Chłopiec-powstaniecThe Boy InsurgentO Menino InsurgenteDer Junge AufständischeDe Jongen-OpstandelingLe Garçon Insurgéדער יינגל-אויפֿשטאַנדישער

Abstrakt: Artykuł rekonstruuje pełen szlak bojowy Krzysztofa Głuchowskiego ps. "Juraś" (1926–2020) — jednego z ponad 1100 chłopców w wieku 11–18 lat walczących w Powstaniu Warszawskim. Na podstawie wielogodzinnej relacji mówionej (AHM MPW, sygn. 1889, nagr. 31.VII.2009) oraz 92 dokumentów z kolekcji prywatnej odtworzono chronologię jego służby: od zaprzysiężenia w AK w wieku piętnastu lat (11.V.1942), przez Akcję Wilanów (IX.1943), walki na Woli, Starym Mieście i w Śródmieściu (VIII–IX.1944), ewakuację kanałami (1.IX.1944), schwytanie przez Niemców (~29.IX.1944), niewolę w Stalagu XI-B Fallingbostel, aż po wyzwolenie i emigrację. Szczególną uwagę poświęcono zjawisku konspiracyjnego fałszowania dat urodzenia, udokumentowanemu na Kennkarte z 1943 roku (ARG/V/161), w której wpisano rok 1928 zamiast prawdziwego 1926 — odmłodzenie o dwa lata chroniące nastolatka przed niemieckim poborem na roboty przymusowe (Arbeitseinsatz). Przypadek Głuchowskiego analizowany jest na tle demografii młodocianych powstańców i ich dalszych losów.Abstract: The article reconstructs the full combat trail of Krzysztof Głuchowski, code name «Juraś» (1926–2020) — one of over 1,100 boys aged 11–18 who fought in the Warsaw Uprising. On the basis of a multi-hour oral testimony (AHM MPW, ref. 1889, recorded 31.VII.2009) and 92 documents from a private collection, the chronology of his service has been reconstructed: from his swearing-in to the Home Army at the age of fifteen (11.V.1942), through the Wilanów Action (IX.1943), the fighting in Wola, the Old Town and the City Centre (VIII–IX.1944), the evacuation through the sewers (1.IX.1944), capture by the Germans (~29.IX.1944), captivity in Stalag XI-B Fallingbostel, to liberation and emigration. Particular attention is devoted to the phenomenon of the conspiratorial falsification of dates of birth, documented on the 1943 Kennkarte (ARG/V/161), which recorded the year 1928 instead of the true 1926 — a two-year de-aging that shielded the teenager from German forced-labour conscription (Arbeitseinsatz). The case of Głuchowski is analysed against the background of the demography of juvenile insurgents and their subsequent fates.Resumo: O artigo reconstrói todo o percurso de combate de Krzysztof Głuchowski, nome de código «Juraś» (1926–2020) — um de mais de 1100 rapazes entre os 11 e os 18 anos que combateram no Levante de Varsóvia. Com base num testemunho oral de várias horas (AHM MPW, cota 1889, gravado a 31.VII.2009) e em 92 documentos de uma coleção privada, reconstruiu-se a cronologia do seu serviço: desde o juramento no Exército Nacional aos quinze anos (11.V.1942), passando pela Ação de Wilanów (IX.1943), os combates em Wola, na Cidade Velha e no Centro (VIII–IX.1944), a evacuação pelos esgotos (1.IX.1944), a captura pelos alemães (~29.IX.1944), o cativeiro no Stalag XI-B Fallingbostel, até à libertação e à emigração. Dedica-se particular atenção ao fenómeno da falsificação clandestina das datas de nascimento, documentada na Kennkarte de 1943 (ARG/V/161), que registou o ano 1928 em vez do verdadeiro 1926 — um rejuvenescimento de dois anos que protegia o adolescente do recrutamento alemão para trabalho forçado (Arbeitseinsatz). O caso de Głuchowski é analisado no contexto da demografia dos insurgentes juvenis e dos seus destinos posteriores.Abstract: Der Artikel rekonstruiert den vollständigen Kampfweg von Krzysztof Głuchowski, Deckname «Juraś» (1926–2020) — einem von über 1100 Jungen im Alter von 11–18 Jahren, die im Warschauer Aufstand kämpften. Auf Grundlage eines mehrstündigen mündlichen Zeugnisses (AHM MPW, Sign. 1889, aufgenommen 31.VII.2009) sowie 92 Dokumenten aus einer Privatsammlung wurde die Chronologie seines Dienstes rekonstruiert: von seiner Vereidigung bei der Heimatarmee im Alter von fünfzehn Jahren (11.V.1942), über die Aktion Wilanów (IX.1943), die Kämpfe in Wola, in der Altstadt und im Stadtzentrum (VIII–IX.1944), die Evakuierung durch die Kanalisation (1.IX.1944), die Gefangennahme durch die Deutschen (~29.IX.1944), die Gefangenschaft im Stalag XI-B Fallingbostel, bis zur Befreiung und Emigration. Besondere Aufmerksamkeit gilt dem Phänomen der konspirativen Fälschung der Geburtsdaten, auf der Kennkarte von 1943 (ARG/V/161) dokumentiert, in der das Jahr 1928 statt des wahren 1926 eingetragen wurde — eine Verjüngung um zwei Jahre, die den Jugendlichen vor dem deutschen Arbeitseinsatz (Zwangsarbeit) schützte. Der Fall Głuchowski wird vor dem Hintergrund der Demografie der jugendlichen Aufständischen und ihrer weiteren Schicksale analysiert.Samenvatting: Het artikel reconstrueert het volledige strijdtraject van Krzysztof Głuchowski, schuilnaam «Juraś» (1926–2020) — een van de ruim 1100 jongens van 11 tot 18 jaar die in de Opstand van Warschau vochten. Op basis van een urenlang mondeling getuigenis (AHM MPW, sign. 1889, opgenomen 31.VII.2009) en 92 documenten uit een particuliere collectie is de chronologie van zijn dienst gereconstrueerd: van zijn eedaflegging bij het Thuisleger op vijftienjarige leeftijd (11.V.1942), via de Actie Wilanów (IX.1943), de gevechten in Wola, de Oude Stad en het Centrum (VIII–IX.1944), de evacuatie door de riolen (1.IX.1944), de gevangenneming door de Duitsers (~29.IX.1944), de gevangenschap in Stalag XI-B Fallingbostel, tot de bevrijding en de emigratie. Bijzondere aandacht gaat uit naar het verschijnsel van de clandestiene vervalsing van geboortedata, gedocumenteerd op de Kennkarte van 1943 (ARG/V/161), waarop het jaar 1928 in plaats van het ware 1926 werd genoteerd — een verjonging met twee jaar die de tiener beschermde tegen de Duitse Arbeitseinsatz (dwangarbeid). Het geval Głuchowski wordt geanalyseerd tegen de achtergrond van de demografie van jeugdige opstandelingen en hun verdere lotgevallen.Résumé : L'article reconstitue tout le parcours de combat de Krzysztof Głuchowski, nom de code «Juraś» (1926–2020) — l'un des plus de 1100 garçons âgés de 11 à 18 ans qui combattirent dans l'Insurrection de Varsovie. Sur la base d'un témoignage oral de plusieurs heures (AHM MPW, cote 1889, enregistré le 31.VII.2009) et de 92 documents d'une collection privée, on a reconstitué la chronologie de son service : de sa prestation de serment dans l'Armée de l'Intérieur à l'âge de quinze ans (11.V.1942), en passant par l'Action de Wilanów (IX.1943), les combats à Wola, dans la Vieille Ville et au Centre (VIII–IX.1944), l'évacuation par les égouts (1.IX.1944), la capture par les Allemands (~29.IX.1944), la captivité au Stalag XI-B Fallingbostel, jusqu'à la libération et l'émigration. Une attention particulière est consacrée au phénomène de la falsification clandestine des dates de naissance, documentée sur la Kennkarte de 1943 (ARG/V/161), où l'année 1928 fut inscrite au lieu de la véritable 1926 — un rajeunissement de deux ans qui protégeait l'adolescent de la conscription allemande au travail forcé (Arbeitseinsatz). Le cas de Głuchowski est analysé sur fond de la démographie des insurgés adolescents et de leurs destins ultérieurs.אַבסטראַקט: דער אַרטיקל רעקאָנסטרויִרט דעם פֿולשטענדיקן קאַמף-וועג פֿון Krzysztof Głuchowski, צודעק-נאָמען «Juraś» (1926–2020) — איינער פֿון איבער 1100 ייִנגלעך אין עלטער פֿון 11–18 וואָס האָבן געקעמפֿט אינעם וואַרשעווער אויפֿשטאַנד. אויפֿן יסוד פֿון אַ פֿיל-שעהדיקן מינדלעכן עדות (AHM MPW, סיגנ' 1889, פֿאַרשריבן 31.VII.2009) און 92 דאָקומענטן פֿון אַ פּריוואַטער זאַמלונג איז רעקאָנסטרויִרט געוואָרן די כראָנאָלאָגיע פֿון זייַן דינסט: פֿון זייַן שבֿועה אינעם היים-אַרמיי צו פֿופֿצן יאָר (11.V.1942), דורכן Wilanów-אַקציע (IX.1943), די שלאַכטן אין Wola, דער אַלטשטאָט און צענטער (VIII–IX.1944), די עוואַקואַציע דורך די קאַנאַלן (1.IX.1944), די געפֿאַנגענונג דורך די דייַטשן (~29.IX.1944), דער געפֿאַנגענשאַפֿט אין Stalag XI-B Fallingbostel, ביזן באַפֿרייַונג און עמיגראַציע. אַ באַזונדערע אויפֿמערקזאַמקייט ווערט געווידמעט דער דערשייַנונג פֿון דער קאָנספּיראַטיווער פֿאַלשונג פֿון די געבוירן-דאַטעס, דאָקומענטירט אויף דער Kennkarte פֿון 1943 (ARG/V/161), וווּ עס איז פֿאַרשריבן געוואָרן דאָס יאָר 1928 אַנשטאָט דעם אמתן 1926 — אַ פֿאַריונגונג מיט צוויי יאָר וואָס האָט באַשיצט דעם יונגן פֿאַרן דייַטשן Arbeitseinsatz (צוואַנג-אַרבעט). דער פֿאַל פֿון Głuchowski ווערט אַנאַליזירט אויפֿן הינטערגרונט פֿון דער דעמאָגראַפֿיע פֿון יוגנטלעכע אויפֿשטענדלער און זייערע ווייַטערדיקע גורלות.

Słowa kluczowe: Powstanie Warszawskie, chłopcy-powstańcy, Armia Krajowa, Fabryka Kamlera, Stalag XI-B Fallingbostel, fałszowanie dokumentów, PKPR, emigracja polska, 7 Pułk Ułanów Lubelskich AKKeywords: Warsaw Uprising, boy insurgents, Home Army, Kamler Factory, Stalag XI-B Fallingbostel, falsification of documents, PKPR, Polish emigration, 7th Lublin Uhlan Regiment of the Home ArmyPalavras-chave: Levante de Varsóvia, rapazes insurgentes, Exército Nacional, Fábrica Kamler, Stalag XI-B Fallingbostel, falsificação de documentos, PKPR, emigração polaca, 7.º Regimento de Ulanos de Lublin do Exército NacionalSchlüsselwörter: Warschauer Aufstand, Jungen als Aufständische, Heimatarmee, Kamler-Fabrik, Stalag XI-B Fallingbostel, Fälschung von Dokumenten, PKPR, polnische Emigration, 7. Lubliner Ulanenregiment der HeimatarmeeTrefwoorden: Opstand van Warschau, jongens-opstandelingen, Thuisleger, Kamler-fabriek, Stalag XI-B Fallingbostel, vervalsing van documenten, PKPR, Poolse emigratie, 7e Regiment Ulanen van Lublin van het ThuislegerMots-clés : Insurrection de Varsovie, garçons insurgés, Armée de l'Intérieur, usine Kamler, Stalag XI-B Fallingbostel, falsification de documents, PKPR, émigration polonaise, 7e Régiment de Uhlans de Lublin de l'Armée de l'Intérieurשליסל-ווערטער: וואַרשעווער אויפֿשטאַנד, ייִנגלעך-אויפֿשטענדלער, היים-אַרמיי, Kamler-פֿאַבריק, Stalag XI-B Fallingbostel, פֿאַלשונג פֿון דאָקומענטן, PKPR, פּוילישע עמיגראַציע, 7טער Lubliner אולאַנען-רעגימענט פֿונעם היים-אַרמיי

1. Dziecko z Łazienek: 1926–19411. A Child of Łazienki: 1926–19411. Uma Criança de Łazienki: 1926–19411. Ein Kind aus Łazienki: 1926–19411. Een Kind uit Łazienki: 1926–19411. Un Enfant de Łazienki : 1926–19411. אַ קינד פֿון Łazienki: 1926–1941

Krzysztof Głuchowski przyszedł na świat 29 listopada 1926 roku w Warszawie, w rodzinie głęboko zakorzenionej w polskiej tradycji wojskowej i państwowej. Jego ojciec, Stanisław Stefan Głuchowski (1893–1962), pełnił funkcję kierownika referatu w Kancelarii Cywilnej Prezydenta Rzeczypospolitej. Matka, Wanda Bronisława Głuchowska (1901–1976, c. Bronisława Głuchowskiego z linii łódzkiej; jej matka Jadwiga z Zembrzuskich h. Doliwa), była magistrą farmacji Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Stryj, generał dywizji Janusz Julian Głuchowski, był jednym z legendarnej Siódemki Beliny — siedmiu ułanów, którzy w nocy z 2 na 3 sierpnia 1914 roku przekroczyli granicę zaboru rosyjskiego jako pierwszy regularny oddział polski od Powstania Styczniowego.1Krzysztof Głuchowski came into the world on 29 November 1926 in Warsaw, into a family deeply rooted in the Polish military and state tradition. His father, Stanisław Stefan Głuchowski (1893–1962), held the post of head of a section in the Civil Chancellery of the President of the Republic. His mother, Wanda Bronisława Głuchowska (1901–1976, daughter of Bronisław Głuchowski of the Łódź line; her mother Jadwiga née Zembrzuska of the Doliwa coat of arms), was a master of pharmacy from the Jan Kazimierz University in Lwów. His uncle, Major General Janusz Julian Głuchowski, was one of the legendary Belina's Seven — seven uhlans who, on the night of 2 to 3 August 1914, crossed the border of the Russian partition as the first regular Polish unit since the January Uprising.1Krzysztof Głuchowski veio ao mundo a 29 de novembro de 1926 em Varsóvia, numa família profundamente enraizada na tradição militar e estatal polaca. O seu pai, Stanisław Stefan Głuchowski (1893–1962), exercia a função de chefe de uma secção na Chancelaria Civil do Presidente da República. A mãe, Wanda Bronisława Głuchowska (1901–1976, filha de Bronisław Głuchowski da linha de Łódź; a sua mãe Jadwiga, nascida Zembrzuska, do brasão Doliwa), era mestre em farmácia pela Universidade Jan Kazimierz de Lwów. O tio, o general de divisão Janusz Julian Głuchowski, foi um dos lendários Sete de Belina — sete ulanos que, na noite de 2 para 3 de agosto de 1914, atravessaram a fronteira da partição russa como a primeira unidade polaca regular desde o Levante de Janeiro.1Krzysztof Głuchowski kam am 29. November 1926 in Warschau zur Welt, in einer Familie, die tief in der polnischen militärischen und staatlichen Tradition verwurzelt war. Sein Vater, Stanisław Stefan Głuchowski (1893–1962), bekleidete den Posten des Leiters eines Referats in der Zivilkanzlei des Präsidenten der Republik. Seine Mutter, Wanda Bronisława Głuchowska (1901–1976, Tochter von Bronisław Głuchowski aus der Łódźer Linie; ihre Mutter Jadwiga geb. Zembrzuska vom Wappen Doliwa), war Magistra der Pharmazie der Jan-Kazimierz-Universität in Lemberg. Sein Onkel, Generalmajor Janusz Julian Głuchowski, war einer der legendären Sieben Belinas — sieben Ulanen, die in der Nacht vom 2. auf den 3. August 1914 die Grenze der russischen Teilung als erste reguläre polnische Einheit seit dem Januaraufstand überschritten.1Krzysztof Głuchowski kwam op 29 november 1926 ter wereld in Warschau, in een familie die diep geworteld was in de Poolse militaire en staatstraditie. Zijn vader, Stanisław Stefan Głuchowski (1893–1962), bekleedde de functie van hoofd van een afdeling in de Civiele Kanselarij van de President van de Republiek. Zijn moeder, Wanda Bronisława Głuchowska (1901–1976, dochter van Bronisław Głuchowski uit de Łódź-lijn; haar moeder Jadwiga geboren Zembrzuska van het wapen Doliwa), was magister in de farmacie van de Jan Kazimierz-universiteit in Lwów. Zijn oom, generaal-majoor Janusz Julian Głuchowski, was een van de legendarische Belina's Zeven — zeven ulanen die in de nacht van 2 op 3 augustus 1914 de grens van de Russische deling overschreden als de eerste reguliere Poolse eenheid sinds de Januari-opstand.1Krzysztof Głuchowski vint au monde le 29 novembre 1926 à Varsovie, dans une famille profondément enracinée dans la tradition militaire et étatique polonaise. Son père, Stanisław Stefan Głuchowski (1893–1962), occupait le poste de chef d'un département à la Chancellerie civile du Président de la République. Sa mère, Wanda Bronisława Głuchowska (1901–1976, fille de Bronisław Głuchowski de la lignée de Łódź ; sa mère Jadwiga née Zembrzuska du blason Doliwa), était maître en pharmacie de l'Université Jan Kazimierz de Lwów. Son oncle, le général de division Janusz Julian Głuchowski, fut l'un des légendaires Sept de Belina — sept uhlans qui, dans la nuit du 2 au 3 août 1914, franchirent la frontière de la partition russe comme la première unité polonaise régulière depuis l'Insurrection de Janvier.1Krzysztof Głuchowski איז געקומען אויף דער וועלט דעם 29טן נאָוועמבער 1926 אין וואַרשע, אין אַ משפּחה טיף אייַנגעוואָרצלט אין דער פּוילישער מיליטערישער און מלוכישער טראַדיציע. זייַן פֿאָטער, Stanisław Stefan Głuchowski (1893–1962), האָט פֿאַרנומען דעם פּאָסטן פֿון לייטער פֿון אַן אָפּטייל אין דער ציוויל-קאַנצעלאַריע פֿונעם פּרעזידענט פֿון דער רעפּובליק. זייַן מאַמע, Wanda Bronisława Głuchowska (1901–1976, טאָכטער פֿון Bronisław Głuchowski פֿון דער Łódź-ליניע; איר מוטער Jadwiga געבוירענע Zembrzuska פֿונעם וואַפּן Doliwa), איז געווען אַ מאַגיסטער פֿון פֿאַרמאַציע פֿון דער Jan Kazimierz-אוניווערסיטעט אין Lwów. זייַן פֿעטער, גענעראַל-מאַיאָר Janusz Julian Głuchowski, איז געווען איינער פֿון די לעגענדאַרע Belina'ס זיבן — זיבן אולאַנען וואָס האָבן, אין דער נאַכט פֿון 2טן צום 3טן אויגוסט 1914, איבערגעטראָטן די גרענעץ פֿון דער רוסישער טיילונג ווי דער ערשטער רעגולערער פּוילישער איינס זינט דעם יאַנואַר-אויפֿשטאַנד.1

