascido em 1926.Wanda Głuchowska, geborene ebenfalls Głuchowska des Wappens Prus II, war die Tochter von Bronisław und Jadwiga geborene Zembrzuska. Sie schloss ein Pharmaziestudium ab und wurde diplomierte Apothekerin — ein unter Frauen ihrer Generation seltener Beruf. Ihre Ehe mit Stanisław Stefan Głuchowski verband zwei Familien desselben Nachnamens und desselben Wappens Prus II (der Verwandtschaftsgrad ist ungeklärt — in der polnischen Heraldik bedeutet ein gemeinsames Wappen keine Verwandtschaft). Vor dem Krieg führten sie eine Apotheke in der Krucza-Straße 28, Ecke Hoża-Straße 22 in Warschau. Sie hatten einen Sohn — Krzysztof, geboren 1926.Wanda Głuchowska, geboren eveneens Głuchowska van het wapen Prus II, was de dochter van Bronisław en Jadwiga, geboren Zembrzuska. Zij voltooide een farmaciestudie en werd gediplomeerd apothekeres — een beroep dat zeldzaam was onder vrouwen van haar generatie. Haar huwelijk met Stanisław Stefan Głuchowski verbond twee families met dezelfde achternaam en hetzelfde wapen Prus II (de graad van verwantschap is onbepaald — in de Poolse heraldiek betekent een gemeenschappelijk wapen geen verwantschap). Voor de oorlog beheerden zij een apotheek aan de Kruczastraat 28, hoek Hożastraat 22 in Warschau. Zij hadden één zoon — Krzysztof, geboren in 1926.Wanda Głuchowska, née elle aussi Głuchowska du blason Prus II, était la fille de Bronisław et de Jadwiga née Zembrzuska. Elle acheva des études de pharmacie et devint pharmacienne diplômée — une profession rare parmi les femmes de sa génération. Son mariage avec Stanisław Stefan Głuchowski unissait deux familles du même nom et du même blason Prus II (le degré de parenté indéterminé — dans l'héraldique polonaise, un blason commun n'implique pas de parenté). Avant la guerre, ils tenaient une pharmacie au 28 rue Krucza, à l'angle du 22 rue Hoża à Varsovie. Ils eurent un fils — Krzysztof, né en 1926.Wanda Głuchowska, אויך געבוירענע Głuchowska פֿונעם וואַפּן Prus II, איז געווען די טאָכטער פֿון Bronisław און Jadwiga געבוירענע Zembrzuska. זי האָט פֿאַרענדיקט פֿאַרמאַציע און איז געוואָרן אַ דיפּלאָמירטע אַפּטייקערקע — אַ פּראָפֿעסיע זעלטן צווישן פֿרויען פֿון איר דור. איר חתונה מיט Stanisław Stefan Głuchowski האָט פֿאַרבונדן צוויי משפּחות מיטן זעלבן פֿאַמיליע־נאָמען און וואַפּן Prus II (דער גראַד פֿון קרובֿהשאַפֿט ניט באַשטימט — אין דער פּוילישער העראַלדיק מיינט אַ געמיינזאַם וואַפּן ניט קיין קרובֿהשאַפֿט). פֿאַר דער מלחמה האָבן זיי געפֿירט אַן אַפּטייק אויף דער גאַס Krucza 28, אויפֿן ראָג פֿון Hoża 22 אין וואַרשע. זיי האָבן געהאַט איין זון — Krzysztof, געבוירן אין 1926.

