Siódemka Beliny i Instytut PiłsudskiegoBelina’s Seven and the Piłsudski InstituteOs Sete de Belina e o Instituto PiłsudskiBelinas Sieben und das Piłsudski-InstitutBelina’s Zeven en het Piłsudski InstituutLes Sept de Belina et l’Institut Piłsudskiבעלינאַס זיבן און דער פּילסודסקי-אינסטיטוט

Abstrakt: Artykuł przedstawia porównawczą analizę zasobów archiwalnych dokumentujących życie generała dywizji Janusza Juliana Głuchowskiego (1888–1964). Przedmiotem analizy są dwa zbiory: kolekcja prywatna ARG (217 jednostek w sześciu seriach, skatalogowana w standardzie ISAD(G)) oraz Zespół 70 Instytutu Józefa Piłsudskiego w Londynie (9 jednostek, 1916–1964). Na podstawie porównania inwentarzy metodą pozycja-po-pozycji zidentyfikowano dokumenty kategorii A (duplikaty), B (uzupełnienia) i C (unikaty). Około 60% dokumentów serii ARG/II (33 jednostki dotyczące generała) stanowi materiał nieobecny w Zespole 70. W szerszym kontekście archiwalnym wykazano powiązania z pięcioma kolejnymi zespołami Instytutu: Archiwum L. Kmicic-Skrzyńskiego (zesp. 17), Archiwum K. Sosnkowskiego (zesp. 19), Legiony 1914–1918 (zesp. 22), Wojna polsko-bolszewicka (zesp. 23) oraz Zbiór fotograficzny (zesp. 201). Artykuł dowodzi, że dopiero połączenie obu zbiorów — instytucjonalnego i prywatnego — pozwala zrekonstruować pełną biografię archiwalnlą jednego z założycieli Siódemki Beliny, twórcy 7 Pułku Ułanów Lubelskich, I Zastępcy Ministra Spraw Wojskowych i współzałożyciela samego Instytutu.

Abstract: This article presents a comparative analysis of archival resources documenting the life of Major General Janusz Julian Głuchowski (1888–1964). Two collections are examined: the private ARG collection (217 items in six series, catalogued according to ISAD(G)) and Collection 70 of the Józef Piłsudski Institute in London (9 items, 1916–1964). Through item-by-item inventory comparison, documents were classified as Category A (duplicates), B (supplements), or C (uniques). Approximately 60% of ARG Series II documents (33 items relating to the General) constitute material absent from Collection 70. The broader archival context reveals connections to five additional Institute collections: the L. Kmicic-Skrzyński Archive (coll. 17), K. Sosnkowski Archive (coll. 19), Polish Legions 1914–1918 (coll. 22), Polish-Soviet War (coll. 23), and the Photographic Collection (coll. 201). The article demonstrates that only by combining both holdings — institutional and private — can the full archival biography of one of Belina’s Seven, founder of the 7th Uhlan Regiment, First Deputy Minister of Military Affairs, and co-founder of the Institute itself, be reconstructed.

Słowa kluczowe / Keywords: archiwoznawstwo, komplementarność archiwalna, kolekcja prywatna, Instytut Piłsudskiego w Londynie, Siódemka Beliny, gen. Janusz Głuchowski, Polskie Siły Zbrojne, emigracja wojskowa, ISAD(G) · archival science, archival complementarity, private collection, Piłsudski Institute London, Belina’s Seven, Polish Armed Forces, military emigration

1. Wprowadzenie: problem rozproszenia źródeł1. Introduction: the problem of dispersed sources

Archiwa polskiej emigracji wojskowej po 1945 roku cechuje charakterystyczny podział: część dokumentacji trafiała do instytucji powołanych dla ochrony pamięci — Instytutu Piłsudskiego, Instytutu Sikorskiego, Biblioteki Polskiej w Paryżu — podczas gdy dokumenty o charakterze prywatnym pozostawały w rękach rodzin. Podział ten wynikał z praktyki archiwalnej: oficerowie przekazywali akta służby, rozkazy i korespondencję urzędową, zatrzymując listy osobiste, fotografie i pamiątki rodzinne.¹The archives of the Polish military emigration after 1945 are characterised by a distinctive division: part of the documentation was deposited with institutions established for the preservation of memory — the Piłsudski Institute, the Sikorski Institute, the Polish Library in Paris — while documents of a private nature remained in the hands of families. This division arose from archival practice: officers donated service records, orders and official correspondence, retaining personal letters, photographs and family mementos.¹