Rodzina mieszkała w budynku przy bramie Łazienek Królewskich, wychodzącej na ulice Agrykoli i Szwoleżerów. Krzysztof ukończył sześcioletnią Szkołę Rodziny Wojskowej — placówkę edukacyjną przeznaczoną dla dzieci kadry wojskowej i urzędniczej. W relacji mówionej wspominał ją z ciepłem:The family lived in a building by the gate of the Royal Łazienki Park, opening onto Agrykola and Szwoleżerów Streets. Krzysztof completed the six-year Military Family School — an educational institution intended for the children of military and civil-service personnel. In his oral account he remembered it warmly:A família morava em um edifício junto ao portão do Parque Real Łazienki, voltado para as ruas Agrykola e Szwoleżerów. Krzysztof concluiu a Escola da Família Militar, de seis anos — uma instituição educacional destinada aos filhos dos quadros militares e dos funcionários públicos. Em seu relato oral, ele a recordava com carinho:Die Familie wohnte in einem Gebäude am Tor des Königlichen Łazienki-Parks, das auf die Straßen Agrykola und Szwoleżerów hinausging. Krzysztof absolvierte die sechsjährige Schule der Militärfamilie — eine Bildungseinrichtung für die Kinder von Militärangehörigen und Beamten. In seinem mündlichen Bericht erinnerte er sich mit Wärme an sie:Het gezin woonde in een gebouw bij de poort van het Koninklijke Łazienki-park, uitkijkend op de straten Agrykola en Szwoleżerów. Krzysztof voltooide de zesjarige School van de Militaire Familie — een onderwijsinstelling bestemd voor kinderen van militairen en ambtenaren. In zijn mondelinge relaas herinnerde hij zich de school met warmte:La famille habitait un bâtiment près de la porte du parc royal Łazienki, donnant sur les rues Agrykola et Szwoleżerów. Krzysztof acheva l'École de la Famille Militaire, d'une durée de six ans — un établissement d'enseignement destiné aux enfants des cadres militaires et des fonctionnaires. Dans son témoignage oral, il l'évoquait avec chaleur :די משפּחה האָט געוווינט אין אַ בנין בײַם טויער פֿונעם קעניגלעכן Łazienki-פּאַרק, וואָס איז אַרויסגעגאַנגען אויף די גאַסן Agrykola און Szwoleżerów. Krzysztof האָט פֿאַרענדיקט די זעקס-יאָריקע שול פֿון דער מיליטערישער משפּחה — אַ בילדונגס-אַנשטאַלט פֿאַר די קינדער פֿון מיליטער-לײַט און באַאַמטע. אין זײַן מינדלעכער עדות האָט ער זי דערמאָנט מיט וואַרעמקייט:

"To była wspaniała szkoła. Przez sześć lat mieliśmy tego samego wychowawcę-opiekuna naszej klasy. Większość tych, którzy zaczęli od początku, ukończyło szkołę. Do dnia dzisiejszego utrzymujemy bardzo bliskie kontakty.""It was a wonderful school. For six years we had the same form teacher-guardian of our class. Most of those who started from the beginning finished the school. To this day we maintain very close contacts.""Foi uma escola maravilhosa. Por seis anos tivemos o mesmo professor-tutor de nossa turma. A maioria dos que começaram do início concluiu a escola. Até hoje mantemos contatos muito próximos.""Es war eine wunderbare Schule. Sechs Jahre lang hatten wir denselben Klassenlehrer-Betreuer unserer Klasse. Die meisten, die von Anfang an begonnen hatten, schlossen die Schule ab. Bis heute pflegen wir sehr enge Kontakte.""Het was een prachtige school. Zes jaar lang hadden we dezelfde klassenleraar-begeleider van onze klas. De meesten die vanaf het begin begonnen, maakten de school af. Tot op de dag van vandaag onderhouden we zeer nauwe contacten."« C'était une école merveilleuse. Pendant six ans nous eûmes le même professeur principal-tuteur de notre classe. La plupart de ceux qui avaient commencé dès le début achevèrent l'école. Jusqu'à ce jour nous entretenons des contacts très étroits. »"עס איז געווען אַ ווונדערלעכע שולע. זעקס יאָר לאַנג האָבן מיר געהאַט דעם זעלבן קלאַס-לערער-באַשיצער פֿון אונדזער קלאַס. די מערסטע פֿון די וואָס האָבן אָנגעהויבן פֿון אָנהייב האָבן פֿאַרענדיקט די שולע. ביזן הײַנטיקן טאָג האַלטן מיר זייער נאָענטע קאָנטאַקטן." AHM MPW, sygn. 1889

Śmierć Marszałka Piłsudskiego w 1935 roku odcisnęła się na dziewięcioletnim chłopcu — nie tyle sama, ile przez reakcję matki: "Mama przyszła zapłakana i powiedziała: 'Co teraz będzie z Polską?!'" Głuchowscy byli piłsudczykami w sensie emocjonalnym i rodzinnym — Piłsudski był "Komendantem", a nie politykiem.The death of Marshal Piłsudski in 1935 left its mark on the nine-year-old boy — not so much in itself as through his mother's reaction: “Mum came in in tears and said: ‘What will become of Poland now?!’” The Głuchowskis were Piłsudski loyalists in an emotional and family sense — Piłsudski was “the Commandant”, not a politician.A morte do Marechal Piłsudski, em 1935, marcou o menino de nove anos — não tanto por si mesma, mas pela reação da mãe: “Mamãe chegou chorando e disse: ‘O que será da Polônia agora?!’” Os Głuchowski eram piłsudskistas no sentido emocional e familiar — Piłsudski era “o Comandante”, e não um político.Der Tod Marschall Piłsudskis im Jahr 1935 prägte den neunjährigen Jungen — weniger an sich als durch die Reaktion der Mutter: „Mama kam weinend herein und sagte: ‚Was wird jetzt aus Polen?!‘“ Die Głuchowskis waren Piłsudski-Anhänger im emotionalen und familiären Sinne — Piłsudski war „der Kommandant“, kein Politiker.De dood van maarschalk Piłsudski in 1935 liet zijn sporen na bij de negenjarige jongen — niet zozeer op zichzelf als wel door de reactie van zijn moeder: „Mama kwam in tranen binnen en zei: ‘Wat moet er nu van Polen worden?!’” De Głuchowski's waren Piłsudski-aanhangers in emotionele en familiale zin — Piłsudski was „de Commandant”, geen politicus.La mort du maréchal Piłsudski en 1935 marqua le garçon de neuf ans — moins par elle-même que par la réaction de sa mère : « Maman est arrivée en larmes et a dit : “Que va devenir la Pologne maintenant ?!” » Les Głuchowski étaient piłsudskistes au sens émotionnel et familial — Piłsudski était « le Commandant », et non un homme politique.דער טויט פֿון מאַרשאַל Piłsudski אין 1935 האָט איבערגעלאָזט אַ שפּור אויפֿן נײַן-יאָריקן ייִנגל — ניט אַזוי דורך זיך אַליין ווי דורך דער רעאַקציע פֿון דער מאַמען: „די מאַמע איז אַרײַנגעקומען מיט טרערן און געזאָגט: ‚וואָס וועט איצט זײַן מיט פּוילן?!‘“ די Głuchowskis זײַנען געווען Piłsudski-אָנהענגער אינעם עמאָציאָנעלן און משפּחהדיקן זין — Piłsudski איז געווען „דער קאָמענדאַנט“, ניט קיין פּאָליטיקער.

Latem 1939 Krzysztof zdał egzaminy do Korpusu Kadetów nr 1 we Lwowie. Nigdy tam nie dotarł — wybuchła wojna. Mobilizacja zastała go z ojcem w Wilnie. Po powrocie do Warszawy, trzynastoletni chłopiec służył jako goniec Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (LOPP), z posterunkiem obserwacyjnym na tarasie Pałacu Na Wodzie w Łazienkach.2In the summer of 1939 Krzysztof passed the entrance examinations to Cadet Corps No. 1 in Lwów. He never reached it — war broke out. Mobilisation found him with his father in Wilno. After returning to Warsaw, the thirteen-year-old boy served as a messenger of the League for Air and Anti-Gas Defence (LOPP), with an observation post on the terrace of the Palace on the Water in Łazienki.2No verão de 1939 Krzysztof passou os exames de admissão ao Corpo de Cadetes n.º 1 em Lwów. Nunca lá chegou — rebentou a guerra. A mobilização apanhou-o com o pai em Wilno. Após o regresso a Varsóvia, o rapaz de treze anos serviu como estafeta da Liga de Defesa Aérea e Antigás (LOPP), com um posto de observação no terraço do Palácio sobre a Água, em Łazienki.2Im Sommer 1939 bestand Krzysztof die Aufnahmeprüfungen für das Kadettenkorps Nr. 1 in Lemberg. Er erreichte es nie — der Krieg brach aus. Die Mobilmachung traf ihn mit seinem Vater in Wilna an. Nach der Rückkehr nach Warschau diente der dreizehnjährige Junge als Melder der Liga für Luft- und Gasschutz (LOPP), mit einem Beobachtungsposten auf der Terrasse des Palais auf dem Wasser im Łazienki-Park.2In de zomer van 1939 slaagde Krzysztof voor de toelatingsexamens van het Cadettenkorps nr. 1 in Lwów. Hij bereikte het nooit — de oorlog brak uit. De mobilisatie trof hem met zijn vader in Wilno aan. Na de terugkeer naar Warschau diende de dertienjarige jongen als bode van de Liga voor Lucht- en Gasverdediging (LOPP), met een observatiepost op het terras van het Paleis op het Water in Łazienki.2À l'été 1939, Krzysztof réussit les examens d'entrée au Corps des cadets n° 1 à Lwów. Il ne l'atteignit jamais — la guerre éclata. La mobilisation le trouva avec son père à Wilno. Après son retour à Varsovie, le garçon de treize ans servit comme estafette de la Ligue de défense aérienne et antigaz (LOPP), avec un poste d'observation sur la terrasse du Palais sur l'Eau, à Łazienki.2אינעם זומער 1939 האָט Krzysztof באַשטאַנען די אויפֿנעם-עקזאַמענס צום קאַדעטן-קאָרפּוס נומ' 1 אין Lwów. ער האָט עס קיין מאָל ניט דערגרייכט — די מלחמה איז אויסגעבראָכן. די מאָביליזאַציע האָט אים געטראָפֿן מיטן פֿאָטער אין Wilno. נאָכן צוריקקער קיין וואַרשע האָט דער דרייַצן-יאָריקער ייִנגל געדינט ווי אַ שליח-לויפֿער פֿון דער ליגע פֿאַר לופֿט- און אַנטי-גאַז-פֿאַרטיידיקונג (LOPP), מיט אַ באָבאַכטונג-פּאָסטן אויפֿן טעראַס פֿונעם פּאַלאַץ אויפֿן וואַסער אין Łazienki.2

Okupacyjna edukacja Krzysztofa była typowa dla młodzieży warszawskiej: jawne szkolnictwo zawodowe (Szkoła Handlowa na Żoliborzu, Szkoła Zgromadzenia Kupców, III Miejska Szkoła Mechaniczna) połączone z tajnym Gimnazjum im. Górskiego. Z oficjalnych szkół był kilkakrotnie usuwany lub sam odchodził — gdy rosły łapanki na roboty do Rzeszy, jawna edukacja stawała się niebezpieczna.Krzysztof's education under the occupation was typical for Warsaw youth: open vocational schooling (the Commercial School in Żoliborz, the School of the Merchants' Association, the 3rd Municipal Mechanical School) combined with the clandestine Górski Gimnazjum. He was expelled from the official schools several times, or left of his own accord — as round-ups for forced labour in the Reich intensified, open education was becoming dangerous.A educação de Krzysztof sob a ocupação era típica da juventude de Varsóvia: ensino profissional legal (a Escola de Comércio em Żoliborz, a Escola da Congregação dos Comerciantes, a 3.ª Escola Mecânica Municipal) combinado com o clandestino Ginásio Górski. Foi expulso das escolas oficiais várias vezes, ou saía por conta própria — quando cresciam as capturas para o trabalho forçado no Reich, a educação às claras tornava-se perigosa.Krzysztofs Schulbildung unter der Besatzung war typisch für die Warschauer Jugend: legales Berufsschulwesen (die Handelsschule in Żoliborz, die Schule der Kaufmannsgilde, die 3. Städtische Mechanische Schule), verbunden mit dem geheimen Górski-Gymnasium. Von den offiziellen Schulen wurde er mehrfach verwiesen oder ging selbst — als die Razzien für die Zwangsarbeit im Reich zunahmen, wurde offene Bildung gefährlich.Krzysztofs onderwijs onder de bezetting was typerend voor de Warschause jeugd: legaal beroepsonderwijs (de Handelsschool in Żoliborz, de School van het Koopliedengilde, de 3e Stedelijke Mechanische School) gecombineerd met het geheime Górski-gymnasium. Hij werd meermaals van de officiële scholen gestuurd of vertrok zelf — toen de razzia's voor dwangarbeid in het Rijk toenamen, werd openlijk onderwijs gevaarlijk.L'éducation de Krzysztof sous l'occupation fut typique de la jeunesse varsovienne : un enseignement professionnel légal (l'École de commerce de Żoliborz, l'École de la Congrégation des marchands, la 3e École mécanique municipale) combiné au lycée clandestin Górski. Il fut plusieurs fois renvoyé des écoles officielles, ou les quitta de lui-même — à mesure que se multipliaient les rafles pour le travail forcé dans le Reich, l'éducation au grand jour devenait dangereuse.Krzysztofs בילדונג אונטער דער אָקופּאַציע איז געווען טיפּיש פֿאַר דער וואַרשעווער יוגנט: אָפֿענע פֿאַך-שולן (די האַנדלס-שול אין Żoliborz, די שול פֿון דער סוחרים-געזעלשאַפֿט, די 3טע שטאָטישע מעכאַנישע שול) צוזאַמען מיטן געהיימען Górski-גימנאַזיום. פֿון די אָפֿיציעלע שולן האָט מען אים עטלעכע מאָל אַרויסגעוואָרפֿן, אָדער ער איז אַליין אַוועק — ווען די כאַפּונגען אויף צוואַנגאַרבעט אין רײַך זײַנען געוואַקסן, איז אָפֿענע בילדונג געוואָרן געפֿערלעך.

2. Zaprzysiężenie: konspiracja w wieku lat piętnastu2. The Swearing-in: conspiracy at the age of fifteen2. O Juramento: a conspiração aos quinze anos2. Die Vereidigung: Konspiration im Alter von fünfzehn Jahren2. De Eedaflegging: samenzwering op vijftienjarige leeftijd2. La Prestation de serment : la conspiration à l'âge de quinze ans2. די שבֿועה: קאָנספּיראַציע אין עלטער פֿון פֿופֿצן יאָר

W sierpniu 1941 roku Julek Klepacz — syn pułkownika, starszy o cztery lata, ranny we wrześniowej kampanii — zaproponował Krzysztofowi i jego rówieśnikom wstąpienie do konspiracji. Słowa, które Krzysztof zapamiętał na sześćdziesiąt osiem lat:In August 1941, Julek Klepacz — son of a colonel, four years older, wounded in the September Campaign — proposed to Krzysztof and his peers that they join the underground. The words that Krzysztof remembered for sixty-eight years:Em agosto de 1941, Julek Klepacz — filho de um coronel, quatro anos mais velho, ferido na Campanha de Setembro — propôs a Krzysztof e aos seus coetâneos que ingressassem na conspiração. As palavras que Krzysztof guardou na memória durante sessenta e oito anos:Im August 1941 schlug Julek Klepacz — Sohn eines Obersten, vier Jahre älter, im Septemberfeldzug verwundet — Krzysztof und seinen Altersgenossen vor, sich der Untergrundbewegung anzuschließen. Die Worte, die Krzysztof achtundsechzig Jahre lang im Gedächtnis behielt:In augustus 1941 stelde Julek Klepacz — zoon van een kolonel, vier jaar ouder, gewond geraakt in de Septembercampagne — Krzysztof en zijn leeftijdgenoten voor om zich bij het verzet aan te sluiten. De woorden die Krzysztof achtenzestig jaar lang onthield:En août 1941, Julek Klepacz — fils d'un colonel, son aîné de quatre ans, blessé lors de la Campagne de Septembre — proposa à Krzysztof et à ses camarades de rejoindre la clandestinité. Les paroles que Krzysztof retint pendant soixante-huit ans :אין אויגוסט 1941 האָט Julek Klepacz — אַ זון פֿון אַ פּאָלקאָווניק, פֿיר יאָר עלטער, פֿאַרוווּנדיקט אינעם סעפּטעמבער-קאַמפּיין — פֿאָרגעלייגט Krzysztof'ן און זײַנע אַלטערסחבֿרים אַרײַנצוטרעטן אין דער קאָנספּיראַציע. די ווערטער, וואָס Krzysztof האָט געדענקט אַכט-און-זעכציק יאָר:

"Od teraz na przyszłość wciągam was do konspiracji i będziecie żołnierzami Rzeczpospolitej. Zdrada będzie karana śmiercią.""From now on, for the future, I enrol you into the conspiracy and you will be soldiers of the Republic. Treason will be punished by death.""De agora em diante, para o futuro, alisto-vos na conspiração e sereis soldados da República. A traição será punida com a morte.""Von nun an, für die Zukunft, nehme ich euch in die Konspiration auf, und ihr werdet Soldaten der Republik sein. Verrat wird mit dem Tod bestraft.""Van nu af aan, voor de toekomst, neem ik jullie op in de samenzwering en jullie zullen soldaten van de Republiek zijn. Verraad zal met de dood worden bestraft."« Désormais, pour l'avenir, je vous enrôle dans la conspiration et vous serez soldats de la République. La trahison sera punie de mort. »"פֿון איצט אָן, פֿאַר דער צוקונפֿט, נעם איך אײַך אַרײַן אין דער קאָנספּיראַציע און איר וועט זײַן סאָלדאַטן פֿון דער רעפּובליק. פֿאַרראַט וועט באַשטראָפֿט ווערן מיטן טויט." AHM MPW, sygn. 1889

Początki — jak w wielu współczesnych relacjach — miały charakter ludyczny: wystrugiwanie drewnianych modeli broni, nauka regulaminu. Ale organizacja szybko przybierała formy dojrzałe: podział na piątki (komórki pięcioosobowe), ścisła kompartmentalizacja, pseudonimy. Dowódca komórki Krzysztofa nosił pseudonim "Ostoja" i mieszkał na ulicy Przekop, za Arsenałem.The beginnings — as in many contemporaries' accounts — were playful in character: whittling wooden models of weapons, learning the drill regulations. But the organisation quickly took on mature forms: division into fives (five-person cells), strict compartmentalisation, pseudonyms. The commander of Krzysztof's cell bore the pseudonym “Ostoja” and lived on Przekop Street, behind the Arsenal.Os primórdios — como em muitos relatos da época — tinham caráter lúdico: entalhar modelos de armas em madeira, aprender o regulamento. Mas a organização logo assumiu formas maduras: divisão em quintetos (células de cinco pessoas), compartimentação rigorosa, pseudônimos. O comandante da célula de Krzysztof usava o pseudônimo “Ostoja” e morava na rua Przekop, atrás do Arsenal.Die Anfänge — wie in vielen zeitgenössischen Berichten — hatten spielerischen Charakter: das Schnitzen hölzerner Waffenmodelle, das Erlernen des Reglements. Doch die Organisation nahm rasch reife Formen an: Aufteilung in Fünfergruppen (Zellen zu fünf Personen), strikte Abschottung, Decknamen. Der Führer von Krzysztofs Zelle trug den Decknamen „Ostoja“ und wohnte in der Przekop-Straße, hinter dem Arsenal.Het begin had — zoals in veel verslagen van tijdgenoten — een speels karakter: houten wapenmodellen snijden, het reglement leren. Maar de organisatie nam al snel volwassen vormen aan: indeling in vijftallen (cellen van vijf personen), strikte compartimentering, schuilnamen. De commandant van Krzysztofs cel droeg de schuilnaam „Ostoja” en woonde aan de Przekop-straat, achter het Arsenaal.Les débuts — comme dans bien des témoignages contemporains — avaient un caractère ludique : tailler des modèles d'armes en bois, apprendre le règlement. Mais l'organisation prit vite des formes mûres : division en « cinq » (cellules de cinq personnes), cloisonnement strict, pseudonymes. Le chef de la cellule de Krzysztof portait le pseudonyme « Ostoja » et habitait rue Przekop, derrière l'Arsenal.די אָנהייבן — ווי אין פֿיל צײַטגענעסישע עדותן — האָבן געהאַט אַ שפּילעוודיקן כאַראַקטער: אויסשניצן הילצערנע מאָדעלן פֿון וואַפֿן, לערנען דעם רעגלאַמענט. אָבער די אָרגאַניזאַציע האָט גיך אָנגענומען רײַפֿע פֿאָרמען: צעטיילונג אין פֿינפֿלעך (צעלן פֿון פֿינף מענטשן), שטרענגע קאָמפּאַרטמענטאַליזאַציע, פּסעוודאָנימען. דער קאָמאַנדיר פֿון Krzysztofs צעל האָט געטראָגן דעם פּסעוודאָנים „Ostoja“ און געוווינט אויף דער Przekop-גאַס, הינטערן אַרסענאַל.