KedywKedywKedywKedywKedywKedywקעדיוו

W czasie okupacji Wanda włączyła się w konspirację. Działała w oddziale DYSK (dywersja kobieca) przy Kedywie Komendy Głównej Armii Krajowej. Używała pseudonimów Krysta, a później Justyna. 26 września 1943 roku została ciężko ranna podczas Akcji Wilanów — jednej z najważniejszych operacji dywersyjnych Kedywu. Odniesione rany skutkowały 30-procentowym inwalidztwem. Mimo to kontynuowała służbę. 1 października 1944 roku otrzymała awans na stopień starszego sierżanta.During the occupation Wanda joined the underground. She served in the DYSK unit (women's sabotage) within the Kedyw of the High Command of the Home Army. She used the pseudonyms Krysta and, later, Justyna. On 26 September 1943 she was severely wounded during the Wilanów Operation — one of the most important sabotage operations of Kedyw. The wounds she sustained resulted in a 30-percent disability. Despite this she continued her service. On 1 October 1944 she was promoted to the rank of senior sergeant.Durante a ocupação, Wanda juntou-se à resistência clandestina. Atuou na unidade DYSK (sabotagem feminina) junto ao Kedyw do Comando Supremo do Exército Nacional. Usava os pseudónimos Krysta e, mais tarde, Justyna. A 26 de setembro de 1943 foi gravemente ferida durante a Operação Wilanów — uma das mais importantes operações de sabotagem do Kedyw. Os ferimentos sofridos resultaram numa invalidez de 30 por cento. Mesmo assim, continuou o seu serviço. A 1 de outubro de 1944 foi promovida ao posto de sargento sénior.Während der Besatzung schloss sich Wanda dem Untergrund an. Sie diente in der Einheit DYSK (weibliche Sabotage) beim Kedyw des Oberkommandos der Heimatarmee. Sie verwendete die Decknamen Krysta und später Justyna. Am 26. September 1943 wurde sie während der Wilanów-Aktion schwer verwundet — einer der wichtigsten Sabotageaktionen des Kedyw. Die erlittenen Wunden führten zu einer 30-prozentigen Invalidität. Dennoch setzte sie ihren Dienst fort. Am 1. Oktober 1944 wurde sie zum Oberfeldwebel befördert.Tijdens de bezetting sloot Wanda zich aan bij het verzet. Zij diende in de eenheid DYSK (vrouwelijke sabotage) bij de Kedyw van het Opperbevel van het Thuisleger. Zij gebruikte de schuilnamen Krysta en later Justyna. Op 26 september 1943 raakte zij zwaargewond tijdens de Wilanów-actie — een van de belangrijkste sabotageoperaties van de Kedyw. De opgelopen verwondingen leidden tot een invaliditeit van 30 procent. Toch zette zij haar dienst voort. Op 1 oktober 1944 werd zij bevorderd tot de rang van sergeant-majoor.Pendant l'occupation, Wanda rejoignit la clandestinité. Elle servit dans l'unité DYSK (sabotage féminin) auprès du Kedyw du Commandement suprême de l'Armée de l'Intérieur. Elle utilisait les pseudonymes Krysta puis, plus tard, Justyna. Le 26 septembre 1943, elle fut grièvement blessée lors de l'Opération Wilanów — l'une des plus importantes opérations de sabotage du Kedyw. Les blessures subies entraînèrent une invalidité de 30 pour cent. Malgré cela, elle poursuivit son service. Le 1er octobre 1944, elle fut promue au grade de sergent-chef.בעת דער אָקופּאַציע האָט זיך Wanda אָנגעשלאָסן אינעם אונטערגרונט. זי האָט געדינט אין דער אָפּטיילונג DYSK (פֿרויען־דיווערסיע) בײַם Kedyw פֿונעם הויפּט־קאָמאַנדע פֿון דער היים־אַרמיי (Armia Krajowa). זי האָט גענוצט די פּסעוודאָנימען Krysta און שפּעטער Justyna. דעם 26טן סעפּטעמבער 1943 איז זי שווער פֿאַרוווּנדעט געוואָרן בעת דער אַקציע Wilanów — איינע פֿון די וויכטיקסטע דיווערסיע־אָפּעראַציעס פֿונעם Kedyw. די באַקומענע וווּנדן האָבן געפֿירט צו אַ 30-פּראָצענטיקער אינוואַלידקייט. פֿון דעסטוועגן האָט זי פֿאָרגעזעצט איר דינסט. דעם 1טן אָקטאָבער 1944 האָט זי באַקומען אַ העכערונג צום ראַנג פֿון עלטערן סערזשאַנט.

Po wojnieAfter the warDepois da guerraNach dem KriegNa de oorlogAprès la guerreנאָך דער מלחמה

Koniec wojny nie przyniósł ulgi. Stefan popadł w głęboką depresję — jak pisze Wanda w jednym z listów: „Ojciec ciągle nic nie robi i jest w fatalnej formie.” Cały ciężar utrzymania rodziny spadł na Wandę. Prowadziła aptekę sama, jednocześnie opiekując się mężem i utrzymując kontakt z synem w Anglii.The end of the war brought no relief. Stefan sank into a deep depression — as Wanda writes in one of her letters: "Father still does nothing and is in dreadful shape." The entire burden of supporting the family fell on Wanda. She ran the pharmacy alone, while at the same time caring for her husband and maintaining contact with her son in England.O fim da guerra não trouxe alívio. Stefan mergulhou numa depressão profunda — como Wanda escreve numa das suas cartas: «O pai continua sem fazer nada e está num estado lamentável.» Todo o peso do sustento da família recaiu sobre Wanda. Geria a farmácia sozinha, ao mesmo tempo que cuidava do marido e mantinha contacto com o filho em Inglaterra.Das Kriegsende brachte keine Erleichterung. Stefan verfiel in eine tiefe Depression — wie Wanda in einem ihrer Briefe schreibt: „Vater tut weiterhin nichts und ist in einer fatalen Verfassung." Die gesamte Last des Familienunterhalts fiel auf Wanda. Sie führte die Apotheke allein, während sie zugleich ihren Mann pflegte und den Kontakt zu ihrem Sohn in England aufrechterhielt.Het einde van de oorlog bracht geen verlichting. Stefan verzonk in een diepe depressie — zoals Wanda in een van haar brieven schrijft: 'Vader doet nog steeds niets en verkeert in een erbarmelijke toestand.' De volledige last van het onderhoud van het gezin viel op Wanda. Zij beheerde de apotheek alleen, terwijl zij tegelijkertijd voor haar man zorgde en contact onderhield met haar zoon in Engeland.La fin de la guerre n'apporta aucun soulagement. Stefan sombra dans une profonde dépression — comme Wanda l'écrit dans l'une de ses lettres : « Père ne fait toujours rien et se trouve dans un état déplorable. » Tout le poids de l'entretien de la famille retomba sur Wanda. Elle tenait la pharmacie seule, tout en s'occupant de son mari et en maintenant le contact avec son fils en Angleterre.דאָס סוף פֿון דער מלחמה האָט ניט געבראַכט קיין דערלײַכטערונג. Stefan איז אַרײַנגעפֿאַלן אין אַ טיפֿער דעפּרעסיע — ווי Wanda שרײַבט אין איינעם פֿון אירע בריוו: „דער טאַטע טוט נאָך אַלץ גאָרניט און איז אין אַ מיאוסן מצבֿ." דער גאַנצער עול פֿון אויסהאַלטן די משפּחה איז געפֿאַלן אויף Wanda. זי האָט געפֿירט די אַפּטייק אַליין, און צו גלײַכער צײַט געזאָרגט פֿאַר איר מאַן און געהאַלטן קאָנטאַקט מיט איר זון אין ענגלאַנד.

