Aptekarka z KedywuThe Pharmacist from KedywA Farmacêutica do KedywDie Apothekerin aus dem KedywDe Apothekeres van KedywLa Pharmacienne du Kedywדי אַפּטייקערקע פֿונעם קעדיוו

Wanda Głuchowska h. Prus II (1901–1976)Wanda Głuchowska, coat of arms Prus II (1901–1976)Wanda Głuchowska, brasão Prus II (1901–1976)Wanda Głuchowska, Wappen Prus II (1901–1976)Wanda Głuchowska, wapen Prus II (1901–1976)Wanda Głuchowska, blason Prus II (1901–1976)Wanda Głuchowska, וואַפּן Prus II (1901–1976)

Przed wojną

Wanda Głuchowska, z domu również Głuchowska herbu Prus II, była córką Bronisława i Jadwigi z Zembrzuskich. Ukończyła farmację i została dyplomowaną farmaceutką — zawód rzadki wśród kobiet jej pokolenia. Jej małżeństwo ze Stanisławem Stefanem Głuchowskim było związkiem kuzynowskim: oboje nosili ten sam herb. Przed wojną prowadzili aptekę przy ulicy Kruczej 28, róg Hożej 22 w Warszawie. Mieli jednego syna — Krzysztofa, urodzonego w 1928 roku.

Kedyw

W czasie okupacji Wanda włączyła się w konsprację. Działała w oddziale DYSK (dywersja kobieca) przy Kedywie Komendy Głównej Armii Krajowej. Używała pseudonimów Krysta, a później Justyna. 26 września 1943 roku została ciężko ranna podczas Akcji Wilanów — jednej z najważniejszych operacji dywersyjnych Kedywu. Odniesione rany skutkowały 30-procentowym inwalidztwem. Mimo to kontynuowała służbę. 1 października 1944 roku otrzymała awans na stopień starszego sierżanta.

Po wojnie

Koniec wojny nie przyniósł ulgi. Stefan popadł w głęboką depresję — jak pisze Wanda w jednym z listów: „Ojciec ciągle nic nie robi i jest w fatalnej formie.” Cały ciężar utrzymania rodziny spadł na Wandę. Prowadziła aptekę sama, jednocześnie opiekując się mężem i utrzymując kontakt z synem w Anglii.

28 stycznia 1948 roku przeprowadziła aptekę z ulicy Kruczej na Aleję Niepodległości. Koszt przeprowadzki: 13.500 złotych. Nowy szyld: 15.000 złotych. Czynsz miesięczny: 25.000 złotych. Ale Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego chciało terenu pod swoją siedzibę — i Wanda musiała znowu szukać.

Plan apteki

Jesienią 1948 roku Wanda ma na uwadze trzy lokale: narożny przy Filtracyjnej i Alei Niepodległości za dwa miliony złotych, Filtrowa 19 oraz Aleja Niepodległości 159 — w pasażu domu od Rakowieckiej. Ten ostatni adres jest szczególny: w budynku przy Al. Niepodległości 159 przed wojną mieszkała rodzina Bytnarów — Jan Bytnar „Rudy”, bohater „Kamieni na szaniec.”

W liście do syna Wanda rysuje odręcznie plan ulic: Narbutt, Asfaltowa, Niepodległości, Rakowiecka. Zaznacza dwie najbliższe apteki: Moreupińskiego i Wiśniewskiego. Na drugiej stronie — szkic wnętrza: wejście po kilku stopniach do pasażu, cztery sklepy, laboratorium z antresolą na dyżury. To unikatowy dokument urbanistyczny i architektoniczny — Warszawa 1948 narysowana ręką aptekarki.

Listy

W kolekcji zachowało się ponad 56 listów Wandy do Krzysztofa w Anglii, z lat 1946–1949 — najdłuższa ciągła korespondencja matki emigranta w zbiorze. Pisze regularnie, raz w tygodniu, numerując listy starannie. Zaczyna je słowami „Synku maluśki mój.” Pisze o codzienności: o tramwajach z Żoliborza, o pogrzebach znajomych, o cenach. Wspomina Boya-Żeleńskiego. W jednym z listów rysuje odręcznie kostium astrologa (ARG/V/269), w innym — plan ulic Warszawy (ARG/V/303).

W maju 1949 pisze: „Czytam Twój list i płaczę razem z Tobą.” W lipcu: „Czy też ja Cię jeszcze zobaczę?” W grudniu 1949: „Najpiękniejsza w życiu byłam w okresie Twego niemowlęctwa.” Ostatni znany list — z 11 grudnia 1949, nocny dyżur w aptece.

Trylogia PRL — dokumenty odznaczenia (ARG/V/733–735)PRL Trilogy — documents of recognition (ARG/V/733–735)

W marcu 1960 roku Wanda z Zembrzuskich Głuchowska wstąpiła do ZBoWiD (Związek Bojowników o Wolność i Demokrację). Zachowana legitymacja członkowska nr 1644 (ARG/V/735, 2.III.1960) to jedyny odręczny podpis Wandy w całej kolekcji ponad 1287 jednostek. Dokument potwierdza datę urodzenia 13.III.1901 i ówczesny adres: Nowy Załąek 9 m. 2. In March 1960, Wanda née Zembrzuska Głuchowska joined ZBoWiD (the Association of Fighters for Freedom and Democracy). The surviving membership card no. 1644 (ARG/V/735, 2.III.1960) is the only handwritten signature of Wanda in the entire collection of over 850 items. It confirms her date of birth 13.III.1901 and address: Nowy Załąek 9 apt. 2.

W 1965 roku resort obrony narodowej wystawił zaświadczenie o nadaniu Krzyża Walecznych (ARG/V/734, MON PRL, 5.III.1965, nr DK-2389/W) — choć sam krzyż Wanda otrzymała już w Powstaniu Warszawskim 1944 roku. In 1965 the Ministry of National Defence issued a certificate confirming the award of the Cross of Valour (ARG/V/734, PRL MoD, 5.III.1965, no. DK-2389/W) — though Wanda had received the decoration during the Warsaw Uprising in 1944.

Dekadę później, 17 kwietnia 1974, wdowie Wandzie wręczono Medal Warszawy (ARG/V/733) — zaświadczenie podpisane przez Henryka Jabłońskiego, Przewodniczącego Rady Państwa PRL. Trzy dokumenty razem tworzą portret Wandy nie tylko jako uczestniczki podziemia, lecz także jako uznanej obywatelki powojennej Warszawy. A decade later, on 17 April 1974, widow Wanda received the Warsaw Medal (ARG/V/733) — a certificate signed by Henryk Jabłoński, Chairman of the Council of State of the Polish People's Republic. Together the three documents portray Wanda not only as a resistance fighter but as a fully recognised citizen of post-war Warsaw.

Źródła