Formalna przysięga odbyła się 11 maja 1942 roku. Krzysztof miał piętnaście lat i sześć miesięcy. Minimalny wiek zaciągu wynosił osiemnaście lat. Był jednym z tysięcy polskich dzieci, które okłamały dorosłych co do swojego wieku — lub dorośli świadomie przymknęli na to oko.3The formal oath took place on 11 May 1942. Krzysztof was fifteen years and six months old. The minimum age for enlistment was eighteen. He was one of thousands of Polish children who lied to adults about their age — or whom adults deliberately turned a blind eye to.3O juramento formal teve lugar a 11 de maio de 1942. Krzysztof tinha quinze anos e seis meses. A idade mínima de alistamento era de dezoito anos. Era um de milhares de crianças polacas que mentiram aos adultos sobre a sua idade — ou perante quem os adultos deliberadamente fecharam os olhos.3Der förmliche Eid fand am 11. Mai 1942 statt. Krzysztof war fünfzehn Jahre und sechs Monate alt. Das Mindestalter für die Einberufung betrug achtzehn Jahre. Er war eines von Tausenden polnischen Kindern, die Erwachsene über ihr Alter belogen — oder über die die Erwachsenen bewusst ein Auge zudrückten.3De formele eed vond plaats op 11 mei 1942. Krzysztof was vijftien jaar en zes maanden oud. De minimumleeftijd voor inlijving was achttien jaar. Hij was een van de duizenden Poolse kinderen die volwassenen over hun leeftijd voorlogen — of voor wie volwassenen bewust een oogje toeknepen.3Le serment formel eut lieu le 11 mai 1942. Krzysztof avait quinze ans et six mois. L'âge minimum d'enrôlement était de dix-huit ans. Il était l'un des milliers d'enfants polonais qui mentirent aux adultes sur leur âge — ou à l'égard desquels les adultes fermèrent volontairement les yeux.3די פֿאָרמעלע שבֿועה האָט פֿאָרגעקומען דעם 11טן מײַ 1942. Krzysztof איז געווען פֿופֿצן יאָר און זעקס חדשים אַלט. דער מינימאַלער עלטער פֿאַר אייַנשרייַבן איז געווען אַכצן יאָר. ער איז געווען איינער פֿון טויזנטער פּוילישע קינדער וואָס האָבן געלויגן די דערוואַקסענע וועגן זייער עלטער — אָדער וועמען די דערוואַקסענע האָבן בכּיוון פֿאַרמאַכט אַן אויג.3

2.1. Zadania konspiracyjne2.1. Conspiratorial tasks2.1. Tarefas conspirativas2.1. Konspirative Aufgaben2.1. Conspiratieve taken2.1. Tâches conspiratives2.1. קאָנספּיראַטיווע אויפֿגאַבעס

Uzdolnienia plastyczne Krzysztofa szybko znalazły zastosowanie operacyjne. Wykonywał:Krzysztof's artistic talents soon found operational use. He produced:Os talentos artísticos de Krzysztof logo encontraram uso operacional. Ele produzia:Krzysztofs künstlerische Talente fanden bald operativen Nutzen. Er fertigte an:Krzysztofs artistieke talenten vonden weldra operationeel nut. Hij vervaardigde:Les talents artistiques de Krzysztof trouvèrent bientôt un usage opérationnel. Il réalisait :קשישטאָפֿס קינסטלערישע טאַלאַנטן האָבן באַלד געפֿונען אַ אָפּעראַטיוון נוץ. ער האָט געמאַכט:

• Powiększanie zdjęć broni na papierze woskowym, a następnie odbitki światłoczynne w kuwetach z wywoływaczem — prymitywna, ale skuteczna metoda reprodukcji materiałów szkoleniowychEnlarging photographs of weapons on waxed paper, and then photosensitive prints in trays with developer — a primitive but effective method of reproducing training materialsAmpliação de fotografias de armas em papel encerado e, em seguida, cópias fotossensíveis em tabuleiros com revelador — um método primitivo, mas eficaz, de reproduzir materiais de instruçãoVergrößerung von Waffenfotos auf Wachspapier und anschließend lichtempfindliche Abzüge in Schalen mit Entwickler — eine primitive, aber wirksame Methode zur Vervielfältigung von SchulungsmaterialVergroting van wapenfoto's op waspapier en vervolgens lichtgevoelige afdrukken in bakken met ontwikkelaar — een primitieve maar doeltreffende methode om opleidingsmateriaal te reproducerenAgrandissement de photographies d'armes sur papier ciré, puis tirages photosensibles dans des cuvettes avec révélateur — une méthode primitive mais efficace de reproduction des matériels d'instructionפֿאַרגרעסערן פֿאָטאָגראַפֿיעס פֿון וואַפֿן אויף וואַקס-פּאַפּיר, און דערנאָך ליכט-עמפֿינדלעכע אָפּדרוקן אין שיסלען מיט אַנטוויקלער — אַ פּרימיטיווע, אָבער ווירקזאַמע מעטאָדע פֿון רעפּראָדוצירן לערן-מאַטעריאַלן
• Mapy operacyjne okolic planowanych akcji, w tym rejonu Alei Szucha (siedziba Gestapo)Operational maps of the areas of planned actions, including the district of Aleja Szucha (the Gestapo headquarters)Mapas operacionais das imediações de ações planeadas, incluindo a zona da Aleja Szucha (sede da Gestapo)Operationskarten der Umgebung geplanter Aktionen, einschließlich des Bereichs der Aleja Szucha (Gestapo-Sitz)Operationele kaarten van de omgeving van geplande acties, waaronder de buurt van de Aleja Szucha (het hoofdkwartier van de Gestapo)Cartes opérationnelles des environs des actions planifiées, notamment du secteur de l'Aleja Szucha (siège de la Gestapo)אָפּעראַטיווע מאַפּעס פֿון די געגנטן פֿון פּלאַנירטע אַקציעס, אַרײַנגערעכנט דעם ראַיאָן פֿון Aleja Szucha (דער געסטאַפּאָ-הויפּטקוואַרטיר)
• Rysunki techniczne karabinów do podręczników konspiracyjnychTechnical drawings of rifles for the conspiratorial manualsDesenhos técnicos de espingardas para os manuais conspirativosTechnische Zeichnungen von Gewehren für die konspirativen HandbücherTechnische tekeningen van geweren voor de conspiratieve handboekenDessins techniques de fusils pour les manuels conspiratifsטעכנישע צייכענונגען פֿון ביקסן פֿאַר די קאָנספּיראַטיווע לערנביכער

Najbardziej niebezpiecznym zadaniem była obserwacja gestapowca Kempfa zamieszkującego przy Żurawiej 2, skazanego na śmierć przez sąd podziemny za zastrzelenie członka AK. Krzysztof zbierał dane o jego nawykach i trasach, spotykając się z Julkiem Klepaczem "pod zegarem Instytutu Głuchoniemych" — budynku Instytutu dla Głuchoniemych na placu Trzech Krzyży, który służył jako punkt kontaktowy konspiracji. Zegar na fasadzie instytutu, dobrze widoczny z daleka, był idealnym punktem orientacyjnym.4The most dangerous task was the surveillance of the Gestapo man Kempf, who lived at Żurawia 2, condemned to death by an underground court for shooting a member of the Home Army. Krzysztof gathered data on his habits and routes, meeting Julek Klepacz «under the clock of the Institute for the Deaf-Mute» — the building of the Institute for the Deaf-Mute on the Square of the Three Crosses, which served as a contact point for the conspiracy. The clock on the institute's façade, clearly visible from afar, was an ideal landmark.4A tarefa mais perigosa era a vigilância do agente da Gestapo Kempf, residente na Żurawia 2, condenado à morte por um tribunal clandestino por ter abatido a tiro um membro do Exército Nacional. Krzysztof recolhia dados sobre os seus hábitos e percursos, encontrando-se com Julek Klepacz «sob o relógio do Instituto dos Surdos-Mudos» — o edifício do Instituto dos Surdos-Mudos na Praça das Três Cruzes, que servia de ponto de contacto da conspiração. O relógio na fachada do instituto, bem visível à distância, era um ponto de referência ideal.4Die gefährlichste Aufgabe war die Observation des Gestapo-Mannes Kempf, der in der Żurawia 2 wohnte und von einem Untergrundgericht zum Tode verurteilt worden war, weil er ein Mitglied der Heimatarmee erschossen hatte. Krzysztof sammelte Daten über seine Gewohnheiten und Wege und traf sich mit Julek Klepacz «unter der Uhr des Taubstummeninstituts» — dem Gebäude des Taubstummeninstituts am Platz der Drei Kreuze, das als Kontaktpunkt der Konspiration diente. Die Uhr an der Fassade des Instituts, von Weitem gut sichtbar, war ein idealer Orientierungspunkt.4De gevaarlijkste taak was de observatie van de Gestapo-man Kempf, die woonde op Żurawia 2 en door een ondergrondse rechtbank ter dood was veroordeeld wegens het doodschieten van een lid van het Thuisleger. Krzysztof verzamelde gegevens over zijn gewoonten en routes en ontmoette Julek Klepacz «onder de klok van het Doofstommeninstituut» — het gebouw van het Doofstommeninstituut aan het Plein van de Drie Kruisen, dat als contactpunt van de samenzwering diende. De klok op de gevel van het instituut, van veraf goed zichtbaar, was een ideaal oriëntatiepunt.4La tâche la plus dangereuse était la surveillance de l'agent de la Gestapo Kempf, qui habitait au 2 rue Żurawia, condamné à mort par un tribunal clandestin pour avoir abattu un membre de l'Armée de l'Intérieur. Krzysztof recueillait des données sur ses habitudes et ses itinéraires, rencontrant Julek Klepacz «sous l'horloge de l'Institut des sourds-muets» — le bâtiment de l'Institut des sourds-muets sur la place des Trois Croix, qui servait de point de contact de la conspiration. L'horloge sur la façade de l'institut, bien visible de loin, était un point de repère idéal.4די געפֿערלעכסטע אויפֿגאַבע איז געווען די באָבאַכטונג פֿונעם געסטאַפּאָ-מאַן Kempf, וואָס האָט געוווינט אויף Żurawia 2, פֿאַרמשפּט צום טויט דורך אַן אונטערגרונט-געריכט פֿאַרן דערשיסן אַ מיטגליד פֿונעם היים-אַרמיי. Krzysztof האָט געזאַמלט דאַטן וועגן זייַנע געוווינהייטן און וועגן, זיך טרעפֿנדיק מיט Julek Klepacz «אונטער דעם זייגער פֿונעם אינסטיטוט פֿאַר טויב-שטומע» — דעם בנין פֿונעם אינסטיטוט פֿאַר טויב-שטומע אויפֿן פּלאַץ פֿון די דרייַ צלמים, וואָס האָט געדינט ווי אַ קאָנטאַקט-פּונקט פֿון דער קאָנספּיראַציע. דער זייגער אויפֿן פֿאַסאַד פֿונעם אינסטיטוט, גוט זעעוודיק פֿון דער ווייַטנס, איז געווען אַן אידעאַלער אָריענטיר-פּונקט.4

Egzekucji Kempfa nie zdążono wykonać — Julek Klepacz wpadł wcześniej. Uciekł z transportu do Auschwitz, ale schwytany w okolicach Strugi, zastrzelił się. Kempfa zastrzelił później podchorąży Jaś Gąssowski ps. "Kania".Kempf's execution did not happen in time — Julek Klepacz was caught earlier. He escaped from the transport to Auschwitz, but, captured in the vicinity of Struga, he shot himself. Kempf was later shot by Officer Cadet Jas Gassowski, codename "Kania".A execução de Kempf não chegou a ser realizada — Julek Klepacz foi capturado antes. Fugiu do transporte para Auschwitz, mas, capturado nas proximidades de Struga, suicidou-se com um tiro. Kempf foi mais tarde abatido pelo aspirante Jas Gassowski, codinome "Kania".Die Hinrichtung Kempfs konnte nicht mehr vollzogen werden — Julek Klepacz wurde zuvor gefasst. Er entkam dem Transport nach Auschwitz, doch in der Gegend von Struga gestellt, erschoss er sich selbst. Kempf wurde später vom Fähnrich Jas Gassowski, Deckname "Kania", erschossen.De executie van Kempf werd niet meer voltrokken — Julek Klepacz werd eerder gepakt. Hij ontsnapte uit het transport naar Auschwitz, maar in de buurt van Struga gevat, schoot hij zichzelf dood. Kempf werd later neergeschoten door vaandrig Jas Gassowski, codenaam "Kania".L'exécution de Kempf n'eut pas le temps d'être accomplie — Julek Klepacz fut capturé plus tôt. Il s'échappa du convoi pour Auschwitz, mais, capturé dans les environs de Struga, il se donna la mort. Kempf fut plus tard abattu par l'aspirant Jas Gassowski, nom de code « Kania ».די עקזעקוציע פֿון Kempf האָט מען נישט באַוויזן צו דורכפֿירן — Julek Klepacz איז פֿריִער געכאַפּט געוואָרן. ער איז אַנטלאָפֿן פֿון טראַנספּאָרט קיין Auschwitz, אָבער געכאַפּט אַרום Struga, האָט ער זיך אַליין דערשאָסן. Kempf איז שפּעטער דערשאָסן געוואָרן פֿון אונטערפֿענריך Jas Gassowski, קאָדנאָמען "Kania".

W tradycji rodzinnej los Julka Klepacza odbije się później, w Powstaniu, w śmierci stryja Lecha Głuchowskiego: ranny na Sadybie, miał — według przekazu utrwalonego przez Krzysztofa w 1995 r. — odmówić ewakuacji i odebrać sobie życie, by nie narażać swoich żołnierzy. Akademicka historiografia mówi w tym wypadku o śmierci z ran. Dla młodego Krzysztofa, niezależnie od wersji, dwie osoby najbliższe wybrały śmierć zamiast niewoli — taka była pamięć, którą wyniósł z wojny.In family tradition, the fate of Julek Klepacz would later find its echo, during the Uprising, in the death of uncle Lech Głuchowski: wounded at Sadyba, he is said — according to the account preserved by Krzysztof in 1995 — to have refused evacuation and taken his own life so as not to endanger his soldiers. Academic historiography speaks in this case of death from wounds. For young Krzysztof, whichever version is true, two of the people closest to him had chosen death over captivity — such was the memory he carried out of the war.Na tradição familiar, o destino de Julek Klepacz ecoaria mais tarde, no Levante, na morte do tio Lech Głuchowski: ferido em Sadyba, ele teria — segundo o relato fixado por Krzysztof em 1995 — recusado a evacuação e tirado a própria vida para não expor seus soldados. A historiografia acadêmica fala, nesse caso, de morte pelos ferimentos. Para o jovem Krzysztof, independentemente da versão, as duas pessoas que lhe eram mais próximas escolheram a morte em vez do cativeiro — essa foi a memória que ele levou da guerra.In der Familientradition sollte sich das Schicksal von Julek Klepacz später, im Aufstand, im Tod des Onkels Lech Głuchowski widerspiegeln: In Sadyba verwundet, soll er — nach der von Krzysztof 1995 festgehaltenen Überlieferung — die Evakuierung verweigert und sich das Leben genommen haben, um seine Soldaten nicht zu gefährden. Die akademische Geschichtsschreibung spricht in diesem Fall von einem Tod durch Verwundung. Für den jungen Krzysztof hatten, unabhängig von der Version, zwei der ihm nächsten Menschen den Tod der Gefangenschaft vorgezogen — das war die Erinnerung, die er aus dem Krieg mitnahm.In de familietraditie zou het lot van Julek Klepacz later, in de Opstand, weerklinken in de dood van oom Lech Głuchowski: gewond geraakt in Sadyba zou hij — volgens het door Krzysztof in 1995 vastgelegde relaas — evacuatie hebben geweigerd en zich van het leven hebben beroofd om zijn soldaten niet in gevaar te brengen. De academische geschiedschrijving spreekt in dit geval van overlijden aan verwondingen. Voor de jonge Krzysztof hadden, ongeacht de versie, twee van zijn naasten de dood boven gevangenschap verkozen — dat was de herinnering die hij aan de oorlog overhield.Dans la tradition familiale, le sort de Julek Klepacz trouvera plus tard son écho, pendant l'Insurrection, dans la mort de l'oncle Lech Głuchowski : blessé à Sadyba, il aurait — selon le récit fixé par Krzysztof en 1995 — refusé l'évacuation et mis fin à ses jours pour ne pas exposer ses soldats. L'historiographie académique parle, dans ce cas, d'une mort des suites de ses blessures. Pour le jeune Krzysztof, quelle que soit la version, deux des êtres qui lui étaient les plus proches avaient choisi la mort plutôt que la captivité — telle fut la mémoire qu'il emporta de la guerre.אין דער משפּחה-טראַדיציע וועט זיך דער גורל פֿון Julek Klepacz שפּעטער אָפּהילכן, אינעם אויפֿשטאַנד, אינעם טויט פֿונעם פֿעטער Lech Głuchowski: פֿאַרוווּנדעט אין Sadyba, האָט ער — לויט דער מסורה פֿאַרשריבן דורך Krzysztof אין 1995 — זיך אָפּגעזאָגט פֿון עוואַקואַציע און זיך גענומען דאָס לעבן, כּדי ניט צו שטעלן אין סכּנה זײַנע זעלנער. די אַקאַדעמישע היסטאָריאָגראַפֿיע רעדט אין דעם פֿאַל פֿון אַ טויט פֿון וווּנדן. פֿאַרן יונגן Krzysztof, אומאָפּהענגיק פֿון דער ווערסיע, האָבן צוויי פֿון די נאָענטסטע מענטשן אויסגעקליבן דעם טויט אַנשטאָט דער געפֿאַנגענשאַפֿט — אַזאַ איז געווען דער זכּרון, וואָס ער האָט אַרויסגעטראָגן פֿון דער מלחמה.