28 stycznia 1948 roku przeprowadziła aptekę z ulicy Kruczej na Aleję Niepodległości. Koszt przeprowadzki: 13.500 złotych. Nowy szyld: 15.000 złotych. Czynsz miesięczny: 25.000 złotych. Ale Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego chciało terenu pod swoją siedzibę — i Wanda musiała znowu szukać.On 28 January 1948 she moved the pharmacy from Krucza Street to Aleja Niepodległości. The cost of the move: 13,500 zlotys. A new shop sign: 15,000 zlotys. Monthly rent: 25,000 zlotys. But the Ministry of Public Security wanted the site for its headquarters — and Wanda had to search again.A 28 de janeiro de 1948 mudou a farmácia da Rua Krucza para a Aleja Niepodległości. O custo da mudança: 13.500 zlótis. Uma nova tabuleta: 15.000 zlótis. Renda mensal: 25.000 zlótis. Mas o Ministério da Segurança Pública queria o terreno para a sua sede — e Wanda teve de procurar de novo.Am 28. Januar 1948 verlegte sie die Apotheke von der Krucza-Straße in die Aleja Niepodległości. Die Umzugskosten: 13.500 Zloty. Ein neues Aushängeschild: 15.000 Zloty. Monatsmiete: 25.000 Zloty. Doch das Ministerium für Öffentliche Sicherheit wollte das Gelände für seinen Sitz — und Wanda musste erneut suchen.Op 28 januari 1948 verplaatste zij de apotheek van de Kruczastraat naar de Aleja Niepodległości. De kosten van de verhuizing: 13.500 zloty. Een nieuw uithangbord: 15.000 zloty. Maandelijkse huur: 25.000 zloty. Maar het Ministerie van Openbare Veiligheid wilde het terrein voor zijn hoofdkantoor — en Wanda moest opnieuw zoeken.Le 28 janvier 1948, elle déplaça la pharmacie de la rue Krucza vers l'Aleja Niepodległości. Le coût du déménagement : 13 500 zlotys. Une nouvelle enseigne : 15 000 zlotys. Loyer mensuel : 25 000 zlotys. Mais le ministère de la Sécurité publique voulait le terrain pour son siège — et Wanda dut chercher de nouveau.דעם 28טן יאַנואַר 1948 האָט זי איבערגעפֿירט די אַפּטייק פֿון דער גאַס Krucza אויף Aleja Niepodległości. די קאָסטן פֿונעם איבערפֿיר: 13.500 זלאָטעס. אַ נײַ שילד: 15.000 זלאָטעס. מאָנאַטלעכע דירה־געלט: 25.000 זלאָטעס. אָבער דאָס מיניסטעריום פֿאַר עפֿנטלעכער זיכערקייט האָט געוואָלט דעם פּלאַץ פֿאַר זײַן הויפּטקוואַרטיר — און Wanda האָט געמוזט ווידער זוכן.