Generał dywizji Janusz Julian Głuchowski (1888–1964) stanowi modelowy przypadek takiego rozproszenia. Jego dokumentacja archiwalna istnieje w dwóch odrębnych zbiorach: Zespole 70 Instytutu Józefa Piłsudskiego w Londynie (9 jednostek archiwalnych, lata 1916–1964) oraz kolekcji prywatnej oznaczonej sygnaturą ARG (217 jednostek w sześciu seriach, skatalogowanej w standardzie ISAD(G) w 2026 roku). Dodatkową wartość analityczną wnosi fakt, że Głuchowski był współzałożycielem instytucji, w której jego własne akta są dziś przechowywane.²Major General Janusz Julian Głuchowski (1888–1964) represents a model case of such dispersal. His archival documentation exists in two separate collections: Collection 70 of the Józef Piłsudski Institute in London (9 archival items, years 1916–1964) and the private collection bearing the reference ARG (217 items in six series, catalogued according to ISAD(G) in 2026). An additional analytical value is provided by the fact that Głuchowski was a co-founder of the very institution in which his own records are today preserved.²

Celem niniejszego artykułu jest: (1) porównanie zawartości obu zbiorów metodą inwentarza równoległego; (2) identyfikacja dokumentów komplementarnych, uzupełniających i unikalnych; (3) umieszczenie obu zbiorów w szerszym kontekście archiwalnym Instytutu Piłsudskiego, z uwzględnieniem pięciu powiązanych zespołów (nr 17, 19, 22, 23, 201).The aim of this article is: (1) to compare the contents of both collections using the parallel inventory method; (2) to identify complementary, supplementary and unique documents; (3) to place both collections within the broader archival context of the Piłsudski Institute, taking into account five related collections (nos. 17, 19, 22, 23, 201).

2. Nota biograficzna: od bojowca PPS do współzałożyciela Instytutu2. Biographical note: from PPS fighter to co-founder of the Institute

Janusz Julian Głuchowski urodził się 19 czerwca 1888 roku w Bukowej, powiat Piotrków Trybunalski. Był synem Mariana Głuchowskiego, działacza Polskiej Organizacji Narodowej, którego dokumenty zachowały się w serii ARG/I (6 jednostek, 1914). W 1905 roku, w wieku siedemnastu lat, wstąpił do Organizacji Bojowej PPS. Działał w niej do 1908 roku, po czym wyjechał na studia na Politechnikę w Liège, gdzie współzałożył z Tadeuszem Piskorem komórkę Związku Walki Czynnej. Sekwencję tę potwierdza biogram sporządzony przez Wojskowe Biuro Historyczne (nr 76/45, 24.V.1937), zachowany jako ARG/II/1.³Janusz Julian Głuchowski was born on 19 June 1888 in Bukowa, Piotrków Trybunalski district. He was the son of Marian Głuchowski, an activist of the Polish National Organisation, whose documents are preserved in series ARG/I (6 items, 1914). In 1905, at the age of seventeen, he joined the Combat Organisation of the PPS (Polish Socialist Party). He was active there until 1908, after which he left to study at the Polytechnic in Liège, where he co-founded with Tadeusz Piskor a cell of the Active Combat Union (Związek Walki Czynnej). This sequence is confirmed by the biographical note prepared by the Military Historical Bureau (no. 76/45, 24.V.1937), preserved as ARG/II/1.³

W nocy z 2 na 3 sierpnia 1914 roku Głuchowski, jako zastępca dowódcy Władysława Beliny-Prażmowskiego, uczestniczył w patrolu Siódemki Beliny — pierwszym regularnym oddziale polskim od Powstania Styczniowego. Skład patrolu, zweryfikowany na podstawie źródeł IPN i fotokopiI grupowej z podpisami (ARG/II/2), przedstawia tabela 1.⁴On the night of 2 to 3 August 1914, Głuchowski, as deputy commander to Władysław Belina-Prażmowski, participated in the patrol of Belina’s Seven — the first regular Polish military unit since the January Uprising. The composition of the patrol, verified on the basis of IPN sources and a group photocopy with signatures (ARG/II/2), is shown in Table 1.⁴