3. Akcja Wilanów: matka i syn na jednym polu bitwy3. The Wilanów Action: mother and son on one battlefield3. A Ação de Wilanów: mãe e filho no mesmo campo de batalha3. Die Aktion Wilanów: Mutter und Sohn auf einem Schlachtfeld3. De Actie Wilanów: moeder en zoon op één slagveld3. L'Action de Wilanów : mère et fils sur un même champ de bataille3. די Wilanów-אַקציע: מאַמע און זון אויף איין שלאַכטפֿעלד

We wrześniu 1943 Krzysztof — już jako żołnierz plutonu 1112 przy 7 Pułku Ułanów Lubelskich AK — mieszkał w Wilanowie, w pałacu, pod opieką pani Beaty Branickiej, arystokratki dającej schronienie jego sparaliżowanej babce. Matka Wanda, sekcyjna w oddziale DYSK (Dywersja i Sabotaż Kobiet), odwiedziła syna z prośbą o dane wywiadowcze dotyczące kwatery Luftwaffe w kordegardzie wilanowskiej.In September 1943 Krzysztof — already a soldier of platoon 1112 of the 7th Lublin Uhlan Regiment of the Home Army — was living in Wilanów, in the palace, under the care of Mrs Beata Branicka, an aristocrat giving shelter to his paralysed grandmother. His mother Wanda, a section leader in the DYSK unit (Women's Diversion and Sabotage), visited her son with a request for intelligence data concerning the Luftwaffe quarters in the Wilanów guardhouse.Em setembro de 1943 Krzysztof — já soldado do pelotão 1112 do 7.º Regimento de Ulanos de Lublin do Exército Nacional — vivia em Wilanów, no palácio, sob os cuidados da senhora Beata Branicka, uma aristocrata que dava abrigo à sua avó paralisada. A mãe Wanda, chefe de secção na unidade DYSK (Diversão e Sabotagem das Mulheres), visitou o filho com um pedido de dados de informação relativos ao aquartelamento da Luftwaffe na guarita de Wilanów.Im September 1943 wohnte Krzysztof — bereits Soldat des Zuges 1112 des 7. Lubliner Ulanenregiments der Heimatarmee — in Wilanów, im Palast, unter der Obhut von Frau Beata Branicka, einer Aristokratin, die seiner gelähmten Großmutter Unterkunft gewährte. Seine Mutter Wanda, Sektionsleiterin in der Einheit DYSK (Diversion und Sabotage der Frauen), besuchte ihren Sohn mit der Bitte um Aufklärungsdaten über das Luftwaffe-Quartier in der Wilanówer Wachstube.In september 1943 woonde Krzysztof — reeds soldaat van peloton 1112 van het 7e Regiment Ulanen van Lublin van het Thuisleger — in Wilanów, in het paleis, onder de hoede van mevrouw Beata Branicka, een aristocrate die onderdak verleende aan zijn verlamde grootmoeder. Zijn moeder Wanda, sectieleidster in de eenheid DYSK (Diversie en Sabotage van Vrouwen), bezocht haar zoon met het verzoek om inlichtingengegevens betreffende het Luftwaffe-kwartier in het wachthuis van Wilanów.En septembre 1943, Krzysztof — déjà soldat du peloton 1112 du 7e Régiment de Uhlans de Lublin de l'Armée de l'Intérieur — vivait à Wilanów, dans le palais, sous la garde de Mme Beata Branicka, une aristocrate offrant un abri à sa grand-mère paralysée. Sa mère Wanda, chef de section dans l'unité DYSK (Diversion et Sabotage des Femmes), rendit visite à son fils avec une demande de renseignements concernant le cantonnement de la Luftwaffe dans le corps de garde de Wilanów.אין סעפּטעמבער 1943 האָט Krzysztof — שוין אַ זעלנער פֿונעם צוג 1112 פֿונעם 7טן Lubliner אולאַנען-רעגימענט פֿונעם היים-אַרמיי — געוווינט אין Wilanów, אינעם פּאַלאַץ, אונטער דער השגחה פֿון פֿרוי Beata Branicka, אַן אַריסטאָקראַטין וואָס האָט געגעבן אַ באַהעלטעניש זייַן פּאַראַליזירטער באָבען. זייַן מאַמע Wanda, אַ סעקציע-לייטערין אינעם אָפּטייל DYSK (דיווערסיע און סאַבאָטאַזש פֿון פֿרויען), האָט באַזוכט איר זון מיט אַ בקשה וועגן אויפֿקלערונג-דאַטן וועגן דעם Luftwaffe-קוואַרטיר אינעם וואַך-הויז פֿון Wilanów.

Krzysztof dostarczył informacje. Nie wiedział, że za kilka dni sam będzie świadkiem operacji.Krzysztof delivered the information. He did not know that in a few days he himself would be a witness to the operation.Krzysztof entregou a informação. Não sabia que em poucos dias ele mesmo seria testemunha da operação.Krzysztof überbrachte die Information. Er wusste nicht, dass er selbst in wenigen Tagen Zeuge der Operation sein würde.Krzysztof leverde de informatie. Hij wist niet dat hij over enkele dagen zelf getuige van de operatie zou zijn.Krzysztof livra l'information. Il ne savait pas que dans quelques jours il serait lui-même témoin de l'opération.קשישטאָף האָט איבערגעגעבן די אינפֿאָרמאַציע. ער האָט נישט געוווּסט אַז אין עטלעכע טעג וועט ער אַליין זײַן אַן עדות פֿון דער אָפּעראַציע.

26 września 1943, godzina 10:00. Operacja Kedywu pod dowództwem oddziału "Zośka" (Wacław Michałowicz). Punkt koncentracji: cmentarz wilanowski. Trasa natarcia: przez cmentarz, tory kolejowe, mauzoleum Potockich, brama główna, podwórze gospodarcze. Kordegarda: stajnie (prawo), wartownia murowana (lewo), stara kuchnia połączona krytym przejściem z wozownią.526 September 1943, 10:00. An operation of the Kedyw under the command of the «Zośka» unit (Wacław Michałowicz). The point of concentration: the Wilanów cemetery. The line of attack: through the cemetery, the railway tracks, the Potocki mausoleum, the main gate, the farm yard. The guardhouse: stables (right), a masonry guard post (left), an old kitchen connected by a covered passage to the coach house.526 de setembro de 1943, 10:00. Uma operação do Kedyw sob o comando da unidade «Zośka» (Wacław Michałowicz). Ponto de concentração: o cemitério de Wilanów. Linha de ataque: através do cemitério, dos carris ferroviários, do mausoléu dos Potocki, do portão principal, do pátio da quinta. A guarita: cavalariças (à direita), um posto de guarda em alvenaria (à esquerda), uma cozinha velha ligada por uma passagem coberta à cocheira.526. September 1943, 10:00 Uhr. Eine Operation des Kedyw unter dem Kommando der Einheit «Zośka» (Wacław Michałowicz). Der Sammelpunkt: der Wilanówer Friedhof. Die Angriffslinie: durch den Friedhof, die Bahngleise, das Potocki-Mausoleum, das Haupttor, den Wirtschaftshof. Die Wachstube: Ställe (rechts), ein gemauerter Wachposten (links), eine alte Küche, durch einen überdachten Gang mit der Remise verbunden.526 september 1943, 10:00 uur. Een operatie van de Kedyw onder bevel van de eenheid «Zośka» (Wacław Michałowicz). Het concentratiepunt: de begraafplaats van Wilanów. De aanvalslijn: door de begraafplaats, de spoorlijnen, het mausoleum van de Potocki's, de hoofdpoort, het boerenerf. Het wachthuis: stallen (rechts), een gemetselde wachtpost (links), een oude keuken die door een overdekte gang met het koetshuis verbonden was.526 septembre 1943, 10h00. Une opération du Kedyw sous le commandement de l'unité «Zośka» (Wacław Michałowicz). Le point de concentration : le cimetière de Wilanów. La ligne d'attaque : à travers le cimetière, les voies ferrées, le mausolée des Potocki, la porte principale, la cour de la ferme. Le corps de garde : écuries (à droite), un poste de garde en maçonnerie (à gauche), une vieille cuisine reliée par un passage couvert à la remise.526טן סעפּטעמבער 1943, 10:00. אַן אָפּעראַציע פֿונעם Kedyw אונטערן קאָמאַנדע פֿונעם «Zośka»-אָפּטייל (Wacław Michałowicz). דער קאָנצענטראַציע-פּונקט: דער Wilanów-בית-עולם. די אַטאַקע-ליניע: דורכן בית-עולם, די באַן-רעלסן, דעם Potocki-מאַוזאָלעאום, דעם הויפּט-טויער, דעם בעל-הביתישן הויף. דאָס וואַך-הויז: שטאַלן (רעכטס), אַ געמויערטער וואַך-פּאָסטן (לינקס), אַן אַלטע קיך פֿאַרבונדן דורך אַ באַדעקטן דורכגאַנג מיטן רייַטוואָגן-הויז.5

Dwóch żołnierzy AK poległo: plutonowy Władysław Walecki ps. "Gruby" i kapral Zygmunt Wejrzanowski ps. "Smukły". Wanda Głuchowska została postrzelona w nogę. Upadła do rowu pełnego granatów. Po odzyskaniu przytomności dopełzła do okna babki Krzysztofa i zapukała.Two Home Army soldiers were killed: Platoon Sergeant Wladyslaw Walecki, codename "Gruby", and Corporal Zygmunt Wejrzanowski, codename "Smukly". Wanda Gluchowska was shot in the leg. She fell into a ditch full of grenades. After regaining consciousness, she crawled to the window of Krzysztof's grandmother and knocked.Dois soldados do AK caíram em combate: o sargento de pelotão Wladyslaw Walecki, codinome "Gruby", e o cabo Zygmunt Wejrzanowski, codinome "Smukly". Wanda Gluchowska foi atingida na perna. Caiu numa vala cheia de granadas. Depois de recuperar a consciência, arrastou-se até à janela da avó de Krzysztof e bateu.Zwei Soldaten der Heimatarmee fielen: Zugführer Wladyslaw Walecki, Deckname „Gruby", und Korporal Zygmunt Wejrzanowski, Deckname „Smukly". Wanda Gluchowska wurde ins Bein geschossen. Sie fiel in einen mit Granaten gefüllten Graben. Nachdem sie das Bewusstsein wiedererlangt hatte, kroch sie zum Fenster von Krzysztofs Großmutter und klopfte.Twee soldaten van het Thuisleger sneuvelden: pelotonscommandant Wladyslaw Walecki, codenaam "Gruby", en korporaal Zygmunt Wejrzanowski, codenaam "Smukly". Wanda Gluchowska werd in het been geschoten. Zij viel in een greppel vol granaten. Na haar bewustzijn te hebben herwonnen, kroop zij naar het raam van Krzysztofs grootmoeder en klopte aan.Deux soldats de l'Armée de l'Intérieur tombèrent : le sergent de section Wladyslaw Walecki, nom de code « Gruby », et le caporal Zygmunt Wejrzanowski, nom de code « Smukly ». Wanda Gluchowska fut blessée par balle à la jambe. Elle tomba dans un fossé rempli de grenades. Après avoir repris connaissance, elle rampa jusqu'à la fenêtre de la grand-mère de Krzysztof et frappa.צוויי זעלנער פֿון דער היים-אַרמיי זײַנען געפֿאַלן: דער פּלוטאָנער-סערזשאַנט Wladyslaw Walecki, קאָדנאָמען "Gruby", און דער קאַפּראַל Zygmunt Wejrzanowski, קאָדנאָמען "Smukly". Wanda Gluchowska איז דערשאָסן געוואָרן אין פֿוס. זי איז געפֿאַלן אין אַ גרוב פֿול מיט גראַנאַטן. נאָך דעם ווי זי איז צוריקגעקומען צו זיך, האָט זי זיך געקראָכן צום פֿענצטער פֿון Krzysztof'ס באָבעס און האָט געקלאַפּט.

"Słuchaj Krzysztof, tutaj jest mój pistolet i musisz go schować.""Listen, Krzysztof, here is my pistol and you must hide it.""Escuta, Krzysztof, aqui está minha pistola e tens de escondê-la.""Hör zu, Krzysztof, hier ist meine Pistole, und du musst sie verstecken.""Luister, Krzysztof, hier is mijn pistool en je moet het verbergen."« Écoute, Krzysztof, voici mon pistolet et tu dois le cacher. »"הער זיך צו, קשישטאָף, אָט איז מײַן פּיסטויל און דו מוזסט עס באַהאַלטן." AHM MPW, sygn. 1889 — słowa Wandy Głuchowskiej do szesnastoletniego synawords of Wanda Głuchowska to her sixteen-year-old sonpalavras de Wanda Głuchowska ao filho de dezasseis anosWorte von Wanda Głuchowska an ihren sechzehnjährigen Sohnwoorden van Wanda Głuchowska tot haar zestienjarige zoonparoles de Wanda Głuchowska à son fils de seize ansווערטער פֿון Wanda Głuchowska צו איר זעכצן-יאָריקן זון

Krzysztof ukrył pistolet w prawej wieży pałacu, wspinając się przez mechanizm dzwonu. Później odzyskał karabin Mauser wz. 98 zostawiony przez podchorążego Janusza Radomyskiego u pani Branickiej i schował go na strychu nad łazienką, pod słomą. Matkę ewakuowano dorożką hrabiny Branickiej do Szpitala Ujazdowskiego.Krzysztof hid the pistol in the right tower of the palace, climbing up through the bell mechanism. Later he recovered the Mauser wz. 98 rifle left by officer cadet Janusz Radomyski with Mrs Branicka and hid it in the attic above the bathroom, under straw. His mother was evacuated in Countess Branicka's carriage to the Ujazdów Hospital.Krzysztof escondeu a pistola na torre direita do palácio, subindo pelo mecanismo do sino. Mais tarde, recuperou o fuzil Mauser wz. 98 deixado pelo cadete Janusz Radomyski com a senhora Branicka e o escondeu no sótão, sobre o banheiro, debaixo de palha. A mãe foi evacuada na carruagem da condessa Branicka para o Hospital Ujazdowski.Krzysztof versteckte die Pistole im rechten Turm des Palastes, indem er durch den Glockenmechanismus hinaufkletterte. Später holte er den Mauser-Karabiner wz. 98 zurück, den der Fähnrich Janusz Radomyski bei Frau Branicka zurückgelassen hatte, und versteckte ihn auf dem Dachboden über dem Badezimmer, unter Stroh. Die Mutter wurde mit der Droschke der Gräfin Branicka ins Ujazdów-Krankenhaus evakuiert.Krzysztof verborg het pistool in de rechtertoren van het paleis door via het klokkenmechanisme omhoog te klimmen. Later haalde hij het Mauser wz. 98-geweer terug dat cadet Janusz Radomyski bij mevrouw Branicka had achtergelaten, en verstopte het op de zolder boven de badkamer, onder het stro. Zijn moeder werd met het rijtuig van gravin Branicka naar het Ujazdów-ziekenhuis geëvacueerd.Krzysztof cacha le pistolet dans la tour droite du palais, en grimpant par le mécanisme de la cloche. Plus tard, il récupéra le fusil Mauser wz. 98 laissé par l'aspirant Janusz Radomyski chez Mme Branicka et le cacha dans le grenier au-dessus de la salle de bains, sous la paille. Sa mère fut évacuée dans le fiacre de la comtesse Branicka vers l'hôpital Ujazdowski.Krzysztof האָט באַהאַלטן דעם פּיסטויל אינעם רעכטן טורעם פֿונעם פּאַלאַץ, אַרויפֿקלעטערנדיק דורכן גלאָקן-מעכאַניזם. שפּעטער האָט ער צוריקבאַקומען די Mauser wz. 98 ביקס, וואָס דער קאַדעט Janusz Radomyski האָט איבערגעלאָזט בײַ פֿרוי Branicka, און זי באַהאַלטן אויפֿן בוידעם איבערן וואַשצימער, אונטער שטרוי. די מאַמע האָט מען עוואַקויִרט מיט דער דראָשקע פֿון גראַפֿיניע Branicka אינעם Ujazdów-שפּיטאָל.

Rana nigdy się nie zagoiła prawidłowo. Komisja lekarska AK orzekła 30% inwalidztwa (13 lipca 1944). Za Wilanów Wanda otrzymała Krzyż Walecznych (11 listopada 1943).The wound never healed properly. The Home Army medical board determined 30% disability (13 July 1944). For Wilanów Wanda received the Cross of Valour (11 November 1943).A ferida nunca cicatrizou corretamente. A junta médica da Armia Krajowa determinou 30% de invalidez (13 de julho de 1944). Por Wilanów Wanda recebeu a Cruz de Valor (11 de novembro de 1943).Die Wunde verheilte nie richtig. Die Sanitätskommission der Heimatarmee stellte 30 % Invalidität fest (13. Juli 1944). Für Wilanów erhielt Wanda das Tapferkeitskreuz (11. November 1943).De wond genas nooit goed. De medische commissie van de Armia Krajowa stelde 30% invaliditeit vast (13 juli 1944). Voor Wilanów ontving Wanda het Kruis van Moed (11 november 1943).La blessure ne guérit jamais correctement. La commission médicale de l'Armée de l'Intérieur établit 30 % d'invalidité (13 juillet 1944). Pour Wilanów, Wanda reçut la Croix de la Vaillance (11 novembre 1943).די וווּנד האָט זיך קיין מאָל נישט ריכטיק געהיילט. די מעדיצינישע קאָמיסיע פֿון דער היים-אַרמיי האָט פֿעסטגעשטעלט 30% אינוואַלידקייט (13טן יולי 1944). פֿאַר Wilanów האָט וואַנדאַ באַקומען דעם קרייץ פֿון גבֿורה (11טן נאָוועמבער 1943).

4. Godzina "W": Fabryka Kamlera i Komenda Główna AK4. The "W" Hour: the Kamler Factory and the Home Army High Command4. A Hora "W": a Fábrica Kamler e o Comando Supremo do Exército Nacional4. Die Stunde "W": die Kamler-Fabrik und das Oberkommando der Heimatarmee4. Het "W"-uur: de Kamler-fabriek en het Opperbevel van het Thuisleger4. L'Heure "W" : l'usine Kamler et le Commandement suprême de l'Armée de l'Intérieur4. די "W"-שעה: די Kamler-פֿאַבריק און דער אויבער-קאָמאַנדע פֿונעם היים-אַרמיי

31 lipca 1944, poniedziałek. Radzieckie i niemieckie samoloty walczą nad Warszawą. Krzysztof wychodzi z domu na Pogonowskiego 9 na Żoliborzu z karabinem pod płaszczem. Ma siedemnaście lat i osiem miesięcy. Nie wróci już do tego domu nigdy.31 July 1944, Monday. Soviet and German aircraft are fighting over Warsaw. Krzysztof leaves the house at 9 Pogonowskiego Street in Zoliborz with a rifle hidden under his coat. He is seventeen years and eight months old. He will never return to that house.31 de julho de 1944, segunda-feira. Aviões soviéticos e alemães combatem sobre Varsóvia. Krzysztof sai de casa na Pogonowskiego 9, em Zoliborz, com um fuzil escondido sob o casaco. Tem dezassete anos e oito meses. Nunca mais voltará àquela casa.31. Juli 1944, Montag. Sowjetische und deutsche Flugzeuge kämpfen über Warschau. Krzysztof verlässt das Haus in der Pogonowskiego 9 in Zoliborz mit einem Gewehr unter dem Mantel. Er ist siebzehn Jahre und acht Monate alt. Er wird nie wieder in dieses Haus zurückkehren.31 juli 1944, maandag. Sovjet- en Duitse vliegtuigen vechten boven Warschau. Krzysztof verlaat het huis op Pogonowskiego 9 in Zoliborz met een geweer onder zijn jas. Hij is zeventien jaar en acht maanden oud. Hij zal nooit meer in dat huis terugkeren.31 juillet 1944, lundi. Des avions soviétiques et allemands se livrent combat au-dessus de Varsovie. Krzysztof quitte la maison du 9, rue Pogonowskiego à Zoliborz, un fusil dissimulé sous son manteau. Il a dix-sept ans et huit mois. Il ne reviendra jamais dans cette maison.31סטן יולי 1944, מאָנטיק. סאָוועטישע און דײַטשע עראָפּלאַנען קעמפֿן איבער וואַרשע. Krzysztof גייט אַרויס פֿון הויז אויף Pogonowskiego 9 אין Zoliborz מיט אַ ביקס אונטערן מאַנטל. ער איז זיבעצן יאָר און אַכט חודשים אַלט. ער וועט שוין קיינמאָל נישט אומקערן זיך צו יענעם הויז.