Plan aptekiThe pharmacy planA planta da farmáciaDer ApothekenplanHet plan van de apotheekLe plan de la pharmacieדער פּלאַן פֿון דער אַפּטייק

Jesienią 1948 roku Wanda ma na uwadze trzy lokale: narożny przy Filtracyjnej i Alei Niepodległości za dwa miliony złotych, Filtrowa 19 oraz Aleja Niepodległości 159 — w pasażu domu od Rakowieckiej. Ten ostatni adres jest szczególny: w budynku przy Al. Niepodległości 159 przed wojną mieszkała rodzina Bytnarów — Jan Bytnar „Rudy”, bohater „Kamieni na szaniec.”In the autumn of 1948 Wanda has three premises in mind: the corner one at Filtracyjna and Aleja Niepodległości for two million zlotys, Filtrowa 19, and Aleja Niepodległości 159 — in the arcade of the building facing Rakowiecka. This last address is particular: before the war the Bytnar family lived in the building at Al. Niepodległości 159 — Jan Bytnar "Rudy", the hero of "Stones for the Rampart."No outono de 1948 Wanda tem em vista três locais: o de esquina na Filtracyjna com a Aleja Niepodległości por dois milhões de zlótis, a Filtrowa 19 e a Aleja Niepodległości 159 — na galeria do edifício voltado para a Rakowiecka. Este último endereço é particular: antes da guerra a família Bytnar viveu no edifício da Al. Niepodległości 159 — Jan Bytnar «Rudy», o herói de «Pedras para a Muralha».Im Herbst 1948 hat Wanda drei Lokale im Auge: das Eckhaus an der Filtracyjna und der Aleja Niepodległości für zwei Millionen Zloty, die Filtrowa 19 sowie die Aleja Niepodległości 159 — in der Passage des Gebäudes von der Rakowiecka her. Diese letzte Adresse ist besonders: Im Gebäude an der Al. Niepodległości 159 wohnte vor dem Krieg die Familie Bytnar — Jan Bytnar „Rudy", der Held von „Steine für den Wall".In het najaar van 1948 heeft Wanda drie panden op het oog: het hoekpand op de Filtracyjna en de Aleja Niepodległości voor twee miljoen zloty, de Filtrowa 19 en de Aleja Niepodległości 159 — in de passage van het gebouw aan de zijde van de Rakowiecka. Dit laatste adres is bijzonder: voor de oorlog woonde de familie Bytnar in het gebouw aan de Al. Niepodległości 159 — Jan Bytnar 'Rudy', de held van 'Stenen voor de schans'.À l'automne 1948, Wanda envisage trois locaux : celui d'angle à la Filtracyjna et à l'Aleja Niepodległości pour deux millions de zlotys, le Filtrowa 19 et l'Aleja Niepodległości 159 — dans le passage de l'immeuble côté Rakowiecka. Cette dernière adresse est particulière : avant la guerre, la famille Bytnar habitait l'immeuble de l'Al. Niepodległości 159 — Jan Bytnar « Rudy », le héros des « Pierres pour le rempart ».אין האַרבסט 1948 האָט Wanda אין זינען דרײַ לאָקאַלן: דאָס ראָג־לאָקאַל בײַ Filtracyjna און Aleja Niepodległości פֿאַר צוויי מיליאָן זלאָטעס, Filtrowa 19 און Aleja Niepodległości 159 — אין דעם פּאַסאַזש פֿונעם בנין פֿון דער זײַט Rakowiecka. דער לעצטער אַדרעס איז באַזונדער: אינעם בנין בײַ Al. Niepodległości 159 האָט פֿאַר דער מלחמה געוווינט די משפּחה Bytnar — Jan Bytnar „Rudy", דער העלד פֿון „שטיינער פֿאַרן וואַל".