Tabela 1. Skład patrolu Siódemki Beliny (2/3.VIII.1914)Composition of Belina's Seven patrol (2/3.VIII.1914)

Dalsze etapy kariery Głuchowskiego dokumentowane są przede wszystkim w serii ARG/II (33 jednostki). 5 listopada 1918 roku otrzymał rozkaz Sztabu Generalnego w Lublinie organizacji nowego oddziału jazdy (ARG/II/8) — przyszłego 7 Pułku Ułanów Lubelskich, którym dowodził do lipca 1920 roku. W okresie międzywojennym był dekorowany Legią Honorową przez marszałka Focha (3.V.1923, ARG/II/15), Orderem Gwiazdy Rumunii w stopniu komandora (1.VIII.1923, ARG/II/16), a w 1925 roku otrzymał dekret prezydencki zezwalający na noszenie odznaczeń zagranicznych (ARG/II/17).⁵The subsequent stages of Głuchowski’s career are documented primarily in series ARG/II (33 items). On 5 November 1918 he received an order from the General Staff in Lublin to organise a new cavalry unit (ARG/II/8) — the future 7th Uhlan Regiment of Lublin, which he commanded until July 1920. During the interwar period he was decorated with the Légion d’honneur by Marshal Foch (3.V.1923, ARG/II/15), the Order of the Star of Romania at the rank of Commander (1.VIII.1923, ARG/II/16), and in 1925 received a presidential decree permitting the wearing of foreign decorations (ARG/II/17).⁵

5 października 1935 roku został mianowany I Zastępcą Ministra Spraw Wojskowych (ARG/II/19). Po kampanii wrześniowej — internowanie w Rumunii, Palestyna (X.1940), Londyn (II.1941). Od września 1943 dowódca Polskich Jednostek Wojskowych w Wielkiej Brytanii. 1 czerwca 1945 — awans na generała dywizji. We wrześniu 1945 — Companion of the Order of the Bath (C.B.).On 5 October 1935 he was appointed First Deputy Minister of Military Affairs (ARG/II/19). After the September Campaign — internment in Romania, Palestine (X.1940), London (II.1941). From September 1943 commander of Polish Military Units in Great Britain. 1 June 1945 — promoted to Major General. In September 1945 — Companion of the Order of the Bath (C.B.).

19 marca 1947 roku Głuchowski współzałożył Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie — instytucję, której przekazał swoje akta urzędowe (obecny Zespół 70). Zmarł 11 czerwca 1964 roku w Londynie. Pochowany na cmentarzu Brompton (grób 576).⁶On 19 March 1947 Głuchowski co-founded the Józef Piłsudski Institute in London — the institution to which he donated his official records (now Collection 70). He died on 11 June 1964 in London. He is buried at Brompton Cemetery (grave 576).⁶

3. Zespół 70: inwentarz i charakterystyka3. Collection 70: inventory and description

Zespół 70 Instytutu Piłsudskiego w Londynie nosi nazwę „Archiwum Janusza Głuchowskiego” i obejmuje 9 jednostek archiwalnych z lat 1916–1964. Opis zespołu, dostępny na stronie Instytutu (pilsudski.org.uk/pl/archiwum-070.php), pozwala zrekonstruować następującą strukturę:⁷Collection 70 of the Piłsudski Institute in London bears the name “Archive of Janusz Głuchowski” and comprises 9 archival items from the years 1916–1964. The description of the collection, available on the Institute’s website (pilsudski.org.uk/pl/archiwum-070.php), allows the following structure to be reconstructed:⁷

Tabela 2. Inwentarz Zespołu 70 — Archiwum Janusza GłuchowskiegoInventory of Collection 70 — Archive of Janusz Głuchowski

