Codzienność stalinowska w listach farmaceutkiStalinist Daily Life in a Pharmacist’s LettersO Cotidiano Stalinista nas Cartas de uma FarmacêuticaStalinistischer Alltag in den Briefen einer ApothekerinHet Stalinistische Dagelijks Leven in de Brieven van een ApothekeresLe Quotidien Stalinien dans les Lettres d’une Pharmacienneסטאַליניסטישער אַלטאָג אין בריוו פֿון אַן אַפּטייקערקע

Warszawa 1947–1949 — na podstawie korespondencji Wandy GłuchowskiejWarsaw 1947–1949 — based on the correspondence of Wanda GłuchowskaVarsóvia 1947–1949 — com base na correspondência de Wanda GłuchowskaWarschau 1947–1949 — basierend auf der Korrespondenz von Wanda GłuchowskaWarschau 1947–1949 — op basis van de correspondentie van Wanda GłuchowskaVarsovie 1947–1949 — d’après la correspondance de Wanda Głuchowskaוואַרשע 1947–1949 — לויט דער קאָרעספּאָנדענץ פֿון Wanda Głuchowska

AutorAuthorAutorAutorAuteurAuteurמחבר: Marek Skonieczny

Poranny rytmThe morning rhythmO ritmo da manhãDer MorgenrhythmusHet ochtendritmeLe rythme du matinדער פֿרימאָרגן ריטעם

Z listów Wandy Głuchowskiej wyłania się precyzyjny rytm dnia farmaceutki w powojennej Warszawie. Wstaje o 6:30. Bułki przynoszą o 7:15. Stefan schodzi na śniadanie o 7:30. Apteka otwiera się o 8:00. Wanda pracuje cały dzień, wieczorem pisze listy do syna na antresoli — jedynym prywatnym pokoju w całym lokalu.From Wanda Głuchowska’s letters a precise daily rhythm of a pharmacist in post-war Warsaw emerges. She rises at 6:30. The rolls are delivered at 7:15. Stefan comes down for breakfast at 7:30. The pharmacy opens at 8:00. Wanda works all day, and in the evening she writes letters to her son in the mezzanine — the only private room in the whole place.Das cartas de Wanda Głuchowska emerge um ritmo diário preciso de uma farmacêutica na Varsóvia do pós-guerra. Ela se levanta às 6:30. Os pãezinhos chegam às 7:15. Stefan desce para o café da manhã às 7:30. A farmácia abre às 8:00. Wanda trabalha o dia todo e, à noite, escreve cartas ao filho no mezanino — o único cômodo privado de todo o estabelecimento.Aus Wanda Głuchowskas Briefen tritt ein präziser Tagesrhythmus einer Apothekerin im Nachkriegswarschau hervor. Sie steht um 6:30 auf. Die Brötchen werden um 7:15 gebracht. Stefan kommt um 7:30 zum Frühstück herunter. Die Apotheke öffnet um 8:00. Wanda arbeitet den ganzen Tag und schreibt abends Briefe an ihren Sohn im Zwischengeschoss — dem einzigen privaten Raum im ganzen Lokal.Uit de brieven van Wanda Głuchowska komt een nauwkeurig dagritme naar voren van een apothekeres in het naoorlogse Warschau. Ze staat om 6:30 op. De broodjes worden om 7:15 gebracht. Stefan komt om 7:30 naar beneden voor het ontbijt. De apotheek opent om 8:00. Wanda werkt de hele dag en schrijft ’s avonds brieven aan haar zoon op de mezzanine — de enige privékamer in het hele pand.Des lettres de Wanda Głuchowska se dégage un rythme quotidien précis d’une pharmacienne dans la Varsovie de l’après-guerre. Elle se lève à 6h30. Les petits pains arrivent à 7h15. Stefan descend pour le petit-déjeuner à 7h30. La pharmacie ouvre à 8h00. Wanda travaille toute la journée et, le soir, écrit des lettres à son fils dans la mezzanine — la seule pièce privée de tout le local.פֿון Wanda Głuchowska’s בריוו קומט אַרויס אַ פּינקטלעכער טאָג־ריטעם פֿון אַן אַפּטייקערקע אין נאָך־מלחמהדיקן וואַרשע. זי שטייט אויף 6:30. די בולקעס ברענגט מען 7:15. Stefan קומט אַראָפּ צום פֿרישטיק 7:30. די אַפּטייק עפֿנט זיך 8:00. Wanda אַרבעט אַ גאַנצן טאָג, און אין אָוונט שרײַבט זי בריוו צו איר זון אויף דער אַנטרעסאָל — דעם איינציקן פּריוואַטן צימער אין גאַנצן לאָקאַל.