W liście do syna Wanda rysuje odręcznie plan ulic: Narbutt, Asfaltowa, Niepodległości, Rakowiecka. Zaznacza dwie najbliższe apteki: Moreupińskiego i Wiśniewskiego. Na drugiej stronie — szkic wnętrza: wejście po kilku stopniach do pasażu, cztery sklepy, laboratorium z antresolą na dyżury. To unikatowy dokument urbanistyczny i architektoniczny — Warszawa 1948 narysowana ręką aptekarki.In a letter to her son Wanda draws by hand a plan of the streets: Narbutt, Asfaltowa, Niepodległości, Rakowiecka. She marks the two nearest pharmacies: Moreupiński's and Wiśniewski's. On the other side — a sketch of the interior: an entrance up a few steps to the arcade, four shops, a laboratory with a mezzanine for night duty. It is a unique urban and architectural document — Warsaw 1948 drawn by a pharmacist's hand.Numa carta ao filho, Wanda desenha à mão uma planta das ruas: Narbutt, Asfaltowa, Niepodległości, Rakowiecka. Assinala as duas farmácias mais próximas: a de Moreupiński e a de Wiśniewski. No verso — um esboço do interior: a entrada por alguns degraus para a galeria, quatro lojas, um laboratório com mezanino para os turnos noturnos. É um documento urbanístico e arquitetónico único — a Varsóvia de 1948 desenhada pela mão de uma farmacêutica.In einem Brief an ihren Sohn zeichnet Wanda von Hand einen Straßenplan: Narbutt, Asfaltowa, Niepodległości, Rakowiecka. Sie markiert die beiden nächstgelegenen Apotheken: die von Moreupiński und die von Wiśniewski. Auf der Rückseite — eine Skizze des Inneren: ein Eingang über einige Stufen zur Passage, vier Geschäfte, ein Labor mit Zwischengeschoss für den Nachtdienst. Es ist ein einzigartiges städtebauliches und architektonisches Dokument — das Warschau von 1948, von der Hand einer Apothekerin gezeichnet.In een brief aan haar zoon tekent Wanda met de hand een plattegrond van de straten: Narbutt, Asfaltowa, Niepodległości, Rakowiecka. Zij markeert de twee dichtstbijzijnde apotheken: die van Moreupiński en die van Wiśniewski. Op de andere zijde — een schets van het interieur: een ingang via enkele treden naar de passage, vier winkels, een laboratorium met een entresol voor de nachtdiensten. Het is een uniek stedenbouwkundig en architectonisch document — het Warschau van 1948, getekend door de hand van een apothekeres.Dans une lettre à son fils, Wanda dessine à la main un plan des rues : Narbutt, Asfaltowa, Niepodległości, Rakowiecka. Elle marque les deux pharmacies les plus proches : celle de Moreupiński et celle de Wiśniewski. Au verso — un croquis de l'intérieur : une entrée par quelques marches vers le passage, quatre boutiques, un laboratoire doté d'une mezzanine pour les gardes de nuit. C'est un document urbanistique et architectural unique — la Varsovie de 1948 dessinée de la main d'une pharmacienne.אין אַ בריוו צו איר זון צייכנט Wanda מיט דער האַנט אַ פּלאַן פֿון די גאַסן: Narbutt, Asfaltowa, Niepodległości, Rakowiecka. זי באַצייכנט די צוויי נאָענטסטע אַפּטייקן: Moreupiński'ס און Wiśniewski'ס. אויף דער אַנדערער זײַט — אַ סקיצע פֿונעם אינעווייניק: אַן אַרײַנגאַנג אַרויף עטלעכע טרעפּ צום פּאַסאַזש, פֿיר קראָמען, אַ לאַבאָראַטאָריע מיט אַ מעזאָנין פֿאַר נאַכט־דעזשור. דאָס איז אַ ניט־געוויינטלעכער שטאָט־פּלאַנערישער און אַרכיטעקטאָנישער דאָקומענט — וואַרשע 1948 געצייכנט מיט דער האַנט פֿון אַן אַפּטייקערקע.

ListyThe lettersAs cartasDie BriefeDe brievenLes lettresדי בריוו

W kolekcji zachowało się ponad 56 listów Wandy do Krzysztofa w Anglii, z lat 1946–1949 — najdłuższa ciągła korespondencja matki emigranta w zbiorze. Pisze regularnie, raz w tygodniu, numerując listy starannie. Zaczyna je słowami „Synku maluśki mój.” Pisze o codzienności: o tramwajach z Żoliborza, o pogrzebach znajomych, o cenach. Wspomina Boya-Żeleńskiego. W jednym z listów rysuje odręcznie kostium astrologa (ARG/V/269), w innym — plan ulic Warszawy (ARG/V/303).More than 56 letters from Wanda to Krzysztof in England, from the years 1946–1949, survive in the collection — the longest continuous correspondence of an émigré's mother in the holdings. She writes regularly, once a week, numbering the letters carefully. She begins them with the words "My tiny little son." She writes about everyday life: about the trams from Żoliborz, about acquaintances' funerals, about prices. She mentions Boy-Żeleński. In one letter she draws by hand an astrologer's costume (ARG/V/269), in another — a plan of Warsaw's streets (ARG/V/303).Conservam-se na coleção mais de 56 cartas de Wanda a Krzysztof em Inglaterra, dos anos de 1946–1949 — a mais longa correspondência contínua de uma mãe de emigrante no acervo. Escreve regularmente, uma vez por semana, numerando as cartas com cuidado. Inicia-as com as palavras «Meu filhinho pequenino.» Escreve sobre o quotidiano: sobre os elétricos de Żoliborz, sobre funerais de conhecidos, sobre os preços. Menciona Boy-Żeleński. Numa carta desenha à mão um traje de astrólogo (ARG/V/269), noutra — uma planta das ruas de Varsóvia (ARG/V/303).In der Sammlung sind über 56 Briefe Wandas an Krzysztof in England aus den Jahren 1946–1949 erhalten — die längste fortlaufende Korrespondenz einer Emigrantenmutter im Bestand. Sie schreibt regelmäßig, einmal in der Woche, und nummeriert die Briefe sorgfältig. Sie beginnt sie mit den Worten „Mein winziges Söhnchen." Sie schreibt über den Alltag: über die Straßenbahnen aus Żoliborz, über Begräbnisse von Bekannten, über die Preise. Sie erwähnt Boy-Żeleński. In einem Brief zeichnet sie von Hand ein Astrologenkostüm (ARG/V/269), in einem anderen — einen Plan der Warschauer Straßen (ARG/V/303).In de collectie zijn ruim 56 brieven van Wanda aan Krzysztof in Engeland bewaard gebleven, uit de jaren 1946–1949 — de langste ononderbroken correspondentie van een emigrantenmoeder in het bestand. Zij schrijft regelmatig, eenmaal per week, en nummert de brieven zorgvuldig. Zij begint ze met de woorden 'Mijn kleine zoontje.' Zij schrijft over het dagelijks leven: over de trams uit Żoliborz, over begrafenissen van bekenden, over de prijzen. Zij vermeldt Boy-Żeleński. In een brief tekent zij met de hand een astrologenkostuum (ARG/V/269), in een andere — een plattegrond van de straten van Warschau (ARG/V/303).La collection conserve plus de 56 lettres de Wanda à Krzysztof en Angleterre, des années 1946–1949 — la plus longue correspondance continue d'une mère d'émigré dans le fonds. Elle écrit régulièrement, une fois par semaine, numérotant soigneusement les lettres. Elle les commence par les mots « Mon tout petit fils. » Elle écrit sur le quotidien : sur les tramways de Żoliborz, sur les enterrements de connaissances, sur les prix. Elle évoque Boy-Żeleński. Dans une lettre, elle dessine à la main un costume d'astrologue (ARG/V/269), dans une autre — un plan des rues de Varsovie (ARG/V/303).אין דער זאַמלונג זײַנען אָפּגעהיט געוואָרן מער ווי 56 בריוו פֿון Wanda צו Krzysztof אין ענגלאַנד, פֿון די יאָרן 1946–1949 — די לענגסטע אָנגייענדיקע קאָרעספּאָנדענץ פֿון אַ מאַמע פֿון אַן עמיגראַנט אינעם אוצר. זי שרײַבט רעגלמעסיק, איין מאָל אַ וואָך, נומערירנדיק די בריוו זאָרגפֿעלטיק. זי הייבט זיי אָן מיט די ווערטער „מײַן קליין זונדעלע." זי שרײַבט וועגן טאָג־טעגלעכקייט: וועגן די טראַמווייען פֿון Żoliborz, וועגן לוויות פֿון באַקאַנטע, וועגן די פּרײַזן. זי דערמאָנט Boy-Żeleński. אין איין בריוו צייכנט זי מיט דער האַנט אַ קאָסטיום פֿון אַן אַסטראָלאָג (ARG/V/269), אין אַן אַנדער — אַ פּלאַן פֿון די גאַסן פֿון וואַרשע (ARG/V/303).

