DamusiaDamusiaDamusiaDamusiaDamusiaDamusiaדאַמוסיאַ

Miłość syna oczami matki — siedem listów, dwa lata, jedno pytanieA son's love through his mother's eyes — seven letters, two years, one questionO amor do filho pelos olhos da mãe — sete cartas, dois anos, uma perguntaDie Liebe eines Sohnes mit den Augen der Mutter — sieben Briefe, zwei Jahre, eine FrageDe liefde van een zoon door de ogen van de moeder — zeven brieven, twee jaar, één vraagL'amour d'un fils vu par les yeux de sa mère — sept lettres, deux ans, une questionדי ליבע פֿון אַ זון דורך דער מוטערס אויגן — זיבן בריוו, צוויי יאָר, איין פֿראַגע

AutorAuthorAutorAutorAuteurAuteurמחבר: Marek Skonieczny

Pierwsze imięFirst namePrimeiro nomeVornameVoornaamPrénomפֿאָרנאָמען

16 stycznia 1948. Wanda pisze do syna w Londynie: „Boję się żeby samokrytyka nie przeszkadzała Ci z Danusią.” Jedno zdanie, ukryte między relacją o ojcu w Łodzi a fotografią znad morza. To pierwsze wymienienie Damusi w całej korespondencji. Wanda wie — zanim syn powie.16 January 1948. Wanda writes to her son in London: «I'm afraid lest self-criticism stand in your way with Danusia.» One sentence, hidden between a report on the father in Łódź and a seaside photograph. The first mention of Damusia in the entire correspondence. Wanda knows — before the son tells her.16 de janeiro de 1948. Wanda escreve ao filho em Londres: «Tenho medo de que a autocrítica te atrapalhe com Danusia.» Uma frase escondida entre o relato sobre o pai em Łódź e uma foto à beira-mar. É a primeira menção a Damusia em toda a correspondência. Wanda sabe — antes que o filho diga.16. Januar 1948. Wanda schreibt ihrem Sohn in London: »Ich fürchte, die Selbstkritik könnte Dir bei Danusia im Weg sein.« Ein Satz, versteckt zwischen einem Bericht über den Vater in Łódź und einer Aufnahme vom Meer. Die erste Erwähnung von Damusia in der gesamten Korrespondenz. Wanda weiß es — bevor der Sohn es sagt.16 januari 1948. Wanda schrijft aan haar zoon in Londen: «Ik vrees dat de zelfkritiek je bij Danusia in de weg zal staan.» Eén zin, verborgen tussen een bericht over vader in Łódź en een zeefoto. De eerste vermelding van Damusia in de hele correspondentie. Wanda weet het — voordat haar zoon iets zegt.16 janvier 1948. Wanda écrit à son fils à Londres : « Je crains que l'autocritique ne te gêne avec Danusia. » Une phrase, cachée entre le récit du père à Łódź et une photo en bord de mer. Première mention de Damusia dans toute la correspondance. Wanda sait — avant que le fils ne le dise.16טן יאַנואַר 1948. וואַנדאַ שרײַבט איר זון אין לאָנדאָן: «איך האָב מורא אַז די זעלבסט-קריטיק זאָל דיר נישט שטערן בײַ דאַנוסיאַ.» איין זאַץ, באַהאַלטן צווישן אַ באַריכט וועגן דעם פֿאָטער אין לאָדזש און אַ בילד פֿונעם ים. די ערשטע דערמאָנונג פֿון דאַמוסיאַ אין דער גאַנצער קאָרעספּאָנדענץ. וואַנדאַ ווייסט — איידער דער זון זאָגט עס.

PytanieQuestionPerguntaFrageVraagQuestionפֿראַגע

28 października 1948. Wanda pyta wprost: „Myślę Syneczku że pewno kochasz tę Danusię. Daj Ci Boże żeby to dało Ci szczęście.” Chciałaby żeby miała jasne włosy. Między kartofami w mundurach a nabożeństwem — matka pyta o miłość.28 October 1948. Wanda asks outright: «I think, Sonny, that you probably love this Danusia. May God grant that it brings you happiness.» She would like her to have fair hair. Between potatoes in their jackets and the church service — mother asks about love.28 de outubro de 1948. Wanda pergunta diretamente: «Penso, meu Filhinho, que provavelmente amas esta Danusia. Que Deus te conceda que isso te traga felicidade.» Gostaria que ela tivesse cabelos claros. Entre batatas com casca e a missa — a mãe pergunta sobre o amor.28. Oktober 1948. Wanda fragt geradeheraus: »Ich denke, Söhnchen, dass Du dieses Danusia wahrscheinlich liebst. Gott gebe, dass es Dir Glück bringt.« Sie wünschte, sie hätte helles Haar. Zwischen Pellkartoffeln und Gottesdienst — die Mutter fragt nach der Liebe.28 oktober 1948. Wanda vraagt rechtuit: «Ik denk, Zoontje, dat je deze Danusia waarschijnlijk liefhebt. God geve dat het je gelukkig maakt.» Ze zou willen dat ze blond haar had. Tussen aardappels in de schil en de kerkdienst — moeder vraagt naar de liefde.28 octobre 1948. Wanda demande sans détour : « Je pense, mon petit Fils, que tu aimes sans doute cette Danusia. Que Dieu te donne d'en être heureux. » Elle aimerait qu'elle eût les cheveux clairs. Entre les pommes de terre en robe des champs et l'office — la mère interroge sur l'amour.28סטן אָקטאָבער 1948. וואַנדאַ פֿרעגט דירעקט: «איך מיין, זונעלע, אַז דו האָסט מסתּמא ליב די דאַנוסיאַ. גיב גאָט אַז עס זאָל דיר ברענגען גליק.» זי וואָלט וועלן זי זאָל האָבן ליכטיקע האָר. צווישן קאַרטאָפֿל אין שאָליקלעך און דעם גאָטס-דינסט — די מוטער פֿרעגט וועגן ליבע.