Tramwaje i geografiaTrams and geographyBondes e geografiaStraßenbahnen und GeografieTrams en geografieTramways et géographieטראַמווייען און געאָגראַפֿיע

Z Żoliborza do centrum jechały trzy linie tramwajowe: 27, 28 i 15, oraz autobus L. Wanda zna je wszystkie na pamięć — podaje je synowi, jakby miał jutro przyjechać. Apteka stała najpierw przy Kruczej 28, potem na Alei Niepodległości. Przeprowadzka odbyła się 28 stycznia 1948 roku i kosztowała 13.500 złotych. W Wielkanoc 1949 tramwaje i autobusy nie kursowały — Wanda jechała do domu taksówką za 380 złotych.From Żoliborz to the centre ran three tram lines: 27, 28 and 15, plus bus L. Wanda knows them all by heart — she lists them for her son as if he were arriving tomorrow. The pharmacy stood first at Krucza 28, then on Aleja Niepodległości. The move took place on 28 January 1948 and cost 13,500 złoty. At Easter 1949 the trams and buses were not running — Wanda went home by taxi for 380 złoty.De Żoliborz ao centro corriam três linhas de bonde: 27, 28 e 15, além do ônibus L. Wanda as conhece todas de cor — enumera-as para o filho como se ele fosse chegar amanhã. A farmácia ficava primeiro na Krucza 28, depois na Aleja Niepodległości. A mudança ocorreu em 28 de janeiro de 1948 e custou 13.500 złoty. Na Páscoa de 1949 os bondes e ônibus não circulavam — Wanda foi para casa de táxi por 380 złoty.Von Żoliborz ins Zentrum fuhren drei Straßenbahnlinien: 27, 28 und 15, sowie der Bus L. Wanda kennt sie alle auswendig — sie nennt sie ihrem Sohn, als käme er morgen an. Die Apotheke stand zuerst an der Krucza 28, dann an der Aleja Niepodległości. Der Umzug fand am 28. Januar 1948 statt und kostete 13.500 Złoty. An Ostern 1949 fuhren weder Straßenbahnen noch Busse — Wanda fuhr für 380 Złoty mit dem Taxi nach Hause.Van Żoliborz naar het centrum reden drie tramlijnen: 27, 28 en 15, plus bus L. Wanda kent ze allemaal uit haar hoofd — ze noemt ze voor haar zoon op alsof hij morgen zou aankomen. De apotheek stond eerst aan de Krucza 28, daarna aan de Aleja Niepodległości. De verhuizing vond plaats op 28 januari 1948 en kostte 13.500 złoty. Met Pasen 1949 reden de trams en bussen niet — Wanda ging met de taxi naar huis voor 380 złoty.De Żoliborz au centre circulaient trois lignes de tramway : 27, 28 et 15, ainsi que l’autobus L. Wanda les connaît toutes par cœur — elle les énumère à son fils comme s’il devait arriver demain. La pharmacie se trouvait d’abord rue Krucza 28, puis sur l’Aleja Niepodległości. Le déménagement eut lieu le 28 janvier 1948 et coûta 13 500 złoty. À Pâques 1949, ni les tramways ni les autobus ne circulaient — Wanda rentra chez elle en taxi pour 380 złoty.פֿון Żoliborz צום צענטער זײַנען געפֿאָרן דרײַ טראַמווײַ־ליניעס: 27, 28 און 15, און דער אויטאָבוס L. Wanda קען זיי אַלע אויף אויסנווייניק — זי דערציילט זיי איר זון, ווי ער וואָלט מאָרגן אָנקומען. די אַפּטייק איז ערשט געשטאַנען בײַ Krucza 28, דערנאָך אויף Aleja Niepodległości. דער איבערצי איז פֿאָרגעקומען דעם 28סטן יאַנואַר 1948 און האָט געקאָסט 13.500 złoty. אום פּסח 1949 זײַנען די טראַמווייען און אויטאָבוסן נישט געפֿאָרן — Wanda איז אַהיים געפֿאָרן מיט אַ טאַקסי פֿאַר 380 złoty.

Ceny i budżetPrices and budgetPreços e orçamentoPreise und BudgetPrijzen en budgetPrix et budgetפּרײַזן און בודזשעט