W maju 1949 pisze: „Czytam Twój list i płaczę razem z Tobą.” W lipcu: „Czy też ja Cię jeszcze zobaczę?” W grudniu 1949: „Najpiękniejsza w życiu byłam w okresie Twego niemowlęctwa.” Ostatni znany list — z 11 grudnia 1949, nocny dyżur w aptece.In May 1949 she writes: "I read your letter and weep together with you." In July: "Will I even see you again?" In December 1949: "I was at my most beautiful in life during your infancy." The last known letter — from 11 December 1949, a night shift at the pharmacy.Em maio de 1949 escreve: «Leio a tua carta e choro contigo.» Em julho: «Será que ainda te voltarei a ver?» Em dezembro de 1949: «Fui a mais bela da minha vida durante a tua infância.» A última carta conhecida — de 11 de dezembro de 1949, um turno noturno na farmácia.Im Mai 1949 schreibt sie: „Ich lese Deinen Brief und weine zusammen mit Dir." Im Juli: „Werde ich Dich überhaupt noch sehen?" Im Dezember 1949: „Am schönsten im Leben war ich in der Zeit Deines Säuglingsalters." Der letzte bekannte Brief — vom 11. Dezember 1949, eine Nachtschicht in der Apotheke.In mei 1949 schrijft zij: 'Ik lees je brief en huil samen met jou.' In juli: 'Zal ik je nog wel terugzien?' In december 1949: 'Het mooist in mijn leven was ik in de tijd van jouw babytijd.' De laatste bekende brief — van 11 december 1949, een nachtdienst in de apotheek.En mai 1949, elle écrit : « Je lis ta lettre et je pleure avec toi. » En juillet : « Te reverrai-je seulement encore ? » En décembre 1949 : « C'est durant ta petite enfance que j'ai été la plus belle de ma vie. » La dernière lettre connue — du 11 décembre 1949, une garde de nuit à la pharmacie.אין מײַ 1949 שרײַבט זי: „איך לייען דײַן בריוו און וויין צוזאַמען מיט דיר." אין יולי: „צי וועל איך דיך נאָך אַ מאָל זען?" אין דעצעמבער 1949: „די שענסטע אין לעבן בין איך געווען אין דער צײַט פֿון דײַן עופֿעלעשאַפֿט." דער לעצטער באַקאַנטער בריוו — פֿונעם 11טן דעצעמבער 1949, אַ נאַכט־דעזשור אין דער אַפּטייק.