Rozkaz od stryja Lecha, dowódcy Dywizjonu "Jeleń": zameldować się u porucznika Jerzego Kamlera ps. "Stolarz" w jego fabryce na Dzielnej. Fabryka Kamlera — kompleks metalurgiczny, stolarnia, pralnia i fabryka kapeluszy (gdzie przerabiano francuskie berety na polskie czapki wojskowe) — ciągnęła się od Dzielnej do Pawiej. Krzysztof dotierał wieczorem. W nocy odkrył, że w fabryce jest radiostacja — to siedziba Komendy Głównej Armii Krajowej, kwatera generała Tadeusza Bora-Komorowskiego.6An order from uncle Lech, commander of the «Jeleń» Squadron: to report to Lieutenant Jerzy Kamler, code name «Stolarz», at his factory on Dzielna Street. The Kamler Factory — a metallurgical complex, a joinery, a laundry and a hat factory (where French berets were remade into Polish military caps) — stretched from Dzielna to Pawia. Krzysztof arrived in the evening. During the night he discovered that there was a radio station in the factory — this was the seat of the High Command of the Home Army, the quarters of General Tadeusz Bór-Komorowski.6Uma ordem do tio Lech, comandante do Esquadrão «Jeleń»: apresentar-se ao tenente Jerzy Kamler, nome de código «Stolarz», na sua fábrica na rua Dzielna. A Fábrica Kamler — um complexo metalúrgico, uma carpintaria, uma lavandaria e uma fábrica de chapéus (onde se transformavam boinas francesas em bonés militares polacos) — estendia-se da Dzielna à Pawia. Krzysztof chegou ao anoitecer. Durante a noite descobriu que na fábrica havia uma estação de rádio — era a sede do Comando Supremo do Exército Nacional, o quartel do general Tadeusz Bór-Komorowski.6Ein Befehl von Onkel Lech, dem Kommandeur der «Jeleń»-Schwadron: sich bei Leutnant Jerzy Kamler, Deckname «Stolarz», in seiner Fabrik in der Dzielna-Straße zu melden. Die Kamler-Fabrik — ein metallurgischer Komplex, eine Tischlerei, eine Wäscherei und eine Hutfabrik (wo französische Baskenmützen zu polnischen Militärmützen umgearbeitet wurden) — erstreckte sich von der Dzielna bis zur Pawia. Krzysztof traf am Abend ein. In der Nacht entdeckte er, dass sich in der Fabrik eine Funkstation befand — dies war der Sitz des Oberkommandos der Heimatarmee, das Quartier von General Tadeusz Bór-Komorowski.6Een bevel van oom Lech, commandant van het «Jeleń»-Eskadron: zich te melden bij luitenant Jerzy Kamler, schuilnaam «Stolarz», in zijn fabriek aan de Dzielna-straat. De Kamler-fabriek — een metallurgisch complex, een schrijnwerkerij, een wasserij en een hoedenfabriek (waar Franse baretten tot Poolse militaire petten werden omgewerkt) — strekte zich uit van de Dzielna tot de Pawia. Krzysztof kwam 's avonds aan. In de nacht ontdekte hij dat er in de fabriek een radiostation was — dit was de zetel van het Opperbevel van het Thuisleger, het kwartier van generaal Tadeusz Bór-Komorowski.6Un ordre de l'oncle Lech, commandant de l'Escadron «Jeleń» : se présenter au lieutenant Jerzy Kamler, nom de code «Stolarz», dans son usine de la rue Dzielna. L'usine Kamler — un complexe métallurgique, une menuiserie, une blanchisserie et une fabrique de chapeaux (où l'on transformait des bérets français en casquettes militaires polonaises) — s'étendait de la Dzielna à la Pawia. Krzysztof arriva le soir. Dans la nuit, il découvrit qu'il y avait une station de radio dans l'usine — c'était le siège du Commandement suprême de l'Armée de l'Intérieur, le quartier du général Tadeusz Bór-Komorowski.6אַ באַפֿעל פֿונעם פֿעטער Lech, דעם קאָמאַנדיר פֿון דער «Jeleń»-עסקאַדראָן: זיך צו מעלדן בייַ לייטענאַנט Jerzy Kamler, צודעק-נאָמען «Stolarz», אין זייַן פֿאַבריק אויף דער Dzielna-גאַס. די Kamler-פֿאַבריק — אַ מעטאַלורגישער קאָמפּלעקס, אַ סטאָליאַרניע, אַ וועש-הויז און אַ הוט-פֿאַבריק (וווּ מע האָט איבערגעמאַכט פֿראַנצויזישע בערעטן אין פּוילישע מיליטערישע היטלען) — האָט זיך געצויגן פֿון דער Dzielna ביז דער Pawia. Krzysztof איז אָנגעקומען אין אָוונט. אין דער נאַכט האָט ער אַנטדעקט, אַז אין דער פֿאַבריק געפֿינט זיך אַ ראַדיאָ-סטאַנציע — דאָס איז געווען דער זיץ פֿונעם אויבער-קאָמאַנדע פֿונעם היים-אַרמיי, דאָס קוואַרטיר פֿון גענעראַל Tadeusz Bór-Komorowski.6

5. Oblężona fabryka: 1–6 sierpnia 19445. The Besieged Factory: 1–6 August 19445. A Fábrica Sitiada: 1–6 de agosto de 19445. Die Belagerte Fabrik: 1.–6. August 19445. De Belegerde Fabriek: 1–6 augustus 19445. L'Usine Assiégée : 1–6 août 19445. די באַלעגערטע פֿאַבריק: 1–6 אויגוסט 1944

Pierwszego dnia Powstania Krzysztof stał na warcie przy bramie nr 64 od Dzielnej. Niemiecki samochód zaopatrzeniowy próbował wjechać — żołnierz "Tuszyński" przy sąsiedniej bramie otworzył ogień za wcześnie, jego pistolet się zaciął. Porucznik Kamler wybiegał, oddał kilka strzałów, nakazał zamknąć bramy.On the first day of the Uprising, Krzysztof stood guard at gate no. 64 on the Dzielna Street side. A German supply truck tried to drive in — the soldier “Tuszyński” at the neighbouring gate opened fire too early, and his pistol jammed. Lieutenant Kamler ran out, fired several shots and ordered the gates shut.No primeiro dia do Levante, Krzysztof montava guarda no portão n.º 64, do lado da rua Dzielna. Um caminhão de abastecimento alemão tentou entrar — o soldado “Tuszyński”, no portão vizinho, abriu fogo cedo demais, e sua pistola travou. O tenente Kamler saiu correndo, disparou alguns tiros e ordenou que fechassem os portões.Am ersten Tag des Aufstands stand Krzysztof Wache am Tor Nr. 64 zur Dzielna-Straße. Ein deutscher Versorgungswagen versuchte hineinzufahren — der Soldat „Tuszyński“ am Nachbartor eröffnete zu früh das Feuer, seine Pistole hatte eine Ladehemmung. Leutnant Kamler lief hinaus, gab mehrere Schüsse ab und befahl, die Tore zu schließen.Op de eerste dag van de Opstand stond Krzysztof op wacht bij poort nr. 64 aan de kant van de Dzielna-straat. Een Duitse bevoorradingswagen probeerde binnen te rijden — de soldaat „Tuszyński” bij de naburige poort opende te vroeg het vuur en zijn pistool weigerde. Luitenant Kamler rende naar buiten, loste enkele schoten en beval de poorten te sluiten.Le premier jour de l'Insurrection, Krzysztof montait la garde à la porte n° 64, côté rue Dzielna. Un camion de ravitaillement allemand tenta d'entrer — le soldat « Tuszyński », à la porte voisine, ouvrit le feu trop tôt et son pistolet s'enraya. Le lieutenant Kamler sortit en courant, tira plusieurs coups et ordonna de fermer les portes.אינעם ערשטן טאָג פֿונעם אויפֿשטאַנד איז Krzysztof געשטאַנען אויף וואַך בײַם טויער נומ' 64 פֿון דער זײַט פֿון דער Dzielna-גאַס. אַ דײַטשישער צושטעל-אויטאָ האָט געפּרוּווט אַרײַנפֿאָרן — דער זעלנער „Tuszyński“ בײַם שכנותדיקן טויער האָט געעפֿנט פֿײַער צו פֿרי, און זײַן פּיסטויל האָט זיך פֿאַרהאַקט. לייטענאַנט Kamler איז אַרויסגעלאָפֿן, אָפּגעגעבן עטלעכע שאָסן און באַפֿוילן צו פֿאַרמאַכן די טויערן.

Fabryka znalazła się w oblężeniu. Krzysztof z ułanem Sochą zajął stanowisko na pierwszym piętrze. Pojawił się "elegancko ubrany starszy pan" — generał Pełczyński, Szef Sztabu AK — doradzający Sosze, jak rzucać granaty na niemiecki bunkier pod oknem.The factory found itself under siege. Krzysztof, together with Uhlan Socha, took up a position on the first floor. An "elegantly dressed elderly gentleman" appeared — General Pelczynski, Chief of Staff of the Home Army — advising Socha on how to throw grenades at the German bunker under the window.A fábrica viu-se cercada. Krzysztof, juntamente com o ulano Socha, ocupou posição no primeiro andar. Apareceu um "senhor mais velho elegantemente vestido" — o general Pelczynski, Chefe do Estado-Maior do AK — aconselhando Socha sobre como lançar granadas contra o bunker alemão sob a janela.Die Fabrik geriet unter Belagerung. Krzysztof bezog mit Ulan Socha eine Stellung im ersten Stock. Es erschien ein „elegant gekleideter älterer Herr" — General Pelczynski, Stabschef der Heimatarmee —, der Socha riet, wie er Granaten auf den deutschen Bunker unter dem Fenster werfen sollte.De fabriek raakte belegerd. Krzysztof betrok samen met ulaan Socha een stelling op de eerste verdieping. Er verscheen een "elegant geklede oudere heer" — generaal Pelczynski, Chef-Staf van het Thuisleger — die Socha adviseerde hoe granaten op de Duitse bunker onder het raam te werpen.L'usine se retrouva assiégée. Krzysztof, avec l'uhlan Socha, prit position au premier étage. Apparut un « monsieur âgé élégamment vêtu » — le général Pelczynski, chef d'état-major de l'Armée de l'Intérieur — conseillant à Socha comment lancer des grenades sur le bunker allemand sous la fenêtre.די פֿאַבריק האָט זיך געפֿונען אין באַלעגערונג. Krzysztof, צוזאַמען מיטן אולאַן Socha, האָט פֿאַרנומען אַ פּאָזיציע אויפֿן ערשטן שטאָק. עס איז דערשינען אַן "עלעגאַנט-באַקליידטער עלטערער האַר" — גענעראַל Pelczynski, שטאַב-שעף פֿון דער היים-אַרמיי — וועלכער האָט גערעטענישט Socha'ן, ווי אַזוי צו וואַרפֿן גראַנאַטן אויפֿן דײַטשן בונקער אונטערן פֿענצטער.

Na trzecim piętrze leżało około czterystu granatów — "ojczulków" (większych filipinek). Trzeba je było ewakuować na dół, bo bombardowanie mogło zdetonować cały stos. Krzysztof taszczył granaty po schodach, potem pełzł pod parapetami okien (Niemcy strzelali z Dzielnej na wysokości metra), i dalej do piwnicy pralni.On the third floor lay some four hundred grenades — “ojczulki” (larger filipinka grenades). They had to be moved downstairs, since a bombardment could detonate the entire pile. Krzysztof lugged the grenades down the stairs, then crawled beneath the window sills (the Germans were firing from Dzielna Street at a metre's height), and on into the laundry cellar.No terceiro andar havia cerca de quatrocentas granadas — “ojczulki” (filipinkas maiores). Era preciso levá-las para baixo, pois um bombardeio poderia detonar a pilha inteira. Krzysztof arrastou as granadas pelas escadas, depois rastejou sob os parapeitos das janelas (os alemães atiravam da rua Dzielna à altura de um metro) e seguiu até o porão da lavanderia.Im dritten Stock lagen rund vierhundert Granaten — „ojczulki“ (größere Filipinka-Granaten). Sie mussten nach unten gebracht werden, denn ein Bombardement hätte den ganzen Stapel zur Detonation bringen können. Krzysztof schleppte die Granaten die Treppe hinunter, kroch dann unter den Fensterbänken entlang (die Deutschen schossen von der Dzielna-Straße aus in einem Meter Höhe) und weiter in den Keller der Wäscherei.Op de derde verdieping lagen ongeveer vierhonderd granaten — „ojczulki” (grotere filipinka's). Ze moesten naar beneden worden gebracht, want een bombardement kon de hele stapel tot ontploffing brengen. Krzysztof sjouwde de granaten de trap af, kroop daarna onder de vensterbanken door (de Duitsers schoten vanaf de Dzielna-straat op een meter hoogte) en verder naar de kelder van de wasserij.Au troisième étage gisaient environ quatre cents grenades — des « ojczulki » (de grosses filipinki). Il fallait les évacuer en bas, car un bombardement pouvait faire détoner tout le tas. Krzysztof traîna les grenades dans les escaliers, puis rampa sous les appuis de fenêtres (les Allemands tiraient depuis la rue Dzielna à un mètre de hauteur), et continua jusqu'à la cave de la blanchisserie.אויפֿן דריטן שטאָק זײַנען געלעגן אַרום פֿיר הונדערט גראַנאַטן — „ojczulki“ (גרעסערע פֿיליפּינקעס). מע האָט זיי געמוזט אַראָפּטראָגן, ווײַל אַ באָמבאַרדירונג וואָלט געקענט אויפֿרײַסן דעם גאַנצן הויפֿן. Krzysztof האָט געשלעפּט די גראַנאַטן איבער די טרעפּ, דערנאָך געקראָכן אונטער די פֿענצטערברעטער (די דײַטשן האָבן געשאָסן פֿון דער Dzielna-גאַס אויף אַ מעטער הייך), און ווײַטער אינעם קעלער פֿון דער וועשערײַ.

Niemcy podpalili pierwsze piętro. Ciśnienie w hydrancie było za słabe. Porucznik Kamler sam wszedł w dym. Pomogła mu — ironicznie — eksplozja niemieckiego granatu, która zassała część płomieni. Wyszedł bez obrażeń.The Germans set fire to the first floor. The pressure in the hydrant was too weak. Lieutenant Kamler himself went into the smoke. He was helped — ironically — by the explosion of a German grenade, which sucked in part of the flames. He came out unharmed.Os alemães incendiaram o primeiro andar. A pressão no hidrante era fraca demais. O tenente Kamler entrou ele mesmo na fumaça. Ajudou-o — ironicamente — a explosão de uma granada alemã, que sugou parte das chamas. Saiu ileso.Die Deutschen setzten das erste Stockwerk in Brand. Der Druck im Hydranten war zu schwach. Leutnant Kamler ging selbst in den Rauch. Geholfen hat ihm — ironischerweise — die Explosion einer deutschen Granate, die einen Teil der Flammen ansaugte. Er kam unversehrt heraus.De Duitsers staken de eerste verdieping in brand. De druk in de brandkraan was te zwak. Luitenant Kamler ging zelf de rook in. Hem hielp — ironisch genoeg — de explosie van een Duitse granaat, die een deel van de vlammen opzoog. Hij kwam ongedeerd naar buiten.Les Allemands mirent le feu au premier étage. La pression dans la bouche d'incendie était trop faible. Le lieutenant Kamler entra lui-même dans la fumée. Il fut aidé — ironiquement — par l'explosion d'une grenade allemande, qui aspira une partie des flammes. Il ressortit indemne.די דײַטשן האָבן אונטערגעצונדן דעם ערשטן גאָרן. דער דרוק אינעם הידראַנט איז געווען צו שוואַך. לייטענאַנט קאַמלער אַליין איז אַרײַן אינעם רויך. געהאָלפֿן האָט אים — איראָנישערווײַז — די עקספּלאָזיע פֿון אַ דײַטשער גראַנאַט, וואָס האָט אײַנגעזאַפּט אַ טייל פֿון די פֿלאַמען. ער איז אַרויסגעקומען אומפֿאַרזעעט.

Wieczorem oddziały Zgrupowania "Radosław" przełamały oblężenie. Krzysztof spał w pralni na płaszczach Wehrmachtu. Jego dawna nauczycielka, pani Jadwiga Celińska — teraz szyfrantka w Komendzie Głównej — rozpoznała go i objęła ze łzami.In the evening, units of the "Radoslaw" Grouping broke the siege. Krzysztof slept in the laundry room on Wehrmacht overcoats. His former teacher, Mrs. Jadwiga Celinska — now a cipher clerk at the High Command — recognised him and embraced him in tears.À noite, as unidades do Agrupamento "Radoslaw" romperam o cerco. Krzysztof dormiu na lavandaria sobre capotes da Wehrmacht. A sua antiga professora, a senhora Jadwiga Celinska — agora cifrista no Comando Geral — reconheceu-o e abraçou-o em lágrimas.Am Abend durchbrachen Verbände der Kampfgruppe "Radoslaw" die Belagerung. Krzysztof schlief in der Wäscherei auf Wehrmachtsmänteln. Seine ehemalige Lehrerin, Frau Jadwiga Celinska — nun Chiffriererin im Hauptkommando — erkannte ihn und umarmte ihn unter Tränen.'s Avonds doorbraken eenheden van de Groepering "Radoslaw" de belegering. Krzysztof sliep in de wasruimte op Wehrmacht-jassen. Zijn voormalige onderwijzeres, mevrouw Jadwiga Celinska — nu cijferaarster bij het Hoofdkwartier — herkende hem en omhelsde hem in tranen.Le soir, les unités du Groupement « Radoslaw » brisèrent le siège. Krzysztof dormit dans la buanderie sur des manteaux de la Wehrmacht. Son ancienne institutrice, Madame Jadwiga Celinska — désormais chiffreuse au Haut Commandement — le reconnut et l'embrassa en pleurs.אין אָוונט האָבן די אָפּטיילן פֿון דער גרופּירונג "Radoslaw" דורכגעבראָכן די באַלעגערונג. Krzysztof האָט געשלאָפֿן אין דער וועשערײַ אויף Wehrmacht-מאַנטלען. זײַן אַמאָליקע לערערין, פֿרוי Jadwiga Celinska — איצט אַ שיפֿראַנטין בײַם הויפּט-קאָמאַנדאָ — האָט אים דערקענט און אים אַרומגענומען מיט טרערן.