Analiza inwentarza ujawnia kilka cech istotnych dla dalszego porównania. Po pierwsze, Zespół 70 ma charakter przede wszystkim służbowy i korporacyjny: dominuje korespondencja urzędowa (jedn. 2, 3, 5), raporty wojskowe (jedn. 6) i materiały emigracyjne (jedn. 9). Po drugie, zbiór obejmuje wyłącznie dokumenty samego generała — brak jakiejkolwiek dokumentacji rodzinnej. Po trzecie, zasługują na uwagę dwa elementy niespodziewane: wiersze (jedn. 6) oraz kalendarze i notatnik (jedn. 1), które mogą mieć walor źródła narracyjnego.⁸Analysis of the inventory reveals several characteristics significant for the subsequent comparison. First, Collection 70 is primarily official and corporate in character: official correspondence dominates (items 2, 3, 5), along with military reports (item 6) and émigré materials (item 9). Second, the collection covers exclusively the General’s own documents — there is no family documentation whatsoever. Third, two unexpected elements merit attention: poems (item 6) and diaries and a notebook (item 1), which may have value as narrative sources.⁸

4. Kolekcja prywatna ARG: struktura i zakres4. The private ARG collection: structure and scope

Kolekcja prywatna ARG (Archiwum Rodziny Głuchowskich) została skatalogowana w 2026 roku w standardzie ISAD(G). Obejmuje 217 jednostek w sześciu seriach, z których każda odpowiada jednemu członkowi rodziny lub kategorii dokumentów:The private ARG collection (Archive of the Głuchowski Family) was catalogued in 2026 according to the ISAD(G) standard. It comprises 217 items in six series, each corresponding to one family member or category of documents:

Tabela 3. Struktura kolekcji ARGStructure of the ARG collection

Kluczowa różnica między oboma zbiorami leży w zakresie podmiotowym. Zespół 70 dokumentuje wyłącznie generała. Kolekcja ARG dokumentuje całą rodzinę — pięć osób w trzech pokoleniach, z których każde walczyło o niepodległość innymi środkami: ojciec w PON (1914), generał w Legionach i II RP, bracia w AK i Powstaniu Warszawskim, bratanek jako młodociany powstańiec, a następnie emigrant w Brazylii. Ten wielopokoleniowy kontekst jest niedostępny z poziomu Zespołu 70.The key difference between the two collections lies in their scope of persons covered. Collection 70 documents exclusively the General. The ARG collection documents the entire family — five persons across three generations, each of whom fought for independence by different means: the father in the PON (1914), the General in the Legions and the Second Polish Republic, the brothers in the Home Army and the Warsaw Uprising, the nephew as a teenage insurgent and subsequently an émigré in Brazil. This multigenerational context is inaccessible from the level of Collection 70.

5. Metodologia porównania inwentarzy5. Methodology of inventory comparison

Analizę komplementarności przeprowadzono metodą inwentarza równoległego: dla każdego dokumentu serii ARG/II (33 jednostki) weryfikowano, czy odpowiadający mu dokument istnieje w Zespole 70, i odwrotnie. Zastosowano trzy kategorie klasyfikacyjne:The complementarity analysis was conducted using the parallel inventory method: for each document in ARG series II (33 items) it was verified whether a corresponding document exists in Collection 70, and vice versa. Three classification categories were applied:

Kategoria A — duplikaty. Dokumenty obecne w obu zbiorach (np. odpisy mianowań, kopie rozkazów). Wartość archiwalna: potwierdzająca, uwierzytelniająca. Umożliwiają weryfikację autentyczności poszczególnych egzemplarzy.Category A — duplicates. Documents present in both collections (e.g. copies of appointments, copies of orders). Archival value: confirmatory and authenticating. They enable verification of the authenticity of individual copies.

Kategoria B — uzupełnienia. Dokumenty obecne tylko w jednym zbiorze, dotyczące okresów lub wydarzeń udokumentowanych w drugim. Wartość: kontekstualizująca. Przykład: zaproszenie na dekorację przez marsz. Focha (ARG/II/15) uzupełnia dokumentację orderową obecną w Zespole 70 (jedn. 1).Category B — supplements. Documents present in only one collection, relating to periods or events documented in the other. Value: contextualising. Example: the invitation to the decoration by Marshal Foch (ARG/II/15) supplements the decorations documentation present in Collection 70 (item 1).