Trylogia PRL — dokumenty odznaczenia (ARG/V/733–735)PRL Trilogy — decoration documents (ARG/V/733–735)Trilogia da RPP — documentos de condecoração (ARG/V/733–735)VR-Polen-Trilogie — Auszeichnungsdokumente (ARG/V/733–735)PRL-trilogie — onderscheidingsdocumenten (ARG/V/733–735)Trilogie de la RPP — documents de décoration (ARG/V/733–735)טרילאָגיע פֿון פּ.ר.ל. — דאָקומענטן פֿון אויסצייכענונג (ARG/V/733–735)

W marcu 1960 roku Wanda Głuchowska wstąpiła do ZBoWiD (Związek Bojowników o Wolność i Demokrację). Zachowana legitymacja członkowska nr 1644 (ARG/V/735, 2.III.1960) to jedyny odręczny podpis Wandy w całej kolekcji ponad 1736 jednostek. Dokument potwierdza datę urodzenia 13.III.1901 i ówczesny adres: Nowy Załąek 9 m. 2.In March 1960, Wanda née Zembrzuska Głuchowska joined the ZBoWiD (Union of Fighters for Freedom and Democracy). The surviving membership card no. 1644 (ARG/V/735, 2.III.1960) is the only handwritten signature of Wanda in the entire collection of over 1736 units. The document confirms the date of birth 13.III.1901 and the address of the time: Nowy Załąek 9 m. 2.Em março de 1960, Wanda, nascida Zembrzuska, Głuchowska ingressou no ZBoWiD (União dos Combatentes pela Liberdade e a Democracia). A carteira de sócia preservada n.º 1644 (ARG/V/735, 2.III.1960) é a única assinatura manuscrita de Wanda em toda a coleção de mais de 1736 unidades. O documento confirma a data de nascimento 13.III.1901 e o endereço da época: Nowy Załąek 9 ap. 2.Im März 1960 trat Wanda geborene Zembrzuska Głuchowska dem ZBoWiD (Verband der Kämpfer für Freiheit und Demokratie) bei. Der erhaltene Mitgliedsausweis Nr. 1644 (ARG/V/735, 2.III.1960) ist die einzige handschriftliche Unterschrift Wandas in der gesamten Sammlung von über 1736 Einheiten. Das Dokument bestätigt das Geburtsdatum 13.III.1901 und die damalige Adresse: Nowy Załąek 9 Whg. 2.In maart 1960 trad Wanda, geboren Zembrzuska, Głuchowska toe tot de ZBoWiD (Bond van Strijders voor Vrijheid en Democratie). De bewaard gebleven lidmaatschapskaart nr. 1644 (ARG/V/735, 2.III.1960) is de enige handgeschreven handtekening van Wanda in de hele collectie van ruim 1736 eenheden. Het document bevestigt de geboortedatum 13.III.1901 en het toenmalige adres: Nowy Załąek 9 app. 2.En mars 1960, Wanda née Zembrzuska Głuchowska adhéra au ZBoWiD (Union des Combattants pour la Liberté et la Démocratie). La carte de membre conservée n° 1644 (ARG/V/735, 2.III.1960) est la seule signature manuscrite de Wanda dans toute la collection de plus de 1736 unités. Le document confirme la date de naissance 13.III.1901 et l'adresse de l'époque: Nowy Załąek 9 app. 2.אין מערץ 1960 איז Wanda געבוירענע Zembrzuska Głuchowska אַרײַנגעטראָטן אינעם ZBoWiD (פֿאַרבאַנד פֿון קעמפֿער פֿאַר פֿרײַהייט און דעמאָקראַטיע). דאָס איבערגעבליבענע מיטגליד־קאַרטל נומ' 1644 (ARG/V/735, 2.III.1960) איז דער איינציקער האַנט־געשריבענער אונטערשריפֿט פֿון Wanda אין דער גאַנצער זאַמלונג פֿון איבער 1736 איינסן. דער דאָקומענט באַשטעטיקט דעם געבורט־דאַטום 13.III.1901 און דעם דעמאָלטיקן אַדרעס: Nowy Załąek 9 m. 2.