6. Starówka: od Barokowej do kanałów6. The Old Town: from Barokowa Street to the sewers6. A Cidade Velha: da rua Barokowa aos esgotos6. Die Altstadt: von der Barokowa-Straße zur Kanalisation6. De Oude Stad: van de Barokowa-straat naar de riolen6. La Vieille Ville : de la rue Barokowa aux égouts6. די אַלטשטאָט: פֿון דער Barokowa-גאַס צו די קאַנאַלן

6 sierpnia — rozkaz ewakuacji z Woli. Trasa prowadziła przez Pawią, wyrwę w murze byłego getta, ogrodzenia Gęsiówki (zdobytej wcześniej przez oddziały "Radosława"). Najniebezpieczniejszy odcinek: przejście obok Pawiaka, więzienia trzymanego przez Niemców. Ogień z karabinów maszynowych z budynku bez okien — "strefa śmierci".6 August — the order to evacuate Wola. The route led through Pawia Street, a breach in the wall of the former ghetto, and the fences of Gęsiówka (captured earlier by “Radosław's” units). The most dangerous stretch: passing the Pawiak, the prison held by the Germans. Machine-gun fire from a windowless building — a “death zone”.6 de agosto — ordem de evacuação de Wola. A rota passava pela rua Pawia, por uma brecha no muro do antigo gueto e pelas cercas de Gęsiówka (tomada antes pelas unidades de “Radosław”). O trecho mais perigoso: a passagem junto ao Pawiak, prisão mantida pelos alemães. Fogo de metralhadoras a partir de um prédio sem janelas — a “zona da morte”.6. August — Befehl zur Evakuierung aus Wola. Die Route führte durch die Pawia-Straße, eine Bresche in der Mauer des ehemaligen Ghettos und die Umzäunungen der Gęsiówka (zuvor von „Radosławs“ Einheiten erobert). Der gefährlichste Abschnitt: der Weg am Pawiak vorbei, dem von den Deutschen gehaltenen Gefängnis. Maschinengewehrfeuer aus einem fensterlosen Gebäude — eine „Todeszone“.6 augustus — bevel tot evacuatie uit Wola. De route liep via de Pawia-straat, een bres in de muur van het voormalige getto en de omheiningen van Gęsiówka (eerder veroverd door de eenheden van „Radosław”). Het gevaarlijkste stuk: de passage langs de Pawiak, de door de Duitsers bezette gevangenis. Mitrailleurvuur vanuit een gebouw zonder ramen — een „dodenzone”.6 août — ordre d'évacuation de Wola. L'itinéraire passait par la rue Pawia, une brèche dans le mur de l'ancien ghetto, les clôtures de Gęsiówka (prise auparavant par les unités de « Radosław »). Le tronçon le plus dangereux : le passage devant le Pawiak, la prison tenue par les Allemands. Tirs de mitrailleuses depuis un bâtiment sans fenêtres — une « zone de mort ».דעם 6טן אויגוסט — דער באַפֿעל צו עוואַקויִרן פֿון Wola. דער וועג איז געגאַנגען דורך דער Pawia-גאַס, אַ לאָך אין דער מויער פֿונעם געוועזענעם געטאָ, די פּלויטן פֿון Gęsiówka (פֿריִער פֿאַרכאַפּט דורך „Radosławs“ אָפּטיילן). דער געפֿערלעכסטער אָפּשניט: דער דורכגאַנג לעבן Pawiak, דער טורמע געהאַלטן דורך די דײַטשן. מאַשין-ביקסן-פֿײַער פֿון אַ בנין אָן פֿענצטער — אַ „טויט-זאָנע“.

Na Starym Mieście pluton zakwaterował się w szkole na Barokowej. Krzysztof wychodził na rozpoznanie — Senatorska, ulica Króla Alberta. Na dachu garażu podchorąży "Piotrek" — jednoręki, bo wcześniej sam sobie odpalił granat na klatce schodowej uciekając przed Gestapo (Niemcy go operowali i uratowali, a powstańcy wyzwolili) — wspinał się po drabinie. Jego filipinka wpadła w rynnę. O włos.In the Old Town the platoon was quartered in a school on Barokowa Street. Krzysztof went out on reconnaissance — Senatorska, King Albert Street. On a garage roof, officer cadet “Piotrek” — one-armed, because he had earlier set off a grenade on himself in a stairwell while fleeing the Gestapo (the Germans operated on him and saved him, and the insurgents freed him) — was climbing a ladder. His filipinka grenade fell into the gutter. A close call.Na Cidade Velha, o pelotão aquartelou-se numa escola da rua Barokowa. Krzysztof saía em reconhecimento — Senatorska, rua do Rei Alberto. No telhado de uma garagem, o cadete “Piotrek” — maneta, porque antes detonara uma granada em si mesmo numa escadaria ao fugir da Gestapo (os alemães o operaram e salvaram, e os insurgentes o libertaram) — subia por uma escada. Sua filipinka caiu na calha. Por um triz.In der Altstadt quartierte sich der Zug in einer Schule in der Barokowa-Straße ein. Krzysztof ging auf Erkundung — Senatorska, König-Albert-Straße. Auf einem Garagendach kletterte Fähnrich „Piotrek“ — einarmig, weil er zuvor auf der Flucht vor der Gestapo in einem Treppenhaus eine Granate an sich selbst gezündet hatte (die Deutschen operierten und retteten ihn, die Aufständischen befreiten ihn) — eine Leiter hinauf. Seine Filipinka fiel in die Dachrinne. Um ein Haar.In de Oude Stad werd het peloton ingekwartierd in een school aan de Barokowa-straat. Krzysztof ging op verkenning — Senatorska, de Koning Albertstraat. Op het dak van een garage klom cadet „Piotrek” — eenarmig, omdat hij eerder in een trappenhuis een granaat op zichzelf had laten afgaan toen hij voor de Gestapo vluchtte (de Duitsers opereerden en redden hem, en de opstandelingen bevrijdden hem) — een ladder op. Zijn filipinka viel in de dakgoot. Op het nippertje.Dans la Vieille Ville, le peloton se logea dans une école de la rue Barokowa. Krzysztof partait en reconnaissance — Senatorska, rue du Roi-Albert. Sur le toit d'un garage, l'aspirant « Piotrek » — manchot, car il avait auparavant fait exploser une grenade sur lui-même dans une cage d'escalier en fuyant la Gestapo (les Allemands l'opérèrent et le sauvèrent, et les insurgés le libérèrent) — grimpait à une échelle. Sa filipinka tomba dans la gouttière. Il s'en fallut d'un cheveu.אין דער אַלטשטאָט האָט זיך דער פּלוטאָן אײַנקוואַרטירט אין אַ שול אויף דער Barokowa-גאַס. Krzysztof פֿלעגט אַרויסגיין אויף אויפֿקלערונג — Senatorska, די קעניג-אַלבערט-גאַס. אויפֿן דאַך פֿון אַ גאַראַזש איז דער קאַדעט „Piotrek“ — מיט איין אָרעם, ווײַל פֿריִער האָט ער אַליין אויף זיך אויפֿגעריסן אַ גראַנאַט אין אַ טרעפּהויז אַנטלויפֿנדיק פֿון דער געסטאַפּאָ (די דײַטשן האָבן אים אָפּערירט און געראַטעוועט, און די אויפֿשטענדלער האָבן אים באַפֿרײַט) — געקלעטערט אויף אַ לייטער. זײַן פֿיליפּינקע איז אַרײַנגעפֿאַלן אין דער רינע. אויף אַ האָר.

13 sierpnia — pocisk artyleryjski na placu Krasińskich zakończył życie porucznika Kamlera. Zginął na miejscu. Podchorąży Karol Hilchen "Lorch" śmiertelnie ranny. Młoda telefonistka — przeszła do plutonu dzień wcześniej z grupy Centralki Telefonicznej na Tłomackim, która podsłuchiwała niemieckie rozmowy — też zginęła.13 August — an artillery shell on Krasiński Square ended Lieutenant Kamler's life. He was killed on the spot. Officer cadet Karol Hilchen “Lorch” was mortally wounded. A young telephone operator — she had joined the platoon a day earlier from the Telephone Exchange group on Tłomackie, which eavesdropped on German conversations — was killed as well.13 de agosto — um projétil de artilharia na praça Krasiński pôs fim à vida do tenente Kamler. Morreu no local. O cadete Karol Hilchen “Lorch” ficou mortalmente ferido. Uma jovem telefonista — que passara ao pelotão um dia antes, vinda do grupo da Central Telefônica na Tłomackie, que interceptava as conversas alemãs — também morreu.13. August — eine Artilleriegranate auf dem Krasiński-Platz beendete das Leben von Leutnant Kamler. Er war auf der Stelle tot. Fähnrich Karol Hilchen „Lorch“ wurde tödlich verwundet. Eine junge Telefonistin — sie war einen Tag zuvor aus der Gruppe der Telefonzentrale in der Tłomackie-Straße, die deutsche Gespräche abhörte, zum Zug gestoßen — kam ebenfalls ums Leben.13 augustus — een artilleriegranaat op het Krasiński-plein maakte een einde aan het leven van luitenant Kamler. Hij was op slag dood. Cadet Karol Hilchen „Lorch” raakte dodelijk gewond. Een jonge telefoniste — een dag eerder overgekomen naar het peloton vanuit de groep van de telefooncentrale aan de Tłomackie, die Duitse gesprekken afluisterde — kwam eveneens om.13 août — un obus d'artillerie sur la place Krasiński mit fin à la vie du lieutenant Kamler. Il fut tué sur le coup. L'aspirant Karol Hilchen « Lorch » fut mortellement blessé. Une jeune téléphoniste — passée au peloton la veille depuis le groupe du Central téléphonique de Tłomackie, qui écoutait les conversations allemandes — périt elle aussi.דעם 13טן אויגוסט — אַן אַרטילעריע-גראַנאַט אויפֿן Krasiński-פּלאַץ האָט פֿאַרענדיקט דאָס לעבן פֿון לייטענאַנט Kamler. ער איז אומגעקומען אויפֿן אָרט. דער קאַדעט Karol Hilchen „Lorch“ איז טויטלעך פֿאַרוווּנדעט געוואָרן. אַ יונגע טעלעפֿאָניסטקע — זי איז אַריבער צום פּלוטאָן אַ טאָג פֿריִער פֿון דער גרופּע פֿון דער טעלעפֿאָן-צענטראַל אויף Tłomackie, וואָס האָט אונטערגעהערט די דײַטשישע שמועסן — איז אויך אומגעקומען.

Następnego dnia — pogrzeb. Jedyna "zwarta szykowna" (defilada) plutonu w całym Powstaniu: cały pluton w mundurach, każdy w innych butach. Jednocześnie obsadzali barykadę przy Katedrze.The next day — the funeral. The only 'tight, smart' (parade) march of the platoon in the whole Uprising: the whole platoon in uniform, each in different boots. At the same time they were manning the barricade by the Cathedral.No dia seguinte — o enterro. O único desfile 'cerrado e garboso' do pelotão em todo o Levante: o pelotão inteiro de uniforme, cada um com botas diferentes. Ao mesmo tempo guarneciam a barricada junto à Catedral.Am nächsten Tag — die Beerdigung. Der einzige 'geschlossene, schmucke' (Parade-)Marsch des Zuges im ganzen Aufstand: der ganze Zug in Uniform, jeder in anderen Stiefeln. Gleichzeitig besetzten sie die Barrikade an der Kathedrale.De volgende dag — de begrafenis. De enige 'gesloten, kwieke' (parade-)mars van het peloton in de hele Opstand: het hele peloton in uniform, ieder in andere laarzen. Tegelijk bemanden zij de barricade bij de Kathedraal.Le lendemain — l'enterrement. Le seul défilé « serré, pimpant » du peloton de toute l'Insurrection : tout le peloton en uniforme, chacun avec des bottes différentes. En même temps, ils tenaient la barricade près de la Cathédrale.אויף מאָרגן — די לוויה. דער איינציקער 'ענג, שמוק' (פּאַראַד-)מאַרש פֿונעם פּלוטאָן אינעם גאַנצן אויפֿשטאַנד: דער גאַנצער פּלוטאָן אין מונדיר, יעדער אין אַנדערע שטיוול. גלײַכצײַטיק האָבן זיי באַזעצט די באַריקאַדע בײַ דער קאַטעדראַל.

1 września — rozkaz ewakuacji kanałami. Około 4500 powstańców weszło w ścieki ze Starówki dwoma trasami z placu Krasińskich. Krzysztof przeszedł do Śródmieścia — tego samego okręgu, w którym ojciec Stefan służył w kwatermistrzostwie Obwodu I "Radwan".1 September — the order to evacuate through the sewers. About 4,500 insurgents entered the sewers from the Old Town along two routes from Krasinski Square. Krzysztof made it to Srodmiescie — the same district in which his father Stefan served in the quartermaster's office of District I "Radwan".1 de setembro — a ordem de evacuação pelos esgotos. Cerca de 4500 insurgentes entraram nos esgotos a partir da Cidade Velha por duas rotas a partir da Praça Krasinski. Krzysztof passou para Srodmiescie — o mesmo distrito em que o seu pai Stefan servia no quartel-mestre do Obwód I "Radwan".1. September — der Befehl zur Evakuierung durch die Kanäle. Etwa 4.500 Aufständische stiegen aus der Altstadt auf zwei Routen vom Krasinski-Platz in die Kanalisation. Krzysztof gelangte nach Srodmiescie — denselben Bezirk, in dem sein Vater Stefan im Quartiermeisteramt des Obwód I „Radwan" diente.1 september — het bevel tot evacuatie door de riolen. Ongeveer 4500 opstandelingen daalden vanuit de Oude Stad via twee routes vanaf het Krasinskiplein af in de riolen. Krzysztof bereikte Srodmiescie — hetzelfde district waar zijn vader Stefan diende bij de kwartiermeester van Obwód I "Radwan".1er septembre — l'ordre d'évacuation par les égouts. Environ 4 500 insurgés s'engagèrent dans les égouts depuis la Vieille Ville par deux itinéraires partant de la place Krasinski. Krzysztof gagna Srodmiescie — le même secteur où son père Stefan servait à l'intendance de l'Obwód I « Radwan ».1סטן סעפּטעמבער — דער באַפֿעל זיך צו עוואַקויִרן דורך די קאַנאַליזאַציעס. אַרום 4,500 אויפֿשטענדלערס זײַנען אַרײַן אין די קלאָאַקן פֿון דער אַלטשטאָט אויף צוויי וועגן פֿונעם Krasinski-פּלאַץ. Krzysztof איז אַריבער קיין Srodmiescie — דעם זעלביקן ראַיאָן, אין וועלכן זײַן פֿאָטער Stefan האָט געדינט אינעם קוואַרטיר-מײַסטערשטעלע פֿון Obwód I "Radwan".

7. Fałszowanie dat urodzenia: strategia przetrwania7. Falsifying dates of birth: a survival strategy7. Falsificação das datas de nascimento: uma estratégia de sobrevivência7. Fälschung der Geburtsdaten: eine Überlebensstrategie7. Vervalsing van geboortedata: een overlevingsstrategie7. La falsification des dates de naissance : une stratégie de survie7. פֿאַלשן די געבוירן-דאַטעס: אַ סטראַטעגיע פֿון איבערלעבן

Dokumenty Krzysztofa Głuchowskiego w kolekcji ARG zestawiają dwie daty urodzenia — prawdziwą i celowo sfałszowaną:The documents of Krzysztof Głuchowski in the ARG collection juxtapose two dates of birth — a true one and a deliberately falsified one:Os documentos de Krzysztof Głuchowski na coleção ARG confrontam duas datas de nascimento — a verdadeira e uma deliberadamente falsificada:Die Dokumente von Krzysztof Głuchowski in der ARG-Sammlung stellen zwei Geburtsdaten einander gegenüber — das wahre und ein bewusst gefälschtes:De documenten van Krzysztof Głuchowski in de ARG-collectie stellen twee geboortedata tegenover elkaar — de ware en een opzettelijk vervalste:Les documents de Krzysztof Głuchowski dans la collection ARG confrontent deux dates de naissance — la véritable et une délibérément falsifiée :די דאָקומענטן פֿון Krzysztof Głuchowski אין דער ARG-זאַמלונג שטעלן אַנטקעגן צוויי געבוירן-דאַטעס — די אמתע און אַ באַוווּסטזיניק פֿאַלשע:

Dzień i miesiąc — 29 listopada — w obu zapisach pozostają takie same; zmienia się wyłącznie rok. Różnica dwóch lat była precyzyjna i celowa. Według prawdziwej metryki Krzysztof kończył szesnaście lat w listopadzie 1942 i wchodził w grupę objętą Arbeitseinsatz — obowiązkiem pracy przymusowej, który w Generalnym Gubernatorstwie dotyczył młodzieży od szesnastego roku życia; według odmłodzonej Kennkarte miał dopiero czternaście lat i pozostawał „za młody”. Paradoksalnie ten sam dokument o zaniżonej dacie posłużył mu potem w niewoli jako dowód tożsamości — w ewidencji Stalagu XI-B Krzysztof figurował jednak już z prawdziwym rocznikiem 1926, potwierdzonym powojenną weryfikacją Armii Krajowej.7The day and the month — 29 November — remain the same in both records; only the year changes. The two-year difference was precise and deliberate. According to his true record Krzysztof turned sixteen in November 1942 and entered the group subject to the Arbeitseinsatz — the compulsory-labour obligation that in the General Government applied to young people from the age of sixteen; according to the rejuvenated Kennkarte he was only fourteen and remained «too young». Paradoxically, the very document bearing the lowered date later served him in captivity as proof of identity — yet in the records of Stalag XI-B Krzysztof already appeared with his true year, 1926, confirmed by the post-war verification of the Home Army.7O dia e o mês — 29 de novembro — permanecem iguais nos dois registos; muda apenas o ano. A diferença de dois anos foi precisa e deliberada. Segundo o seu registo verdadeiro, Krzysztof completava dezasseis anos em novembro de 1942 e entrava no grupo sujeito ao Arbeitseinsatz — a obrigação de trabalho forçado que no Governo Geral abrangia os jovens a partir dos dezasseis anos; segundo a Kennkarte rejuvenescida tinha apenas catorze e permanecia «demasiado jovem». Paradoxalmente, o próprio documento com a data reduzida serviu-lhe depois no cativeiro como prova de identidade — mas nos registos do Stalag XI-B Krzysztof já figurava com o seu ano verdadeiro, 1926, confirmado pela verificação do Exército Nacional no pós-guerra.7Tag und Monat — der 29. November — bleiben in beiden Eintragungen gleich; nur das Jahr ändert sich. Die Differenz von zwei Jahren war präzise und gewollt. Nach seinem wahren Eintrag wurde Krzysztof im November 1942 sechzehn und geriet in die dem Arbeitseinsatz unterworfene Gruppe — der Zwangsarbeitspflicht, die im Generalgouvernement Jugendliche ab dem sechzehnten Lebensjahr betraf; nach der verjüngten Kennkarte war er erst vierzehn und blieb «zu jung». Paradoxerweise diente ihm eben das Dokument mit dem herabgesetzten Datum später in der Gefangenschaft als Identitätsnachweis — in den Unterlagen des Stalag XI-B erschien Krzysztof jedoch bereits mit seinem wahren Jahrgang 1926, bestätigt durch die Nachkriegsverifizierung der Heimatarmee.7De dag en de maand — 29 november — blijven in beide vermeldingen gelijk; alleen het jaar verandert. Het verschil van twee jaar was nauwkeurig en doelbewust. Volgens zijn ware gegevens werd Krzysztof in november 1942 zestien en kwam hij in de groep die onder de Arbeitseinsatz viel — de dwangarbeidsplicht die in het Generaal-Gouvernement gold voor jongeren vanaf zestien jaar; volgens de verjongde Kennkarte was hij pas veertien en bleef hij «te jong». Paradoxaal genoeg diende juist het document met de verlaagde datum hem later in gevangenschap als identiteitsbewijs — maar in de administratie van Stalag XI-B verscheen Krzysztof al met zijn ware jaartal 1926, bevestigd door de naoorlogse verificatie van het Thuisleger.7Le jour et le mois — le 29 novembre — restent identiques dans les deux inscriptions ; seule l'année change. L'écart de deux ans était précis et délibéré. Selon son acte véritable, Krzysztof atteignait seize ans en novembre 1942 et entrait dans le groupe soumis à l'Arbeitseinsatz — l'obligation de travail forcé qui, dans le Gouvernement général, concernait les jeunes à partir de seize ans ; selon la Kennkarte rajeunie, il n'avait que quatorze ans et restait «trop jeune». Paradoxalement, ce même document à la date abaissée lui servit plus tard en captivité de preuve d'identité — mais dans les registres du Stalag XI-B, Krzysztof figurait déjà avec son année véritable, 1926, confirmée par la vérification de l'Armée de l'Intérieur après la guerre.7דער טאָג און חודש — דער 29טן נאָוועמבער — בלייַבן אין ביידע פֿאַרצייכענונגען די זעלבע; בלויז דאָס יאָר בייַט זיך. דער חילוק פֿון צוויי יאָר איז געווען פּינקטלעך און באַוווּסטזיניק. לויט זייַן אמתן רעקאָרד איז Krzysztof געוואָרן זעכצן אין נאָוועמבער 1942 און איז אַרייַן אין דער גרופּע אונטערוואָרפֿן צום Arbeitseinsatz — דער פֿאַרפֿליכטונג צו צוואַנג-אַרבעט וואָס אינעם גענעראַלגובערנעמענט האָט באַטראָפֿן יוגנט פֿון זעכצן יאָר; לויט דער פֿאַריונגטער Kennkarte איז ער געווען ערשט פֿערצן און איז געבליבן «צו יונג». פּאַראַדאָקסאַל האָט דווקא דער דאָקומענט מיט דער אַראָפּגעלאָזטער דאַטע אים שפּעטער געדינט אין געפֿאַנגענשאַפֿט ווי אַ באַווייַז פֿון אידענטיטעט — אָבער אין די רעקאָרדן פֿון Stalag XI-B איז Krzysztof שוין דערשינען מיט זייַן אמתן יאָרגאַנג 1926, באַשטעטיקט דורך דער נאָך-מלחמהדיקער ווערפֿיקאַציע פֿונעם היים-אַרמיי.7