Listy Wandy to nieocenione źródło do historii cen w stalinowskiej Warszawie. Szyld apteczny: 15.000 złotych. Czynsz miesięczny: 25.000. Obiad z kotletem schabowym: 150 złotych. Kożuch: 15.000, a materiał na ubranie: 20.000 złotych. Seria lubelska znaczków pocztowych: 1.500 złotych. Weksel na 300.000 złotych z terminem spłaty w lipcu 1949. Kwoty te dają obraz hiperinflacji i trudności życia codziennego — aptekarka zarabia dużo, ale wszystko kosztuje majątek.Wanda’s letters are an invaluable source for the history of prices in Stalinist Warsaw. A pharmacy sign: 15,000 złoty. Monthly rent: 25,000. A dinner with a pork cutlet: 150 złoty. A sheepskin coat: 15,000, and fabric for a suit: 20,000 złoty. A Lublin series of postage stamps: 1,500 złoty. A promissory note for 300,000 złoty due in July 1949. These sums give a picture of hyperinflation and the hardship of everyday life — the pharmacist earns a great deal, but everything costs a fortune.As cartas de Wanda são uma fonte inestimável para a história dos preços na Varsóvia stalinista. Uma placa de farmácia: 15.000 złoty. Aluguel mensal: 25.000. Um almoço com costeleta de porco: 150 złoty. Um casaco de pele de carneiro: 15.000, e tecido para um terno: 20.000 złoty. Uma série de selos postais de Lublin: 1.500 złoty. Uma nota promissória de 300.000 złoty com vencimento em julho de 1949. Essas quantias dão um retrato da hiperinflação e das dificuldades da vida cotidiana — a farmacêutica ganha muito, mas tudo custa uma fortuna.Wandas Briefe sind eine unschätzbare Quelle für die Preisgeschichte des stalinistischen Warschau. Ein Apothekenschild: 15.000 Złoty. Monatsmiete: 25.000. Ein Mittagessen mit Schweineschnitzel: 150 Złoty. Ein Schafspelz: 15.000, und Stoff für einen Anzug: 20.000 Złoty. Eine Lubliner Briefmarkenserie: 1.500 Złoty. Ein Wechsel über 300.000 Złoty, fällig im Juli 1949. Diese Summen vermitteln ein Bild der Hyperinflation und der Mühen des Alltags — die Apothekerin verdient viel, doch alles kostet ein Vermögen.Wanda’s brieven zijn een onschatbare bron voor de prijsgeschiedenis van het stalinistische Warschau. Een apotheekbord: 15.000 złoty. Maandelijkse huur: 25.000. Een diner met een varkenskotelet: 150 złoty. Een schapenvacht: 15.000, en stof voor een pak: 20.000 złoty. Een Lublin-serie postzegels: 1.500 złoty. Een wissel van 300.000 złoty, vervallend in juli 1949. Deze bedragen geven een beeld van de hyperinflatie en de moeite van het dagelijks leven — de apothekeres verdient veel, maar alles kost een fortuin.Les lettres de Wanda sont une source inestimable pour l’histoire des prix dans la Varsovie stalinienne. Une enseigne de pharmacie : 15 000 złoty. Loyer mensuel : 25 000. Un déjeuner avec une côtelette de porc : 150 złoty. Une peau de mouton : 15 000, et du tissu pour un costume : 20 000 złoty. Une série de timbres-poste de Lublin : 1 500 złoty. Un billet à ordre de 300 000 złoty échéant en juillet 1949. Ces sommes donnent une image de l’hyperinflation et des difficultés de la vie quotidienne — la pharmacienne gagne beaucoup, mais tout coûte une fortune.Wanda’s בריוו זײַנען אַ ניט־צו־שאַצנדיקער מקור פֿאַר דער געשיכטע פֿון פּרײַזן אין סטאַליניסטישן וואַרשע. אַן אַפּטייק־שילד: 15.000 złoty. מאָנאַטלעכע דירה־געלט: 25.000. אַ מיטאָג מיט אַ חזיר־קאָטלעט: 150 złoty. אַ שעפּסענער פּעלץ: 15.000, און שטאָף פֿאַר אַ קלייד: 20.000 złoty. אַ Lublin סעריע פּאָסט־מאַרקעס: 1.500 złoty. אַ וועקסל אויף 300.000 złoty מיטן טערמין אין יולי 1949. די סכומים גיבן אַ בילד פֿון היפּער־אינפֿלאַציע און די שוועריקייטן פֿון טאָג־טעגלעכן לעבן — די אַפּטייקערקע פֿאַרדינט אַ סך, אָבער אַלץ קאָסט אַ פֿאַרמעג.

Dancing do ranaDancing till dawnDança até o amanhecerTanzen bis zum MorgenDansen tot de ochtendDanser jusqu’au matinטאַנצן ביזן פֿרימאָרגן