Kategoria C — unikaty. Dokumenty bez odpowiednika w drugim zbiorze, dokumentujące aspekty życia nieobjęte archiwum alternatywnym. Wartość: najwyższa, źródłowa. Przykład: korespondencja prywatna gen. Sosnkowskiego (ARG/II/27–29).Category C — unique items. Documents with no counterpart in the other collection, documenting aspects of life not covered by the alternative archive. Value: highest, primary source. Example: the private correspondence of Gen. Sosnkowski (ARG/II/27–29).

Tabela 4. Wybór dokumentów kategorii B i C z serii ARG/IISelected Category B and C documents from ARG Series II

Wstępne wyniki wskazują, że około 60% dokumentów serii ARG/II należy do kategorii B lub C — stanowi zatem materiał nieobecny lub niedostatecznie udokumentowany w Zespole 70. Wynik ten potwierdza tezę o wysokiej komplementarności obu zbiorów. Pełna taksonomia wymaga jednak dostępu do oryginałów obu zasobów i porównania na poziomie dokumentu jednostkowego.⁹Preliminary results indicate that approximately 60% of documents in ARG series II belong to categories B or C — constituting material absent from or insufficiently documented in Collection 70. This result confirms the thesis of high complementarity between the two collections. Full taxonomy, however, requires access to the originals of both holdings and comparison at the level of the individual document.⁹

6. List Sosnkowskiego jako studium przypadku źródła unikalnego6. The Sosnkowski letter as a case study of a unique source

Spośród dokumentów kategorii C, szczególnej analizy wymaga zespół trzech dokumentów: list gen. broni Kazimierza Sosnkowskiego do gen. Głuchowskiego (ARG/II/27) wraz z dwustronicowym załącznikiem „Pro Memoria” (ARG/II/28–29), datowany 28 maja 1964 roku, Arundel, prowincja Quebec, Kanada.¹⁰Among the Category C documents, a cluster of three documents requires particular analysis: the letter from General of Arms Kazimierz Sosnkowski to Gen. Głuchowski (ARG/II/27) together with the two-page annex “Pro Memoria” (ARG/II/28–29), dated 28 May 1964, Arundel, Province of Quebec, Canada.¹⁰

Sosnkowski — były Naczelny Wódz PSZ (1943–1944), założyciel ZWC, najbliższy współpracownik Piłsudskiego — użył formuły „Kochany Generale.” W treści przepraszał za nieporozumienie dotyczące Instytutu Piłsudskiego i sprawy Larousse’a. Obiecywał przyśpieszyć pracę nad tekstem o patrolu Beliny. Głuchowski zmarł czternaście dni później.Sosnkowski — former Commander-in-Chief of the Polish Armed Forces (1943–1944), founder of the ZWC (Active Combat Union), Piłsudski’s closest collaborator — used the formula “Dear General.” In the body of the letter he apologised for a misunderstanding concerning the Piłsudski Institute and the Larousse affair. He promised to accelerate work on a text about the Belina patrol. Głuchowski died fourteen days later.

Załącznik „Pro Memoria” stanowi listę 24 spraw prowadzonych jednocześnie przez Sosnkowskiego. Pozycja 5: prośba Głuchowskiego o tekst o początkach kawalerii. Pozycja 7: prośba płk. Smoleńskiego o wspomnienia z patrolu Beliny. W dalszych pozycjach pojawiają się: Jerzy Giedroyc (paryska „Kultura,” dwa artykuły), Jan Nowak-Jeziorański (Radio Wolna Europa), 21. rocznica śmierci gen. Sikorskiego (Chicago). Dokument stanowi mapę siatki polskiego życia intelektualnego na uchodźstwie — od Buenos Aires po Toronto — i jako taki ma wartość wykraczającą poza biografię adresata.The “Pro Memoria” annex is a list of 24 matters being handled simultaneously by Sosnkowski. Item 5: Głuchowski’s request for a text on the origins of the cavalry. Item 7: Col. Smoleński’s request for reminiscences of the Belina patrol. In subsequent entries appear: Jerzy Giedroyc (the Paris journal Kultura, two articles), Jan Nowak-Jeziorański (Radio Free Europe), the 21st anniversary of Gen. Sikorski’s death (Chicago). The document constitutes a map of the network of Polish intellectual life in exile — from Buenos Aires to Toronto — and as such has a value extending beyond the biography of the addressee.