Zjawisko to nie jest odosobnione. Wśród ponad 1100 chłopców-powstańców wielu podawało fałszywe dane. Przy apelu 18 października 1944 w Stalagu 344 Lamsdorf policzono 550 młodocianych — ale rzeczywista liczba była zapewne wyższa, bo część skutecznie ukryła swój wiek.This phenomenon is not isolated. Among the more than 1,100 boy insurgents, many gave false personal data. At the roll-call on 18 October 1944 in Stalag 344 Lamsdorf, 550 minors were counted — but the actual number was probably higher, since some successfully concealed their age.Este fenómeno não é isolado. Entre os mais de 1100 rapazes-insurgentes, muitos forneceram dados falsos. Na chamada de 18 de outubro de 1944 no Stalag 344 Lamsdorf, contaram-se 550 menores — mas o número real era seguramente mais elevado, pois alguns conseguiram ocultar a sua idade.Dieses Phänomen ist nicht vereinzelt. Unter den mehr als 1.100 Jungen-Aufständischen gaben viele falsche Personendaten an. Beim Appell am 18. Oktober 1944 im Stalag 344 Lamsdorf wurden 550 Minderjährige gezählt — die tatsächliche Zahl war jedoch wohl höher, da ein Teil sein Alter erfolgreich verbarg.Dit verschijnsel staat niet op zichzelf. Onder de meer dan 1100 jongens-opstandelingen gaven velen valse persoonsgegevens op. Bij het appèl van 18 oktober 1944 in Stalag 344 Lamsdorf werden 550 minderjarigen geteld — maar het werkelijke aantal lag vermoedelijk hoger, omdat sommigen hun leeftijd met succes verborgen hielden.Ce phénomène n'est pas isolé. Parmi les plus de 1 100 garçons-insurgés, beaucoup donnèrent de fausses informations. À l'appel du 18 octobre 1944 au Stalag 344 Lamsdorf, l'on compta 550 mineurs — mais le nombre réel était sans doute plus élevé, car certains parvinrent à dissimuler leur âge.די דאָזיקע ערשײַנונג איז נישט אַן איינציקע. צווישן די מער ווי 1,100 ייִנגלעך-אויפֿשטענדלערס האָבן אַ סך געגעבן פֿאַלשע פּערזענלעכע אַנגאַבעס. בײַם אַפּעל פֿונעם 18טן אָקטאָבער 1944 אין Stalag 344 Lamsdorf האָט מען געציילט 550 מינדעריאָריקע — אָבער דער פֿאַקטישער נומער איז מסתּמא געווען העכער, ווײַל אַ טייל האָבן בהצלחה באַהאַלטן זייער עלטער.

8. Chłopcy-powstańcy: Krzysztof na tle pokolenia8. Boy insurgents: Krzysztof against the background of a generation8. Rapazes insurgentes: Krzysztof no contexto de uma geração8. Jungen als Aufständische: Krzysztof vor dem Hintergrund einer Generation8. Jongens-opstandelingen: Krzysztof tegen de achtergrond van een generatie8. Garçons insurgés : Krzysztof sur fond d'une génération8. ייִנגלעך-אויפֿשטענדלערס: Krzysztof אויפֿן הינטערגרונט פֿון אַ דור

Ponad 1100 chłopców w wieku 11–18 lat walczyło w Powstaniu Warszawskim wśród szacowanych 16 000–50 000 ogółu uczestników. Ich udział nie był przypadkowy — wielu, jak Krzysztof, było żołnierzami AK od lat, z długim stażem konspiracyjnym.8More than 1,100 boys aged 11–18 fought in the Warsaw Uprising among an estimated 16,000–50,000 participants in total. Their participation was not accidental — many, like Krzysztof, had been soldiers of the Home Army for years, with a long record of conspiratorial service.8Mais de 1100 rapazes entre os 11 e os 18 anos combateram no Levante de Varsóvia entre uns estimados 16 000–50 000 participantes no total. A sua participação não foi acidental — muitos, como Krzysztof, eram soldados do Exército Nacional havia anos, com um longo historial de serviço clandestino.8Mehr als 1100 Jungen im Alter von 11–18 Jahren kämpften im Warschauer Aufstand unter schätzungsweise 16 000–50 000 Teilnehmern insgesamt. Ihre Teilnahme war nicht zufällig — viele waren, wie Krzysztof, seit Jahren Soldaten der Heimatarmee, mit einer langen konspirativen Dienstzeit.8Meer dan 1100 jongens van 11 tot 18 jaar vochten in de Opstand van Warschau onder een geschatte 16 000–50 000 deelnemers in totaal. Hun deelname was niet toevallig — velen waren, zoals Krzysztof, al jaren soldaten van het Thuisleger, met een lange staat van ondergrondse dienst.8Plus de 1100 garçons âgés de 11 à 18 ans combattirent dans l'Insurrection de Varsovie parmi un nombre estimé de 16 000 à 50 000 participants au total. Leur participation ne fut pas fortuite — beaucoup, comme Krzysztof, étaient soldats de l'Armée de l'Intérieur depuis des années, avec une longue ancienneté de service clandestin.8מער ווי 1100 ייִנגלעך אין עלטער פֿון 11–18 האָבן געקעמפֿט אינעם וואַרשעווער אויפֿשטאַנד צווישן אַן אָפּגעשאַצטע 16 000–50 000 באַטייליקטע בסך-הכּל. זייער באַטייליקונג איז ניט געווען צופֿעליק — אַ סך, ווי Krzysztof, זענען געווען זעלנער פֿונעם היים-אַרמיי שוין יאָרן לאַנג, מיט אַ לאַנגן רעקאָרד פֿון קאָנספּיראַטיוון דינסט.8

Krzysztof (17 lat w sierpniu 1944) należał do najliczniejszej grupy wiekowej. Jego doświadczenie było typowe: konspiracyjne szkolenie od lat, realne zadania bojowe, a wreszcie — szok walki miejskiej i niewola.Krzysztof (17 years old in August 1944) belonged to the most numerous age group. His experience was typical: conspiratorial training for years, real combat tasks, and finally — the shock of urban fighting and captivity.Krzysztof (17 anos em agosto de 1944) pertencia ao grupo etário mais numeroso. Sua experiência foi típica: treinamento clandestino por anos, tarefas reais de combate e, por fim — o choque do combate urbano e do cativeiro.Krzysztof (17 Jahre alt im August 1944) gehörte zur zahlreichsten Altersgruppe. Seine Erfahrung war typisch: jahrelange konspirative Ausbildung, reale Kampfaufgaben und schließlich — der Schock des Häuserkampfs und der Gefangenschaft.Krzysztof (17 jaar oud in augustus 1944) behoorde tot de talrijkste leeftijdsgroep. Zijn ervaring was typisch: jarenlange clandestiene training, echte gevechtstaken en ten slotte — de schok van de stadsstrijd en de krijgsgevangenschap.Krzysztof (17 ans en août 1944) appartenait au groupe d'âge le plus nombreux. Son expérience fut typique : un entraînement clandestin durant des années, des tâches de combat réelles et, enfin — le choc du combat urbain et de la captivité.קשישטאָף (17 יאָר אַלט אין אויגוסט 1944) האָט געהערט צו דער מערסט צאָלרײַכער עלטער-גרופּע. זײַן איבערלעבונג איז געווען טיפּיש: קאָנספּיראַטיווע טרענירונג במשך יאָרן, רעאַלע קאַמף-אויפֿגאַבעס, און לסוף — דער שאָק פֿונעם שטאָט-קאַמף און געפֿאַנגענשאַפֿט.

W tym samym Stalagu XI-B Fallingbostel, gdzie trafił Krzysztof, przebywał czternastoletni Jerzy Bartnik ps. "Magik" — najmłodszy kawaler Virtuti Militari w historii Polski. Dwaj chłopcy — jeden z lubelskich ułanów, drugi z "Zośka" — mogli się znać.In the same Stalag XI-B Fallingbostel where Krzysztof ended up, the fourteen-year-old Jerzy Bartnik, code name «Magik», was held — the youngest knight of the Virtuti Militari in the history of Poland. The two boys — one from the Lublin uhlans, the other from «Zośka» — may have known each other.No mesmo Stalag XI-B Fallingbostel onde Krzysztof foi parar, esteve o jovem de catorze anos Jerzy Bartnik, nome de código «Magik» — o mais jovem cavaleiro da Virtuti Militari da história da Polónia. Os dois rapazes — um dos ulanos de Lublin, o outro de «Zośka» — podem ter-se conhecido.Im selben Stalag XI-B Fallingbostel, in das Krzysztof geriet, war der vierzehnjährige Jerzy Bartnik, Deckname «Magik», gefangen — der jüngste Ritter des Virtuti Militari in der Geschichte Polens. Die beiden Jungen — der eine von den Lubliner Ulanen, der andere von «Zośka» — könnten einander gekannt haben.In hetzelfde Stalag XI-B Fallingbostel waar Krzysztof terechtkwam, werd de veertienjarige Jerzy Bartnik, schuilnaam «Magik», vastgehouden — de jongste ridder van de Virtuti Militari in de geschiedenis van Polen. De twee jongens — de een van de Lublinse ulanen, de ander van «Zośka» — kunnen elkaar gekend hebben.Dans le même Stalag XI-B Fallingbostel où Krzysztof aboutit, était détenu le jeune homme de quatorze ans Jerzy Bartnik, nom de code «Magik» — le plus jeune chevalier de la Virtuti Militari de l'histoire de la Pologne. Les deux garçons — l'un des uhlans de Lublin, l'autre de «Zośka» — ont pu se connaître.אין דעם זעלביקן Stalag XI-B Fallingbostel וווּ Krzysztof איז אַהינגעקומען, איז געהאַלטן געוואָרן דער פֿערצן-יאָריקער Jerzy Bartnik, צודעק-נאָמען «Magik» — דער ייִנגסטער ריטער פֿון דער Virtuti Militari אין דער געשיכטע פֿון פּוילן. די צוויי ייִנגלעך — איינער פֿון די Lubliner אולאַנען, דער אַנדערער פֿון «Zośka» — האָבן זיך אפֿשר געקענט.

9. Od Stalagu do Rio: 1945–20209. From the Stalag to Rio: 1945–20209. Do Stalag ao Rio: 1945–20209. Vom Stalag nach Rio: 1945–20209. Van de Stalag naar Rio: 1945–20209. Du Stalag à Rio : 1945–20209. פֿונעם Stalag קיין Rio: 1945–2020

16 kwietnia 1945 — Stalag XI-B wyzwolony przez Brytyjczyków (eskadron B 11. Husarów i zwiad 8. Husarów). Krzysztof ruszył na zachód: Holandia, Belgia, Francja, Włochy. Wstąpił do 2 Korpusu Polskiego generała Andersa, który do sierpnia 1945 liczył już 113 000 ludzi — spuchnięty od byłych jeńców i Polaków wyzwolonych z obozów.16 April 1945 — Stalag XI-B was liberated by the British (B Squadron of the 11th Hussars and a reconnaissance party of the 8th Hussars). Krzysztof set off westwards: the Netherlands, Belgium, France, Italy. He joined General Anders's Polish 2nd Corps, which by August 1945 already numbered 113 000 men — swollen with former prisoners of war and Poles liberated from the camps.16 de abril de 1945 — o Stalag XI-B foi libertado pelos britânicos (esquadrão B do 11.º Regimento de Hussardos e o reconhecimento do 8.º de Hussardos). Krzysztof partiu para o oeste: Holanda, Bélgica, França, Itália. Alistou-se no 2.º Corpo Polonês do general Anders, que em agosto de 1945 já contava 113 000 homens — inchado de ex-prisioneiros de guerra e de poloneses libertados dos campos.16. April 1945 — das Stalag XI-B wurde von den Briten befreit (Schwadron B der 11. Husaren und Aufklärer der 8. Husaren). Krzysztof machte sich auf den Weg nach Westen: Holland, Belgien, Frankreich, Italien. Er trat dem 2. Polnischen Korps von General Anders bei, das bis August 1945 bereits 113 000 Mann zählte — angeschwollen durch ehemalige Kriegsgefangene und aus den Lagern befreite Polen.16 april 1945 — Stalag XI-B werd bevrijd door de Britten (eskadron B van de 11th Hussars en een verkenningseenheid van de 8th Hussars). Krzysztof trok naar het westen: Nederland, België, Frankrijk, Italië. Hij sloot zich aan bij het Poolse 2e Korps van generaal Anders, dat in augustus 1945 al 113 000 man telde — opgezwollen door voormalige krijgsgevangenen en uit de kampen bevrijde Polen.16 avril 1945 — le Stalag XI-B est libéré par les Britanniques (escadron B du 11e Hussards et la reconnaissance du 8e Hussards). Krzysztof partit vers l'ouest : Pays-Bas, Belgique, France, Italie. Il s'engagea dans le 2e Corps polonais du général Anders, qui comptait déjà, en août 1945, 113 000 hommes — gonflé d'anciens prisonniers de guerre et de Polonais libérés des camps.דעם 16טן אַפּריל 1945 — Stalag XI-B איז באַפֿרײַט געוואָרן דורך די בריטן (עסקאַדראָן B פֿון די 11טע הוסאַרן און די אויפֿקלערונג פֿון די 8טע הוסאַרן). Krzysztof האָט זיך געלאָזט אויף מערבֿ: האָלאַנד, בעלגיע, פֿראַנקרײַך, איטאַליע. ער איז אַרײַן אינעם 2טן פּוילישן קאָרפּוס פֿון גענעראַל Anders, וואָס האָט ביזן אויגוסט 1945 שוין געציילט 113 000 מאַן — אָנגעשוואָלן פֿון געוועזענע קריגס-געפֿאַנגענע און פּאָליאַקן באַפֿרײַטע פֿון די לאַגערן.

Ukończył gimnazjum i liceum przy 3 Dywizji Strzelców Karpackich (świadectwo: ARG/Juras/021). Przeszedł przez obóz tranzytowy w La Courtine we Francji, następnie do Anglii i Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia (PKPR). Zwolniony 31 października 1948 — dokładnie dwa lata po wstąpieniu do PKPR. Miał dwadzieścia dwa lata i był cywilnym rezydentem Wielkiej Brytanii.He completed his secondary schooling (gimnazjum and liceum) attached to the 3rd Carpathian Rifle Division (certificate: ARG/Juras/021). He passed through the transit camp at La Courtine in France, then went on to England and the Polish Resettlement Corps (PKPR). Discharged on 31 October 1948 — exactly two years after joining the PKPR. He was twenty-two years old and a civilian resident of Great Britain.Concluiu o ginásio e o liceu junto à 3.ª Divisão de Fuzileiros dos Cárpatos (certificado: ARG/Juras/021). Passou pelo campo de trânsito de La Courtine, na França, e seguiu para a Inglaterra e o Corpo Polonês de Reassentamento (PKPR). Desmobilizado em 31 de outubro de 1948 — exatamente dois anos após ingressar no PKPR. Tinha vinte e dois anos e era residente civil da Grã-Bretanha.Er beendete Gymnasium und Lyzeum bei der 3. Karpaten-Schützendivision (Zeugnis: ARG/Juras/021). Er durchlief das Durchgangslager La Courtine in Frankreich, dann ging es nach England und in das Polnische Umsiedlungskorps (PKPR). Entlassen am 31. Oktober 1948 — genau zwei Jahre nach dem Eintritt in das PKPR. Er war zweiundzwanzig Jahre alt und ziviler Einwohner Großbritanniens.Hij voltooide het gymnasium en lyceum bij de 3e Karpaten-Jagersdivisie (getuigschrift: ARG/Juras/021). Hij passeerde het doorgangskamp La Courtine in Frankrijk en ging vervolgens naar Engeland en het Poolse Hervestigingskorps (PKPR). Op 31 oktober 1948 uit de dienst ontslagen — precies twee jaar na zijn toetreding tot het PKPR. Hij was tweeëntwintig jaar oud en burgerlijk ingezetene van Groot-Brittannië.Il acheva le collège et le lycée auprès de la 3e Division de chasseurs des Carpates (certificat : ARG/Juras/021). Il passa par le camp de transit de La Courtine, en France, puis gagna l'Angleterre et le Corps polonais de réinstallation (PKPR). Démobilisé le 31 octobre 1948 — exactement deux ans après son entrée au PKPR. Il avait vingt-deux ans et était résident civil de Grande-Bretagne.ער האָט פֿאַרענדיקט גימנאַזיע און ליצעי בײַ דער 3טער קאַרפּאַטן-שיצן-דיוויזיע (צײַגעניש: ARG/Juras/021). ער איז דורכגעגאַנגען דורכן טראַנזיט-לאַגער אין La Courtine אין פֿראַנקרײַך, דערנאָך קיין ענגלאַנד און אינעם פּוילישן איבערזידלונגס-קאָרפּוס (PKPR). באַפֿרײַט פֿון דינסט דעם 31טן אָקטאָבער 1948 — פּונקט צוויי יאָר נאָכן אַרײַנטרעטן אין PKPR. ער איז אַלט געווען צוויי און צוואַנציק יאָר און געווען אַ ציווילער אײַנוווינער פֿון גרויס-בריטאַניע.