Wielkanoc 1948. Po świątecznym obiedzie u Stepnińskich Stefan i Włodek oglądają rozbieraną Katedrę św. Jana i ruiny mostu Kierbedzia — spalony w 1944, właśnie rozbierany na materiał dla nowego mostu Śląsko-Dąbrowskiego. Wieczorem — hotel „Polonia”, dancing do rana. Stefan tańczy. Wanda pisze o tym z niedowierzaniem: „było przyjemnie i wesoło.” To jeden z ostatnich opisów Stefana w dobrym nastroju.Easter 1948. After the holiday dinner at the Stepnińskis’, Stefan and Włodek watch St. John’s Cathedral being dismantled and the ruins of the Kierbedź Bridge — burned in 1944, now being taken apart for material for the new Śląsko-Dąbrowski Bridge. In the evening — the “Polonia” hotel, dancing till dawn. Stefan dances. Wanda writes about it in disbelief: “it was pleasant and merry.” It is one of the last descriptions of Stefan in good spirits.Páscoa de 1948. Após o almoço festivo na casa dos Stepniński, Stefan e Włodek observam a Catedral de São João sendo demolida e as ruínas da Ponte Kierbedź — queimada em 1944, agora desmontada para servir de material à nova Ponte Śląsko-Dąbrowski. À noite — o hotel “Polonia”, dança até o amanhecer. Stefan dança. Wanda escreve a respeito com incredulidade: “foi agradável e alegre.” É uma das últimas descrições de Stefan de bom humor.Ostern 1948. Nach dem Festtagsessen bei den Stepniński sehen Stefan und Włodek zu, wie die Johanneskathedrale abgetragen wird und die Ruinen der Kierbedź-Brücke — 1944 verbrannt, jetzt als Material für die neue Śląsko-Dąbrowski-Brücke abgebaut. Am Abend — das Hotel „Polonia“, Tanzen bis zum Morgen. Stefan tanzt. Wanda schreibt darüber ungläubig: „es war angenehm und fröhlich.“ Es ist eine der letzten Beschreibungen Stefans in guter Stimmung.Pasen 1948. Na het feestelijke diner bij de Stepniński’s kijken Stefan en Włodek toe hoe de Sint-Janskathedraal wordt afgebroken en naar de ruïnes van de Kierbedź-brug — in 1944 verbrand, nu afgebroken als materiaal voor de nieuwe Śląsko-Dąbrowski-brug. ’s Avonds — het hotel “Polonia”, dansen tot de ochtend. Stefan danst. Wanda schrijft erover met ongeloof: “het was aangenaam en vrolijk.” Het is een van de laatste beschrijvingen van Stefan in goede stemming.Pâques 1948. Après le déjeuner de fête chez les Stepniński, Stefan et Włodek regardent la cathédrale Saint-Jean en démolition et les ruines du pont Kierbedź — brûlé en 1944, désormais démonté pour servir de matériau au nouveau pont Śląsko-Dąbrowski. Le soir — l’hôtel « Polonia », danse jusqu’au matin. Stefan danse. Wanda en parle avec incrédulité : « c’était agréable et gai. » C’est l’une des dernières descriptions de Stefan de bonne humeur.פּסח 1948. נאָך דעם יום־טובֿדיקן מיטאָג בײַ די Stepniński’ס קוקן Stefan און Włodek ווי מע צעלייגט די Św. Jana קאַטעדראַל און די חורבֿות פֿון דער Kierbedź בריק — פֿאַרברענט אין 1944, איצט צעלייגט אויף מאַטעריאַל פֿאַר דער נײַער Śląsko-Dąbrowski בריק. אין אָוונט — דער האָטעל „Polonia”, טאַנצן ביזן פֿרימאָרגן. Stefan טאַנצט. Wanda שרײַבט וועגן דעם מיט אומגלייבן: „עס איז געווען אָנגענעם און פֿריילעך.” דאָס איז איינע פֿון די לעצטע באַשרײַבונגען פֿון Stefan אין אַ גוטער שטימונג.

Otwarcie Trasy W-ZThe opening of the W-Z RouteA inauguração da Rota W-ZDie Eröffnung der W-Z-TrasseDe opening van de W-Z-routeL’ouverture de la Route W-Zדי עפֿענונג פֿון דער W-Z מאַרשרוט