Wartość archiwalna tego zespołu dokumentów jest potrójna: (1) stanowi jedno z ostatnich świadectw relacji Sosnkowski–Głuchowski, trwającej od 1913 roku; (2) jako „Pro Memoria” dokumentuje metodę pracy i siatkę kontaktów byłego Naczelnego Wodza; (3) koresponduje bezpośrednio z Zespołem 19 Instytutu (Archiwum Sosnkowskiego, 33 jednostki), gdzie mogą znajdować się listy Głuchowskiego do Sosnkowskiego — zamykając potencjalnie łuk korespondencji.The archival value of this group of documents is threefold: (1) it constitutes one of the last testimonies to the Sosnkowski–Głuchowski relationship, which dated back to 1913; (2) as a “Pro Memoria” it documents the working method and network of contacts of the former Commander-in-Chief; (3) it corresponds directly with Collection 19 of the Institute (Sosnkowski Archive, 33 items), where letters from Głuchowski to Sosnkowski may be found — potentially closing the arc of their correspondence.¹¹

7. Szerszy kontekst archiwalny: zespoły powiązane7. Broader archival context: related collections

Obydwa zbiory — Zespół 70 i kolekcja ARG — nie istnieją w izolacji archiwalnej. W zasobach Instytutu Piłsudskiego w Londynie (ponad 200 zespołów) zidentyfikowano pięć dalszych zasobów bezpośrednio powiązanych z biografią generała Głuchowskiego i historią kolekcji ARG.Both collections — Collection 70 and the ARG collection — do not exist in archival isolation. Within the holdings of the Piłsudski Institute in London (over 200 collections), five further resources have been identified that are directly related to the biography of General Głuchowski and the history of the ARG collection.

Tabela 5. Zespoły Instytutu Piłsudskiego powiązane z kolekcją ARGPiłsudski Institute collections related to the ARG collection

Szczególnie istotny jest Zespół 17. Generał Ludwik Kmicic-Skrzyński (1893–1972), urodzony w Odessie, studiował chemię w Nancy, organizował pluton Związku Strzeleckiego, walczył w Legionach, przeszedł przez Oflag IID Gross-Born, służył w 2 Korpusie Polskim, a po wojnie osiadł w Manchesterze.¹² Jego archiwum zawiera: pamiętnik z lat 1916–1918 (jedn. 3), wspomnienia nagrywane dla Radia Wolna Europa w 1964 roku (jedn. 7) oraz materiały dotyczące zarówno 1 Pułku Ułanów Legionów (Beliniaków), jak i 7 Pułku Ułanów Lubelskich — pułku założonego przez Głuchowskiego. W jednostce 2 znajdują się wspomnienia Stefana Stablewskiego o Antonim Jabłońskim — uczestniku Siódemki Beliny, który poległ w wojnie 1920 roku.Particularly significant is Collection 17. General Ludwik Kmicic-Skrzyński (1893–1972), born in Odessa, studied chemistry in Nancy, organised a platoon of the Riflemen’s Association, fought in the Legions, passed through Oflag IID Gross-Born, served in the 2nd Polish Corps, and settled in Manchester after the war.¹² His archive contains: a diary from 1916–1918 (item 3), memoirs recorded for Radio Free Europe in 1964 (item 7), and materials relating both to the 1st Uhlan Regiment of the Legions (the Beliniacy) and to the 7th Lublin Uhlan Regiment — the regiment founded by Głuchowski. Item 2 contains the memoirs of Stefan Stablewski about Antoni Jabłoński — a member of Belina’s Seven who fell in the war of 1920.