Zdobył dyplom Chartered Engineer. Pracował w firmie CAV-Lucas (systemy wtrysku diesla) w Anglii, potem Hiszpanii, od 1974 w Brazylii. Od 1988 na emeryturze w Rio de Janeiro. Nigdy nie przestał być żołnierzem — kierował Harcerstwem na emigracji, należał do Koła 7 Pułku Ułanów Lubelskich, SPK, POSK. Prowadził wydawnictwo bibliofilskie.He earned the title of Chartered Engineer. He worked for CAV-Lucas (diesel injection systems) in England, then in Spain, and from 1974 in Brazil. From 1988 he lived in retirement in Rio de Janeiro. He never ceased to be a soldier — he led the Polish Scouting movement in exile and belonged to the Circle of the 7th Regiment of Lublin Uhlans, the SPK and POSK. He ran a bibliophile publishing house.Obteve o diploma de Chartered Engineer. Trabalhou na empresa CAV-Lucas (sistemas de injeção diesel) na Inglaterra, depois na Espanha e, a partir de 1974, no Brasil. Aposentado desde 1988, no Rio de Janeiro. Nunca deixou de ser soldado — dirigiu o Escotismo polonês no exílio, pertenceu ao Círculo do 7.º Regimento de Ulanos de Lublin, à SPK e ao POSK. Manteve uma editora bibliófila.Er erwarb das Diplom des Chartered Engineer. Er arbeitete bei der Firma CAV-Lucas (Dieseleinspritzsysteme) in England, dann in Spanien, ab 1974 in Brasilien. Seit 1988 lebte er im Ruhestand in Rio de Janeiro. Er hörte nie auf, Soldat zu sein — er leitete die polnische Pfadfinderbewegung im Exil, gehörte dem Kreis des 7. Lubliner Ulanenregiments, der SPK und dem POSK an. Er führte einen bibliophilen Verlag.Hij behaalde het diploma van Chartered Engineer. Hij werkte bij CAV-Lucas (dieselinjectiesystemen) in Engeland, daarna in Spanje en vanaf 1974 in Brazilië. Vanaf 1988 was hij met pensioen in Rio de Janeiro. Hij hield nooit op soldaat te zijn — hij leidde de Poolse scoutingbeweging in ballingschap, was lid van de Kring van het 7e Regiment Ulanen van Lublin, de SPK en POSK. Hij leidde een bibliofiele uitgeverij.Il obtint le diplôme de Chartered Engineer. Il travailla chez CAV-Lucas (systèmes d'injection diesel) en Angleterre, puis en Espagne, et à partir de 1974 au Brésil. Retraité à partir de 1988, à Rio de Janeiro. Il ne cessa jamais d'être soldat — il dirigea le scoutisme polonais en exil, appartint au Cercle du 7e régiment de uhlans de Lublin, à la SPK et au POSK. Il animait une maison d'édition bibliophile.ער האָט באַקומען דעם דיפּלאָם פֿון Chartered Engineer. ער האָט געאַרבעט אין דער פֿירמע CAV-Lucas (דיזל-אײַנשפּריץ-סיסטעמען) אין ענגלאַנד, דערנאָך אין שפּאַניע, און פֿון 1974 אין בראַזיל. פֿון 1988 אויף פּענסיע אין ריאָ דע זשאַניירא. ער האָט קיין מאָל ניט אויפֿגעהערט צו זײַן אַ זעלנער — ער האָט אָנגעפֿירט מיט דער פּוילישער סקאַוט-באַוועגונג אין דער עמיגראַציע, געהערט צום קרײַז פֿונעם 7טן פּולק לובלינער אולאַנען, צו SPK און POSK. ער האָט געפֿירט אַ ביבליאָפֿילן פֿאַרלאַג.

W 2006–2007 zorganizował wystawy o Powstaniu Warszawskim w Rio de Janeiro, we współpracy z Konsulatem RP — przenosząc pamięć o Warszawie na drugą półkulę.In 2006–2007 he organized exhibitions on the Warsaw Uprising in Rio de Janeiro, in cooperation with the Consulate of the Republic of Poland — carrying the memory of Warsaw to the other hemisphere.Em 2006–2007 organizou exposições sobre o Levante de Varsóvia no Rio de Janeiro, em cooperação com o Consulado da República da Polônia — levando a memória de Varsóvia ao outro hemisfério.2006–2007 organisierte er in Rio de Janeiro Ausstellungen über den Warschauer Aufstand, in Zusammenarbeit mit dem Konsulat der Republik Polen — und trug so das Gedenken an Warschau auf die andere Hemisphäre.In 2006–2007 organiseerde hij in Rio de Janeiro tentoonstellingen over de Opstand van Warschau, in samenwerking met het Consulaat van de Republiek Polen — en bracht zo de herinnering aan Warschau naar het andere halfrond.En 2006–2007, il organisa à Rio de Janeiro des expositions sur l'Insurrection de Varsovie, en coopération avec le Consulat de la République de Pologne — portant la mémoire de Varsovie vers l'autre hémisphère.אין 2006–2007 האָט ער אָרגאַניזירט אין ריאָ דע זשאַנעיראָ אויסשטעלונגען וועגן דעם וואַרשעווער אויפֿשטאַנד, אין מיטאַרבעט מיטן קאָנסולאַט פֿון דער רעפּובליק פּוילן — און אַריבערטראָגן דעם זכּרון פֿון וואַרשע אויפֿן אַנדערן האַלבקײַלעך.

31 lipca 2009 — w przededniu 65. rocznicy Powstania, osiemdziesięciodwuletni Krzysztof złożył wielogodzinną relację w Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego. To na tej relacji oparta jest większość niniejszego artykułu.31 July 2009 — on the eve of the 65th anniversary of the Uprising, the eighty-two-year-old Krzysztof gave a multi-hour testimony in the Oral History Archive of the Warsaw Uprising Museum. It is on this testimony that most of the present article is based.31 de julho de 2009 — na véspera do 65.º aniversário do Levante, o octogenário de oitenta e dois anos Krzysztof prestou um testemunho de várias horas no Arquivo de História Oral do Museu do Levante de Varsóvia. É nesse testemunho que se baseia a maior parte do presente artigo.31. Juli 2009 — am Vorabend des 65. Jahrestages des Aufstands legte der zweiundachtzigjährige Krzysztof ein mehrstündiges Zeugnis im Archiv der Mündlichen Geschichte des Museums des Warschauer Aufstands ab. Auf diesem Zeugnis beruht der größte Teil des vorliegenden Artikels.31 juli 2009 — aan de vooravond van de 65e verjaardag van de Opstand legde de tweeëntachtigjarige Krzysztof een urenlang getuigenis af in het Archief voor Mondelinge Geschiedenis van het Museum van de Opstand van Warschau. Op dit getuigenis is het grootste deel van het onderhavige artikel gebaseerd.31 juillet 2009 — à la veille du 65e anniversaire de l'Insurrection, Krzysztof, âgé de quatre-vingt-deux ans, livra un témoignage de plusieurs heures aux Archives d'histoire orale du Musée de l'Insurrection de Varsovie. C'est sur ce témoignage que repose la majeure partie du présent article.31טן יולי 2009 — בערבֿ דעם 65טן יאָרטאָג פֿונעם אויפֿשטאַנד האָט דער צוויי-און-אַכציק-יאָריקער Krzysztof אָפּגעגעבן אַ פֿיל-שעהדיקן עדות אינעם אַרכיוו פֿון מינדלעכער געשיכטע פֿונעם מוזיי פֿונעם וואַרשעווער אויפֿשטאַנד. אויף דעם דאָזיקן עדות שטיצט זיך דער גרעסטער טייל פֿונעם איצטיקן אַרטיקל.

2011 — Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (postanowienie Prezydenta RP z 25 czerwca 2011).2011 — Knight’s Cross of the Order of Polonia Restituta (decree of the President of Poland, 25 June 2011).2011 — Cruz de Cavaleiro da Ordem da Polónia Restituta (decreto do Presidente da Polónia, 25 de junho de 2011).2011 — Ritterkreuz des Ordens Polonia Restituta (Erlass des Präsidenten Polens vom 25. Juni 2011).2011 — Ridderkruis van de Orde Polonia Restituta (besluit van de president van Polen, 25 juni 2011).2011 — Croix de chevalier de l'Ordre Polonia Restituta (décret du Président de la Pologne du 25 juin 2011).2011 — ריטער-קרייץ פֿונעם אָרדן Polonia Restituta (באַשלוס פֿונעם פּרעזידענט פֿון פּוילן, 25טן יוני 2011).

16 maja 2020 — Krzysztof Głuchowski ps. „Juraś" zmarł w Rio de Janeiro. Miał dziewięćdziesiąt trzy lata. Ostatni z czworga Głuchowskich, którzy walczyli bezpośrednio w Powstaniu (Stefan, Wanda, Lech, Krzysztof); stryj Janusz przez całą wojnę pełnił obowiązki I Zast. Min. Spr. Wojsk. RP w Londynie.16 May 2020 — Krzysztof Głuchowski, code name „Juraś”, died in Rio de Janeiro. He was ninety-three years old. The last of the four Głuchowskis who fought directly in the Uprising (Stefan, Wanda, Lech, Krzysztof); uncle Janusz throughout the whole war performed the duties of First Deputy Minister of Military Affairs of the Republic of Poland in London.16 de maio de 2020 — Krzysztof Głuchowski, nome de código „Juraś”, faleceu no Rio de Janeiro. Tinha noventa e três anos. O último dos quatro Głuchowski que combateram diretamente no Levante (Stefan, Wanda, Lech, Krzysztof); o tio Janusz exerceu durante toda a guerra as funções de Primeiro Vice-Ministro dos Assuntos Militares da República da Polónia em Londres.16. Mai 2020 — Krzysztof Głuchowski, Deckname „Juraś”, starb in Rio de Janeiro. Er war dreiundneunzig Jahre alt. Der letzte der vier Głuchowskis, die unmittelbar im Aufstand kämpften (Stefan, Wanda, Lech, Krzysztof); Onkel Janusz versah während des gesamten Krieges die Pflichten des Ersten Stellvertretenden Ministers für Militärangelegenheiten der Republik Polen in London.16 mei 2020 — Krzysztof Głuchowski, schuilnaam „Juraś”, overleed in Rio de Janeiro. Hij was drieënnegentig jaar oud. De laatste van de vier Głuchowski's die rechtstreeks in de Opstand vochten (Stefan, Wanda, Lech, Krzysztof); oom Janusz vervulde gedurende de hele oorlog de taken van Eerste Onderminister van Militaire Zaken van de Republiek Polen in Londen.16 mai 2020 — Krzysztof Głuchowski, nom de code „Juraś”, mourut à Rio de Janeiro. Il avait quatre-vingt-treize ans. Le dernier des quatre Głuchowski qui combattirent directement dans l'Insurrection (Stefan, Wanda, Lech, Krzysztof) ; l'oncle Janusz exerça pendant toute la guerre les fonctions de Premier Vice-Ministre des Affaires militaires de la République de Pologne à Londres.16טן מײַ 2020 — Krzysztof Głuchowski, צודעק-נאָמען „Juraś”, איז געשטאָרבן אין Rio de Janeiro. ער איז געווען דרייַ-און-נײַנציק יאָר אַלט. דער לעצטער פֿון די פֿיר Głuchowski'ס וואָס האָבן געקעמפֿט דירעקט אינעם אויפֿשטאַנד (Stefan, Wanda, Lech, Krzysztof); דער פֿעטער Janusz האָט בעת דער גאַנצער מלחמה דורכגעפֿירט די פֿליכטן פֿונעם ערשטן שטעלפֿאַרטרעטנדן מיניסטער פֿאַר מיליטערישע ענינים פֿון דער רעפּובליק פּוילן אין לאָנדאָן.

10. Wnioski10. Conclusions10. Conclusões10. Schlussfolgerungen10. Conclusies10. Conclusions10. מסקנות

Przypadek Krzysztofa Głuchowskiego ilustruje kilka zjawisk istotnych dla historiografii Powstania Warszawskiego:The case of Krzysztof Głuchowski illustrates several phenomena significant for the historiography of the Warsaw Uprising:O caso de Krzysztof Głuchowski ilustra vários fenômenos significativos para a historiografia do Levante de Varsóvia:Der Fall Krzysztof Głuchowski veranschaulicht mehrere für die Historiografie des Warschauer Aufstands bedeutsame Phänomene:Het geval Krzysztof Głuchowski illustreert verscheidene fenomenen die van belang zijn voor de historiografie van de Opstand van Warschau:Le cas de Krzysztof Głuchowski illustre plusieurs phénomènes significatifs pour l'historiographie de l'Insurrection de Varsovie :דער פֿאַל קשישטאָף גלוכאָווסקי אילוסטרירט עטלעכע פֿענאָמענען וויכטיק פֿאַר דער היסטאָריאָגראַפֿיע פֿונעם וואַרשעווער אויפֿשטאַנד:

Po pierwsze, udział chłopców w Powstaniu nie był spontaniczny — był wynikiem wieloletniej konspiracyjnej formacji, często rozpoczynanej w wieku 13–15 lat. Krzysztof miał trzy lata stażu konspiracyjnego, zanim stanął na barykadzie.First, the participation of boys in the Uprising was not spontaneous — it was the result of many years of conspiratorial formation, often begun at the age of 13–15. Krzysztof had three years of conspiratorial service before he stood on the barricade.Em primeiro lugar, a participação dos rapazes no Levante não foi espontânea — foi o resultado de muitos anos de formação clandestina, muitas vezes iniciada entre os 13 e os 15 anos. Krzysztof tinha três anos de serviço clandestino antes de subir à barricada.Erstens war die Teilnahme der Jungen am Aufstand nicht spontan — sie war das Ergebnis vieljähriger konspirativer Formung, oft begonnen im Alter von 13–15 Jahren. Krzysztof hatte drei Jahre konspirativen Dienstes hinter sich, bevor er auf der Barrikade stand.Ten eerste was de deelname van de jongens aan de Opstand niet spontaan — zij was het resultaat van vele jaren van clandestiene vorming, vaak begonnen op de leeftijd van 13–15 jaar. Krzysztof had drie jaar clandestiene dienst achter de rug voordat hij op de barricade stond.Premièrement, la participation des garçons à l'Insurrection ne fut pas spontanée — elle fut le résultat de nombreuses années de formation clandestine, souvent commencée à l'âge de 13 à 15 ans. Krzysztof avait trois ans de service clandestin derrière lui avant de monter sur la barricade.ערשטנס, די באַטייליקונג פֿון די ייִנגלעך אינעם אויפֿשטאַנד איז ניט געווען ספּאָנטאַן — זי איז געווען דער רעזולטאַט פֿון פֿיל יאָרן קאָנספּיראַטיווער פֿאָרמירונג, אָפֿט אָנגעהויבן אין עלטער פֿון 13–15. Krzysztof האָט געהאַט דרייַ יאָר קאָנספּיראַטיוון דינסט איידער ער איז געשטאַנען אויף דער באַריקאַדע.

Po drugie, fałszowanie dat urodzenia w dokumentach nie było błędem, lecz świadomą strategią, której ślady są czytelne w zachowanych dokumentach i stanowią materialne świadectwo konspiracyjnej kultury AK.Secondly, the falsification of dates of birth in documents was not an error but a conscious strategy, the traces of which are legible in the surviving documents and constitute material testimony to the conspiratorial culture of the Home Army.Em segundo lugar, a falsificação das datas de nascimento nos documentos não foi um erro, mas uma estratégia consciente, cujos vestígios são legíveis nos documentos conservados e constituem um testemunho material da cultura clandestina do Exército Nacional.Zweitens war die Fälschung der Geburtsdaten in den Dokumenten kein Irrtum, sondern eine bewusste Strategie, deren Spuren in den erhaltenen Dokumenten lesbar sind und ein materielles Zeugnis der konspirativen Kultur der Heimatarmee bilden.Ten tweede was de vervalsing van geboortedata in de documenten geen vergissing, maar een bewuste strategie, waarvan de sporen leesbaar zijn in de bewaard gebleven documenten en een materieel getuigenis vormen van de clandestiene cultuur van het Thuisleger.Deuxièmement, la falsification des dates de naissance dans les documents ne fut pas une erreur mais une stratégie consciente, dont les traces sont lisibles dans les documents conservés et constituent un témoignage matériel de la culture clandestine de l'Armée de l'Intérieur.צווייטנס, די פֿאַלשונג פֿון די געבוירן-דאַטעס אין די דאָקומענטן איז ניט געווען אַ טעות נאָר אַ באַוווּסטזיניקע סטראַטעגיע, וועמעס שפּורן זענען לייענעוודיק אין די אָפּגעהיטע דאָקומענטן און בילדן אַ מאַטעריעלן עדות פֿון דער קאָנספּיראַטיווער קולטור פֿונעם היים-אַרמיי.

Po trzecie, losy rodziny Głuchowskich — pięciu członków w Powstaniu, w różnych formacjach i dzielnicach — pozwalają na rekonstrukcję wydarzenia z wielu jednoczesnych perspektyw, co jest rzadkością w historiografii.Thirdly, the fates of the Głuchowski family — five members in the Uprising, in different formations and districts — allow the event to be reconstructed from many simultaneous perspectives, which is a rarity in historiography.Em terceiro lugar, os destinos da família Głuchowski — cinco membros no Levante, em diferentes formações e bairros — permitem reconstruir o acontecimento a partir de muitas perspetivas simultâneas, o que é uma raridade na historiografia.Drittens erlauben es die Schicksale der Familie Głuchowski — fünf Mitglieder im Aufstand, in verschiedenen Formationen und Stadtteilen — das Ereignis aus vielen gleichzeitigen Perspektiven zu rekonstruieren, was in der Geschichtsschreibung eine Seltenheit ist.Ten derde staan de lotgevallen van de familie Głuchowski — vijf leden in de Opstand, in verschillende formaties en wijken — toe de gebeurtenis vanuit vele gelijktijdige perspectieven te reconstrueren, wat in de geschiedschrijving een zeldzaamheid is.Troisièmement, les destins de la famille Głuchowski — cinq membres dans l'Insurrection, dans différentes formations et différents quartiers — permettent de reconstituer l'événement à partir de nombreuses perspectives simultanées, ce qui est une rareté dans l'historiographie.דריטנס, די גורלות פֿון דער משפּחה Głuchowski — פֿינף מיטגלידער אינעם אויפֿשטאַנד, אין פֿאַרשיידענע פֿאָרמאַציעס און ראַיאָנען — דערלויבן צו רעקאָנסטרויִרן דעם געשעעניש פֿון פֿילע גלייַכצייַטיקע פּערספּעקטיוון, וואָס איז אַ זעלטנקייט אין דער היסטאָריאָגראַפֿיע.

Po czwarte, droga od Fabryki Kamlera do Stalagu XI-B, a stamtąd do Rio de Janeiro, jest typowa dla całego pokolenia młodych powstańców, z których wielu nigdy nie wróciło do Polski — ale wszyscy zabrali ze sobą pamięć.Fourthly, the road from the Kamler Factory to Stalag XI-B, and from there to Rio de Janeiro, is typical of the entire generation of young insurgents, many of whom never returned to Poland — but all of whom took memory with them.Em quarto lugar, o caminho da Fábrica Kamler ao Stalag XI-B, e daí ao Rio de Janeiro, é típico de toda a geração de jovens insurgentes, muitos dos quais nunca regressaram à Polónia — mas que todos levaram consigo a memória.Viertens ist der Weg von der Kamler-Fabrik zum Stalag XI-B und von dort nach Rio de Janeiro typisch für die gesamte Generation junger Aufständischer, von denen viele nie nach Polen zurückkehrten — die jedoch alle die Erinnerung mit sich nahmen.Ten vierde is de weg van de Kamler-fabriek naar Stalag XI-B, en vandaar naar Rio de Janeiro, kenmerkend voor de hele generatie jonge opstandelingen, van wie velen nooit naar Polen terugkeerden — maar die allen de herinnering met zich meedroegen.Quatrièmement, le chemin de l'usine Kamler au Stalag XI-B, puis de là à Rio de Janeiro, est typique de toute la génération des jeunes insurgés, dont beaucoup ne revinrent jamais en Pologne — mais qui tous emportèrent avec eux la mémoire.פֿערטנס, דער וועג פֿון דער Kamler-פֿאַבריק צום Stalag XI-B, און פֿון דאָרטן קיין Rio de Janeiro, איז טיפּיש פֿאַרן גאַנצן דור יונגע אויפֿשטענדלער, פֿון וועלכע אַ סך זענען קיין מאָל ניט צוריקגעקומען קיין פּוילן — אָבער אַלע האָבן מיטגענומען מיט זיך דעם זכּרון.