30 lipca 1949 roku Wanda pisze z nocnego dyżuru w aptece: „dziś nastrój w Warszawie świąteczny, a z racji otwarcia Drogi W-Z tłumy ludzi na ulicach.” Trasa Wschód-Zachód — tunelowa arteria przez Starówkę, oddana 22 lipca 1949 — była pierwszą wielką inwestycją odbudowy Warszawy. Wanda jest naocznym świadkiem. Stefan, pracownik Ministerstwa Odbudowy, być może brał udział w budowie. Tydzień później Wanda z Alą Włodarską ogląda Trasę: „bardzo ładnie rozwiązane.”On 30 July 1949 Wanda writes from a night shift at the pharmacy: “today the mood in Warsaw is festive, and because of the opening of the W-Z Route there are crowds of people in the streets.” The East-West Route — a tunnel artery through the Old Town, opened on 22 July 1949 — was the first great investment of Warsaw’s reconstruction. Wanda is an eyewitness. Stefan, an employee of the Ministry of Reconstruction, may have taken part in the construction. A week later Wanda, with Ala Włodarska, views the Route: “very nicely done.”Em 30 de julho de 1949 Wanda escreve durante um plantão noturno na farmácia: “hoje o clima em Varsóvia é festivo e, por causa da inauguração da Rota W-Z, há multidões nas ruas.” A Rota Leste-Oeste — uma artéria em túnel pela Cidade Velha, inaugurada em 22 de julho de 1949 — foi o primeiro grande investimento da reconstrução de Varsóvia. Wanda é uma testemunha ocular. Stefan, funcionário do Ministério da Reconstrução, talvez tenha participado da obra. Uma semana depois Wanda, com Ala Włodarska, observa a Rota: “muito bem resolvida.”Am 30. Juli 1949 schreibt Wanda während einer Nachtschicht in der Apotheke: „heute herrscht in Warschau eine festliche Stimmung, und wegen der Eröffnung der W-Z-Trasse sind Menschenmengen auf den Straßen.“ Die Ost-West-Trasse — eine Tunnelader durch die Altstadt, am 22. Juli 1949 eröffnet — war die erste große Investition des Warschauer Wiederaufbaus. Wanda ist Augenzeugin. Stefan, Mitarbeiter des Ministeriums für Wiederaufbau, war möglicherweise am Bau beteiligt. Eine Woche später besichtigt Wanda mit Ala Włodarska die Trasse: „sehr schön gelöst.“Op 30 juli 1949 schrijft Wanda tijdens een nachtdienst in de apotheek: “vandaag is de stemming in Warschau feestelijk, en vanwege de opening van de W-Z-route zijn er menigten mensen op straat.” De Oost-West-route — een tunnelader door de Oude Stad, geopend op 22 juli 1949 — was de eerste grote investering van de wederopbouw van Warschau. Wanda is ooggetuige. Stefan, medewerker van het Ministerie van Wederopbouw, heeft misschien aan de bouw meegewerkt. Een week later bekijkt Wanda met Ala Włodarska de route: “heel mooi opgelost.”Le 30 juillet 1949, Wanda écrit pendant une garde de nuit à la pharmacie : « aujourd’hui l’ambiance à Varsovie est festive, et en raison de l’ouverture de la Route W-Z, des foules de gens sont dans les rues. » La Route Est-Ouest — une artère en tunnel à travers la Vieille Ville, ouverte le 22 juillet 1949 — fut le premier grand investissement de la reconstruction de Varsovie. Wanda en est un témoin oculaire. Stefan, employé du ministère de la Reconstruction, a peut-être participé à la construction. Une semaine plus tard, Wanda, avec Ala Włodarska, visite la Route : « très joliment réalisée. »דעם 30סטן יולי 1949 שרײַבט Wanda פֿון אַ נאַכט־וואַך אין דער אַפּטייק: „הײַנט איז די שטימונג אין וואַרשע יום־טובֿדיק, און צוליב דער עפֿענונג פֿון דער W-Z מאַרשרוט זײַנען עולמות מענטשן אויף די גאַסן.” די מזרח־מערבֿ מאַרשרוט — אַ טונעל־אַרטעריע דורך דער אַלטשטאָט, געעפֿנט דעם 22סטן יולי 1949 — איז געווען די ערשטע גרויסע אינוועסטיציע פֿון וואַרשעס איבערבוי. Wanda איז אַן אויגן־עדות. Stefan, אַן אַרבעטער פֿונעם מיניסטעריום פֿאַר איבערבוי, האָט אפֿשר אָנטייל גענומען אינעם בוי. אַ וואָך שפּעטער קוקט Wanda מיט Ala Włodarska אויף דער מאַרשרוט: „זייער שיין אויסגעלייזט.”

Ludzie i wydarzeniaPeople and eventsPessoas e acontecimentosMenschen und EreignisseMensen en gebeurtenissenGens et événementsמענטשן און געשעענישן