Fakt, że dwóch z siedmiu kawalerzystów patrolu założycielskiego złożyło swoje archiwa w tym samym Instytucie — który jeden z nich współzałożył — pozwala na unikalne zestawienie: rekonstrukcję historii Siódemki z dwóch perspektyw osobistych, uzupełnionych o relacje z kolekcji ARG i materiały z Zespołu 22 (Legiony). Belina-Prażmowski, dowódca patrolu, nie pozostawił odrębnego archiwum (zmarł w 1938), co dodatkowo podnosi wartość źródeł zachowanych przez jego zastępcę i ostatniego żyjącego członka patrolu.The fact that two of the seven cavalrymen of the founding patrol deposited their archives in the same Institute — which one of them co-founded — permits a unique comparison: a reconstruction of the history of Belina’s Seven from two personal perspectives, supplemented by accounts from the ARG collection and materials from Collection 22 (Legions). Belina-Prażmowski, the patrol commander, left no separate archive (he died in 1938), which further increases the value of the sources preserved by his deputy and by the last surviving member of the patrol.

8. Instytut jako archiwum i pamięć: rola Głuchowskiego-założyciela8. The Institute as archive and memory: the role of Głuchowski as co-founder

Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie, założony 15 marca 1947 roku, gromadzi ponad 200 zespołów archiwalnych dokumentujących historię polskiej emigracji wojskowej i politycznej. Wśród zdigitalizowanych kolekcji znajdują się archiwa najwyższych dowódców (Piłsudski — zesp. 1, Sosnkowski — zesp. 19, Dąb-Biernacki — zesp. 47), dokumentacja instytucji (Legiony — zesp. 22, PSZ w ZSRR — zesp. 21, Traktat Ryski — zesp. 106), a także zbiory specjalne (mapy — zesp. 200, fotografie — zesp. 201). Zasoby Instytutu są zarejestrowane w bazie SEZAM i IZA Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych pod numerem 709.The Józef Piłsudski Institute in London, founded on 15 March 1947, holds over 200 archival collections documenting the history of the Polish military and political emigration. Among the digitised collections are archives of the highest commanders (Piłsudski — coll. 1, Sosnkowski — coll. 19, Dąb-Biernacki — coll. 47), institutional documentation (Legions — coll. 22, Polish Armed Forces in the USSR — coll. 21, Treaty of Riga — coll. 106), and special collections (maps — coll. 200, photographs — coll. 201). The Institute’s holdings are registered in the SEZAM and IZA databases of the National Directorate of State Archives under number 709.¹³

Przypadek Głuchowskiego jest archiwoznawczo wyjątkowy: twórca zespołu (Zesp. 70) był jednocześnie współtwórcą instytucji przechowującej ten zespół. Ta podwójna rola — depozytariusza i założyciela — rodzi pytanie o świadomość archiwistyczną: czy generał dokonując selekcji dokumentów do przekazania, miał świadomość tego, które akta należą do sfery publicznej, a które do prywatnej? Zestawienie inwentarzy sugeruje, że tak: Zespół 70 ma charakter wyraźnie urzędowy (raporty, rozkazy, korespondencja służbowa), podczas gdy w rodzinie pozostały dokumenty o charakterze osobistym (listy prywatne, fotografie, ordery w oryginałach, pamiątki). Ten świadomy podział jest sam w sobie źródłem informacji o mentalności archiwalnej twórcy zespołu.The case of Głuchowski is archivally exceptional: the creator of Collection 70 was simultaneously the co-creator of the institution that now preserves that collection. This dual role — of depositor and founder — raises the question of archival self-awareness: when selecting documents for transfer, did the General know which records belonged to the public sphere and which to the private? A comparison of the inventories suggests that he did: Collection 70 has a distinctly official character (reports, orders, official correspondence), while the family retained documents of a personal nature (private letters, photographs, original orders, mementos). This deliberate division is itself a source of information about the archival mentality of the collection creator.

9. Wnioski9. Conclusions

Analiza porównawcza kolekcji prywatnej ARG i Zespołu 70 Instytutu Piłsudskiego prowadzi do następujących wniosków:The comparative analysis of the private ARG collection and Collection 70 of the Piłsudski Institute leads to the following conclusions:

1. Oba zbiory są komplementarne, nie konkurencyjne. Zespół 70 (9 jednostek) dokumentuje karierę oficjalną — służbę, korespondencję korporacyjną, raporty. Kolekcja ARG/II (33 jednostki) dokumentuje życie prywatne, relacje osobiste i kontekst rodzinny. Dopiero połączenie obu pozwala zrekonstruować pełną biografię archiwalnlą.1. Both collections are complementary, not competitive. Collection 70 (9 items) documents the official career — service, corporate correspondence, reports. The ARG/II collection (33 items) documents private life, personal relationships and family context. Only by combining both can the full archival biography be reconstructed.