W 1965 roku resort obrony narodowej wystawił zaświadczenie o nadaniu Krzyża Walecznych (ARG/V/734, MON PRL, 5.III.1965, nr DK-2389/W) — choć sam krzyż Wanda otrzymała już w Powstaniu Warszawskim 1944 roku.In 1965 the ministry of national defence issued a certificate of the conferral of the Cross of Valour (ARG/V/734, Ministry of National Defence of the Polish People's Republic, 5.III.1965, no. DK-2389/W) — although Wanda had already received the cross itself during the Warsaw Uprising of 1944.Em 1965 o ministério da defesa nacional emitiu um certificado de concessão da Cruz do Valor (ARG/V/734, Ministério da Defesa Nacional da República Popular da Polónia, 5.III.1965, n.º DK-2389/W) — embora a própria cruz Wanda já a tivesse recebido durante o Levante de Varsóvia de 1944.Im Jahr 1965 stellte das Ministerium für Nationale Verteidigung eine Bescheinigung über die Verleihung des Tapferkeitskreuzes aus (ARG/V/734, Ministerium für Nationale Verteidigung der Volksrepublik Polen, 5.III.1965, Nr. DK-2389/W) — obwohl Wanda das Kreuz selbst bereits während des Warschauer Aufstands 1944 erhalten hatte.In 1965 gaf het ministerie van nationale defensie een attest af van de verlening van het Kruis van Dapperheid (ARG/V/734, Ministerie van Nationale Defensie van de Poolse Volksrepubliek, 5.III.1965, nr. DK-2389/W) — hoewel Wanda het kruis zelf al tijdens de Opstand van Warschau in 1944 had ontvangen.En 1965, le ministère de la défense nationale délivra un certificat d'attribution de la Croix de la Valeur (ARG/V/734, ministère de la Défense nationale de la République populaire de Pologne, 5.III.1965, n° DK-2389/W) — bien que Wanda eût déjà reçu la croix elle-même pendant l'Insurrection de Varsovie de 1944.אין 1965 האָט דאָס מיניסטעריום פֿאַר נאַציאָנאַלער פֿאַרטיידיקונג אַרויסגעגעבן אַ באַשטעטיקונג וועגן דעם פֿאַרלייַען פֿונעם קרייץ פֿון העלדישקייט (ARG/V/734, מיניסטעריום פֿאַר נאַציאָנאַלער פֿאַרטיידיקונג פֿון דער פּוילישער פֿאָלקסרעפּובליק, 5.X.1965, נומ' DK-2389/W) — כאָטש דעם קרייץ אַליין האָט Wanda שוין באַקומען בעת דעם וואַרשעווער אויפֿשטאַנד פֿון 1944.

Dekadę później, 17 kwietnia 1974, wdowie Wandzie wręczono Medal Warszawy (ARG/V/733) — zaświadczenie podpisane przez Henryka Jabłońskiego, Przewodniczącego Rady Państwa PRL. Trzy dokumenty razem tworzą portret Wandy nie tylko jako uczestniczki podziemia, lecz także jako uznanej obywatelki powojennej Warszawy.A decade later, on 17 April 1974, the widow Wanda was presented with the Medal of Warsaw (ARG/V/733) — the certificate signed by Henryk Jabłoński, Chairman of the Council of State of the Polish People's Republic. Together the three documents form a portrait of Wanda not only as a participant in the underground, but also as a recognised citizen of postwar Warsaw.Uma década mais tarde, a 17 de abril de 1974, à viúva Wanda foi entregue a Medalha de Varsóvia (ARG/V/733) — o certificado assinado por Henryk Jabłoński, Presidente do Conselho de Estado da República Popular da Polónia. Em conjunto, os três documentos compõem um retrato de Wanda não só como participante da resistência clandestina, mas também como cidadã reconhecida da Varsóvia do pós-guerra.Ein Jahrzehnt später, am 17. April 1974, wurde der Witwe Wanda die Medaille von Warschau überreicht (ARG/V/733) — die Bescheinigung unterzeichnet von Henryk Jabłoński, dem Vorsitzenden des Staatsrats der Volksrepublik Polen. Zusammen ergeben die drei Dokumente ein Porträt Wandas nicht nur als Teilnehmerin des Untergrunds, sondern auch als anerkannte Bürgerin des Nachkriegswarschaus.Een decennium later, op 17 april 1974, kreeg de weduwe Wanda de Medaille van Warschau uitgereikt (ARG/V/733) — het attest ondertekend door Henryk Jabłoński, voorzitter van de Staatsraad van de Poolse Volksrepubliek. Samen vormen de drie documenten een portret van Wanda niet alleen als deelneemster aan het verzet, maar ook als erkende burgeres van het naoorlogse Warschau.Une décennie plus tard, le 17 avril 1974, on remit à la veuve Wanda la Médaille de Varsovie (ARG/V/733) — le certificat signé par Henryk Jabłoński, président du Conseil d'État de la République populaire de Pologne. Ensemble, les trois documents composent un portrait de Wanda non seulement comme participante de la clandestinité, mais aussi comme citoyenne reconnue de la Varsovie d'après-guerre.אַ צענדליק יאָר שפּעטער, דעם 17טן אַפּריל 1974, האָט מען איבערגעגעבן דער אַלמנה Wanda די מעדאַל פֿון וואַרשע (ARG/V/733) — די באַשטעטיקונג אונטערגעשריבן פֿון Henryk Jabłoński, דעם פֿאָרזיצער פֿונעם שטאַטסראַט פֿון דער פּוילישער פֿאָלקסרעפּובליק. אינאיינעם שאַפֿן די דריי דאָקומענטן אַ פּאָרטרעט פֿון Wanda ניט בלויז ווי אַ באַטייליקטע אינעם אונטערגרונט, נאָר אויך ווי אַן אָנערקענטע בירגערין פֿון נאָך-מלחמהדיקן וואַרשע.

ŹródłaSourcesFontesQuellenBronnenSourcesקוואַלן