Wanda słucha Zelwerowicza w radio. Chodzi na pogrzeby — „ostatni taki pogrzeb w Polsce”, pisze o jednym z nich. Na Sylwestra 1947/1948 przy stole siedziało pięć kobiet i jeden mężczyzna — demograficzna luka wojenna widziana z kuchni. Włodek jeździ z Ewą po Polsce: Kraków, Oświęcim, Wieliczka, Zakopane — szukając sanatorium dla chorej na gruźlicę Ludki. Kolega Bankwier z Wyższej Szkoły Handlowej zgłasza się w aptece chcąc opowiadać o Krzysztofie. 1 sierpnia 1949 — piąta rocznica Powstania — Wanda z Alusą na Powązkach: dziewczyna mdleje na mogiłach powstańców.Wanda listens to Zelwerowicz on the radio. She attends funerals — “the last funeral of its kind in Poland,” she writes of one of them. On New Year’s Eve 1947/1948, five women and one man sat at the table — the wartime demographic gap seen from the kitchen. Włodek travels around Poland with Ewa: Kraków, Oświęcim, Wieliczka, Zakopane — searching for a sanatorium for Ludka, ill with tuberculosis. A colleague named Bankwier from the Higher School of Commerce comes to the pharmacy wishing to talk about Krzysztof. On 1 August 1949 — the fifth anniversary of the Uprising — Wanda is at Powązki with Alusa: the girl faints among the insurgents’ graves.Wanda escuta Zelwerowicz no rádio. Vai a funerais — “o último funeral desse tipo na Polônia,” escreve sobre um deles. No Réveillon de 1947/1948, à mesa sentavam-se cinco mulheres e um homem — a lacuna demográfica da guerra vista da cozinha. Włodek viaja pela Polônia com Ewa: Cracóvia, Oświęcim, Wieliczka, Zakopane — em busca de um sanatório para Ludka, doente de tuberculose. Um colega chamado Bankwier, da Escola Superior de Comércio, apresenta-se na farmácia querendo falar sobre Krzysztof. Em 1º de agosto de 1949 — o quinto aniversário do Levante — Wanda está em Powązki com Alusa: a moça desmaia entre os túmulos dos insurgentes.Wanda hört Zelwerowicz im Radio. Sie geht zu Begräbnissen — „das letzte derartige Begräbnis in Polen“, schreibt sie über eines davon. An Silvester 1947/1948 saßen fünf Frauen und ein Mann am Tisch — die kriegsbedingte demografische Lücke, von der Küche aus gesehen. Włodek reist mit Ewa durch Polen: Krakau, Oświęcim, Wieliczka, Zakopane — auf der Suche nach einem Sanatorium für die an Tuberkulose erkrankte Ludka. Ein Kollege namens Bankwier von der Höheren Handelsschule kommt in die Apotheke und möchte über Krzysztof erzählen. Am 1. August 1949 — dem fünften Jahrestag des Aufstands — ist Wanda mit Alusa auf dem Powązki-Friedhof: das Mädchen wird ohnmächtig an den Gräbern der Aufständischen.Wanda luistert naar Zelwerowicz op de radio. Ze gaat naar begrafenissen — “de laatste begrafenis van die aard in Polen,” schrijft ze over een ervan. Op oudejaarsavond 1947/1948 zaten vijf vrouwen en één man aan tafel — de demografische kloof van de oorlog, gezien vanuit de keuken. Włodek reist met Ewa door Polen: Krakau, Oświęcim, Wieliczka, Zakopane — op zoek naar een sanatorium voor Ludka, die aan tuberculose lijdt. Een collega genaamd Bankwier van de Hogere Handelsschool meldt zich in de apotheek en wil over Krzysztof vertellen. Op 1 augustus 1949 — de vijfde verjaardag van de Opstand — is Wanda met Alusa op Powązki: het meisje valt flauw bij de graven van de opstandelingen.Wanda écoute Zelwerowicz à la radio. Elle va à des enterrements — « le dernier enterrement de ce genre en Pologne », écrit-elle à propos de l’un d’eux. Le soir du Nouvel An 1947/1948, cinq femmes et un homme étaient assis à table — le déficit démographique de la guerre vu depuis la cuisine. Włodek parcourt la Pologne avec Ewa : Cracovie, Oświęcim, Wieliczka, Zakopane — à la recherche d’un sanatorium pour Ludka, atteinte de tuberculose. Un collègue nommé Bankwier, de l’École supérieure de commerce, se présente à la pharmacie souhaitant parler de Krzysztof. Le 1er août 1949 — cinquième anniversaire de l’Insurrection — Wanda est à Powązki avec Alusa : la jeune fille s’évanouit parmi les tombes des insurgés.Wanda הערט Zelwerowicz אין ראַדיאָ. זי גייט אויף לוויות — „די לעצטע אַזאַ לוויה אין פּוילן,” שרײַבט זי וועגן איינער פֿון זיי. אויף ניו־יאָר־אָוונט 1947/1948 זײַנען בײַם טיש געזעסן פֿינף פֿרויען און איין מאַן — דער מלחמה־דעמאָגראַפֿישער חלל געזען פֿון דער קיך. Włodek פֿאָרט מיט Ewa איבער פּוילן: Kraków, Oświęcim, Wieliczka, Zakopane — זוכנדיק אַ סאַנאַטאָריע פֿאַר דער קראַנקער מיט טובערקולאָז Ludka. אַ חבֿר Bankwier פֿון דער העכערער האַנדל־שולע קומט אין דער אַפּטייק וועלנדיק דערציילן וועגן Krzysztof. דעם 1סטן אויגוסט 1949 — דער פֿינפֿטער יאָרצײַט פֿונעם אויפֿשטאַנד — איז Wanda מיט Alusa אויף Powązki: דאָס מיידל חלשט בײַ די קבֿרים פֿון די אויפֿשטענדלער.