2. Kolekcja ARG zawiera dokumenty o najwyższej wartości źródłowej, nieobecne w zbiorach instytucjonalnych. W szczególności: korespondencja Sosnkowskiego z „Pro Memoria” (ARG/II/27–29), list marszałka Śmigłego-Rydza (ARG/II/14), oryginalny dyplom Orderu Gwiazdy Rumunii (ARG/II/16), fotokopia Siódemki Beliny z podpisami (ARG/II/2). Każdy z tych dokumentów stanowi unikat.2. The ARG collection contains documents of the highest primary source value, absent from the institutional holdings. In particular: Sosnkowski’s correspondence with the “Pro Memoria” (ARG/II/27–29), the letter of Marshal Śmigły-Rydz (ARG/II/14), the original diploma of the Order of the Star of Romania (ARG/II/16), and the photocopy of Belina’s Seven with signatures (ARG/II/2). Each of these documents is a unique item.

3. Wielopokoleniowy charakter kolekcji ARG (5 osób w 6 seriach) daje jej wartość niedostępną z poziomu Zespołu 70. Rodzina Głuchowskich — od ojca w PON, przez generała w Legionach i II RP, braci w AK i Powstaniu, po bratanka-emigranta w Brazylii — stanowi mikrohistorię polskiego XX wieku.3. The multigenerational character of the ARG collection (5 persons in 6 series) gives it a value inaccessible from the level of Collection 70. The Głuchowski family — from the father in the PON, through the General in the Legions and the Second Polish Republic, the brothers in the Home Army and the Uprising, to the emigrant nephew in Brazil — constitutes a microhistory of twentieth-century Poland.

4. Powiązania z pięcioma kolejnymi zespołami Instytutu (17, 19, 22, 23, 201) tworzą szeroki kontekst archiwalny, w którym kolekcja ARG pełni rolę węzła łączącego źródła rozproszone między wieloma zasobami. Zespół 17 (Kmicic-Skrzyński) jest tu szczególnie istotny: dwóch z Siódemki Beliny złożyło swoje archiwa w tej samej instytucji.4. Connections to five further collections of the Institute (17, 19, 22, 23, 201) create a broad archival context in which the ARG collection plays the role of a node linking sources dispersed among many holdings. Collection 17 (Kmicic-Skrzyński) is particularly significant here: two of Belina’s Seven deposited their archives in the same institution.

5. Podział dokumentów między zbiór instytucjonalny i prywatny odzwierciedla świadomy wybór archiwalny twórcy zespołu, który był jednocześnie współzałożycielem instytucji przechowującej jego akta. Ta podwójna rola — depozytariusza i założyciela — czyni przypadek Głuchowskiego wyjątkowym w archiwoznawstwie emigracji polskiej.5. The division of documents between the institutional and private collections reflects the conscious archival choice of the collection’s creator, who was simultaneously a co-founder of the institution preserving his records. This dual role — depositor and founder — makes the Głuchowski case unique in the archival science of the Polish emigration.

Postulat badawczy: Wskazane jest przeprowadzenie pełnej analizy porównawczej na poziomie dokumentu jednostkowego, obejmującej dostęp do oryginałów Zespołu 70 w czytelni Instytutu Piłsudskiego w Londynie, a także kwerendę w Zespołach 17 i 19 pod kątem korespondencji wzajemnej. Przydatna byłaby również kwerenda w Zespole 22 (listy oficerów Legionow, jedn. 37 i 90) w celu potwierdzenia obecności Głuchowskiego w wykazach personalnych.Research recommendation: It is advisable to conduct a full comparative analysis at the level of the individual document, including access to the originals of Collection 70 in the reading room of the Piłsudski Institute in London, as well as a query in Collections 17 and 19 with regard to mutual correspondence. A query in Collection 22 (lists of Legion officers, items 37 and 90) would also be useful in order to confirm Głuchowski’s presence in the personnel rolls.