DeficytyShortagesEscassezMangelwirtschaftTekortenPénuriesדעפֿיציטן

Rok 1949 to rok deficytów. Koperty — Wanda nosi list pięć dni, bo nie ma koperty. Perfumy z Londynu od syna — luksus nieosiągalny w Polsce. Futro trzeba ściągać z Francji. Streptomycyna — nowy antybiotyk na gruźlicę — trudna do zdobycia, Wanda szuka jej po całej Warszawie. Pastylki „POS” (szwajcarskie, tuberkulostatyczne) — praktycznie niemożliwe do kupienia. Aptekarka, która sprzedaje leki innym, nie może znaleźć ich dla własnej rodziny.The year 1949 is a year of shortages. Envelopes — Wanda carries a letter for five days because she has no envelope. Perfume from London from her son — a luxury unattainable in Poland. A fur coat must be brought in from France. Streptomycin — a new antibiotic for tuberculosis — is hard to obtain, and Wanda searches for it all over Warsaw. “POS” tablets (Swiss, tuberculostatic) — practically impossible to buy. The pharmacist, who sells medicines to others, cannot find them for her own family.O ano de 1949 é um ano de escassez. Envelopes — Wanda carrega uma carta por cinco dias porque não tem envelope. Perfume de Londres, enviado pelo filho — um luxo inatingível na Polônia. Um casaco de pele precisa ser trazido da França. Estreptomicina — um novo antibiótico para a tuberculose — é difícil de conseguir, e Wanda a procura por toda a Varsóvia. Comprimidos “POS” (suíços, tuberculostáticos) — praticamente impossíveis de comprar. A farmacêutica, que vende remédios a outros, não consegue encontrá-los para a própria família.Das Jahr 1949 ist ein Jahr der Mangelwirtschaft. Umschläge — Wanda trägt einen Brief fünf Tage mit sich, weil sie keinen Umschlag hat. Parfüm aus London vom Sohn — ein in Polen unerreichbarer Luxus. Einen Pelzmantel muss man aus Frankreich beschaffen. Streptomycin — ein neues Antibiotikum gegen Tuberkulose — ist schwer zu bekommen, Wanda sucht es in ganz Warschau. „POS“-Tabletten (schweizerisch, tuberkulostatisch) — praktisch nicht zu kaufen. Die Apothekerin, die anderen Medikamente verkauft, kann sie für die eigene Familie nicht finden.Het jaar 1949 is een jaar van tekorten. Enveloppen — Wanda draagt een brief vijf dagen bij zich omdat ze geen envelop heeft. Parfum uit Londen van haar zoon — een in Polen onbereikbare luxe. Een bontjas moet uit Frankrijk worden gehaald. Streptomycine — een nieuw antibioticum tegen tuberculose — is moeilijk te krijgen, en Wanda zoekt het door heel Warschau. “POS”-tabletten (Zwitsers, tuberculostatisch) — praktisch onmogelijk te kopen. De apothekeres, die anderen medicijnen verkoopt, kan ze voor haar eigen familie niet vinden.L’année 1949 est une année de pénuries. Des enveloppes — Wanda porte une lettre pendant cinq jours faute d’enveloppe. Du parfum de Londres envoyé par son fils — un luxe inaccessible en Pologne. Un manteau de fourrure doit être ramené de France. La streptomycine — un nouvel antibiotique contre la tuberculose — est difficile à obtenir, et Wanda la cherche dans tout Varsovie. Les comprimés « POS » (suisses, tuberculostatiques) — pratiquement impossibles à acheter. La pharmacienne, qui vend des médicaments aux autres, ne parvient pas à en trouver pour sa propre famille.דאָס יאָר 1949 איז אַ יאָר פֿון דעפֿיציטן. קאָנווערטן — Wanda טראָגט אַ בריוו פֿינף טעג, ווײַל זי האָט נישט קיין קאָנווערט. פּאַרפֿום פֿון London פֿון איר זון — אַ לוקסוס וואָס איז אין פּוילן נישט צו דערגרייכן. אַ פּעלץ דאַרף מען ברענגען פֿון Francja. סטרעפּטאָמיצין — אַ נײַער אַנטיביאָטיק קעגן טובערקולאָז — איז שווער צו באַקומען, און Wanda זוכט עס איבער גאַנץ וואַרשע. „POS” טאַבלעטן (שווייצערישע, טוברקולאָסטאַטישע) — כּמעט אוממעגלעך צו קויפֿן. די אַפּטייקערקע, וואָס פֿאַרקויפֿט מעדיצינען צו אַנדערע, קען זיי נישט געפֿינען פֿאַר איר אייגענער משפּחה.

SamotnośćLonelinessSolidãoEinsamkeitEenzaamheidSolitudeאיינזאַמקייט

„Już pięć urodzin w rozłące” — pisze w lutym 1948. Stefan nie pracuje, nie rozmawia, stroni od ludzi. Waży 65 kilogramów. Krzysztof jest daleko — Brighton, pieczarki, egzaminy. Wanda czyta stare listy syna wieczorem w aptece. „Czy też ja Cię jeszcze zobaczę?” — pisze z Giżycka latem 1949. Każdy list numeruje. On gubi numerację. W grudniu 1949 — nocny dyżur, 10 dni z rzędu. Ostatni list roku. „Najpiękniejsza w życiu byłam w okresie Twego niemowlęctwa.”“Already five birthdays apart,” she writes in February 1948. Stefan does not work, does not talk, shuns people. He weighs 65 kilograms. Krzysztof is far away — Brighton, mushrooms, examinations. Wanda reads her son’s old letters in the evening at the pharmacy. “Will I ever see you again?” she writes from Giżycko in the summer of 1949. She numbers every letter. He loses the numbering. In December 1949 — a night shift, 10 days in a row. The last letter of the year. “I was at my most beautiful in life during your infancy.”“Já são cinco aniversários separados,” escreve em fevereiro de 1948. Stefan não trabalha, não conversa, evita as pessoas. Pesa 65 quilos. Krzysztof está longe — Brighton, cogumelos, exames. Wanda lê as antigas cartas do filho à noite na farmácia. “Será que ainda vou te ver?” escreve de Giżycko no verão de 1949. Numera cada carta. Ele perde a numeração. Em dezembro de 1949 — plantão noturno, 10 dias seguidos. A última carta do ano. “Fui a mais bela da minha vida no período da tua primeira infância.”„Schon fünf Geburtstage in Trennung“, schreibt sie im Februar 1948. Stefan arbeitet nicht, spricht nicht, meidet die Menschen. Er wiegt 65 Kilogramm. Krzysztof ist weit weg — Brighton, Champignons, Prüfungen. Wanda liest abends in der Apotheke die alten Briefe ihres Sohnes. „Werde ich dich überhaupt noch einmal sehen?“ schreibt sie im Sommer 1949 aus Giżycko. Jeden Brief nummeriert sie. Er verliert die Nummerierung. Im Dezember 1949 — Nachtdienst, 10 Tage in Folge. Der letzte Brief des Jahres. „Am schönsten in meinem Leben war ich in der Zeit deiner Säuglingszeit.““Al vijf verjaardagen gescheiden,” schrijft ze in februari 1948. Stefan werkt niet, praat niet, mijdt mensen. Hij weegt 65 kilogram. Krzysztof is ver weg — Brighton, champignons, examens. Wanda leest ’s avonds in de apotheek de oude brieven van haar zoon. “Zal ik je ooit nog zien?” schrijft ze in de zomer van 1949 vanuit Giżycko. Ze nummert elke brief. Hij verliest de nummering. In december 1949 — nachtdienst, 10 dagen achter elkaar. De laatste brief van het jaar. “Ik was het mooist in mijn leven in de tijd van jouw babytijd.”« Déjà cinq anniversaires séparés », écrit-elle en février 1948. Stefan ne travaille pas, ne parle pas, fuit les gens. Il pèse 65 kilos. Krzysztof est loin — Brighton, champignons, examens. Wanda lit le soir, à la pharmacie, les vieilles lettres de son fils. « Te reverrai-je seulement un jour ? » écrit-elle de Giżycko à l’été 1949. Elle numérote chaque lettre. Lui en perd la numérotation. En décembre 1949 — garde de nuit, 10 jours d’affilée. La dernière lettre de l’année. « J’ai été la plus belle de ma vie à l’époque de ta petite enfance. »„שוין פֿינף געבוירן־טעג אין צעטיילונג,” שרײַבט זי אין פֿעברואַר 1948. Stefan אַרבעט נישט, רעדט נישט, מײַדט מענטשן. ער וועגט 65 קילאָגראַם. Krzysztof איז ווײַט — Brighton, שוועמלעך, עקזאַמענס. Wanda לייענט אין אָוונט אין דער אַפּטייק די אַלטע בריוו פֿון איר זון. „צי וועל איך דיך נאָך אַ מאָל זען?” שרײַבט זי פֿון Giżycko אין זומער 1949. יעדן בריוו נומערירט זי. ער פֿאַרלירט די נומעראַציע. אין דעצעמבער 1949 — נאַכט־וואַך, 10 טעג כּסדר. דער לעצטער בריוו פֿונעם יאָר. „די שענסטע אין מײַן לעבן בין איך געווען אין דער צײַט פֿון דײַן עופֿעלע־יאָרן.”

ŹródłaSourcesFontesQuellenBronnenSourcesמקורים