ŁzyTearsLágrimasTränenTranenLarmesטרערן

26 maja 1949. „Czytam Twój list i płaczę razem z Tobą.” Krzysztof pisze, że nie umie przepychać się przez życie łokciami. Że sprawę komplikuje to, że w Damusi kocha się też jego kolega. Wanda rozumie — bo sama rezygnowała z rzeczy z lojalności wobec przyjaciół. Prosi go: „Krysicinka, pisz mi dużo, dużo o Damusi.”26 May 1949. «I read your letter and weep together with you.» Krzysztof writes that he can't elbow his way through life. That the matter is complicated by the fact that his colleague is also in love with Damusia. Wanda understands — for she herself gave things up out of loyalty to friends. She asks him: «My Krysicinka, write to me much, much about Damusia.»26 de maio de 1949. «Leio tua carta e choro junto contigo.» Krzysztof escreve que não sabe abrir caminho na vida aos cotoveladas. Que a questão se complica porque seu colega também está apaixonado por Damusia. Wanda compreende — pois ela mesma renunciou a coisas por lealdade aos amigos. Pede-lhe: «Krysicinka, escreve-me muito, muito sobre Damusia.»26. Mai 1949. »Ich lese Deinen Brief und weine mit Dir.« Krzysztof schreibt, er könne sich nicht mit Ellenbogen durchs Leben drängen. Dass die Sache dadurch kompliziert sei, dass sich auch sein Kollege in Damusia verliebt habe. Wanda versteht — denn sie selbst hat aus Loyalität zu Freunden auf Dinge verzichtet. Sie bittet ihn: »Mein Krysicinka, schreib mir viel, viel über Damusia.«26 mei 1949. «Ik lees je brief en huil samen met je.» Krzysztof schrijft dat hij zich niet door het leven kan duwen met de ellebogen. Dat de zaak wordt gecompliceerd doordat zijn collega ook verliefd is op Damusia. Wanda begrijpt het — want zij gaf zelf dingen op uit loyaliteit aan vrienden. Ze vraagt hem: «Mijn Krysicinka, schrijf me veel, veel over Damusia.»26 mai 1949. « Je lis ta lettre et je pleure avec toi. » Krzysztof écrit qu'il ne sait pas se frayer un chemin dans la vie à coups de coudes. Que l'affaire se complique du fait que son collègue est lui aussi amoureux de Damusia. Wanda comprend — car elle-même renonça à des choses par loyauté envers ses amis. Elle lui demande : « Ma Krysicinka, écris-moi beaucoup, beaucoup sur Damusia. »26טן מײַ 1949. «איך לייען דײַן בריוו און וויין מיט דיר.» קשישטאָף שרײַבט אַז ער קען זיך נישט שטופּן דורכן לעבן מיט די עלנבויגנס. אַז די זאַך ווערט פֿאַרקאָמפּליצירט דורך דעם וואָס זײַן חבֿר איז אויך פֿאַרליבט אין דאַמוסיאַ. וואַנדאַ פֿאַרשטייט — ווײַל זי אַליין האָט פֿאַרזאָגט זאַכן צוליב געטרײַשאַפֿט צו פֿרײַנד. זי בעט אים: «מײַן קריסיצינקאַ, שרײַב מיר אַ סך, אַ סך וועגן דאַמוסיאַ.»

LiterkaLittle letterLetrinhaBuchstäbchenLettertjePetite lettreאותל

2 lipca 1949, Giżycko. „Śniłeś mi się dziś w nocy.” Wanda wysyła paczkę: naszyjnik z mazurskich patyczków i literkę. „Literka przeznaczona żeby w odpowiednim rozmiarze miał dla Damusi — na przykład imieniny.” Matka w Giżycku planuje podarunek, który syn w Londynie wręczy ukochanej.2 July 1949, Giżycko. «I dreamed of you last night.» Wanda sends a parcel: a necklace of Masurian twigs and a little letter. «The letter is intended for him to give to Damusia, when of the right size — for instance on her name-day.» A mother in Giżycko plans a gift that the son in London will hand to his beloved.2 de julho de 1949, Giżycko. «Sonhei contigo esta noite.» Wanda envia um pacote: um colar de gravetinhos da Mazúria e uma letrinha. «A letrinha é para que, no tamanho certo, ele dê a Damusia — por exemplo no dia do santo.» Uma mãe em Giżycko planeja um presente que o filho em Londres entregará à amada.2. Juli 1949, Giżycko. »Heute Nacht habe ich von Dir geträumt.« Wanda schickt ein Paket: eine Kette aus masurischen Zweigchen und ein Buchstäbchen. »Das Buchstäbchen ist dafür gedacht, dass er es Damusia in passender Größe gibt — etwa zum Namenstag.« Eine Mutter in Giżycko plant ein Geschenk, das der Sohn in London der Geliebten überreichen soll.2 juli 1949, Giżycko. «Ik heb vannacht van je gedroomd.» Wanda stuurt een pakje: een halsketting van Mazurische takjes en een lettertje. «Het lettertje is bedoeld dat hij het, op passend formaat, aan Damusia geeft — bijvoorbeeld op haar naamdag.» Een moeder in Giżycko plant een geschenk dat de zoon in Londen aan de geliefde zal overhandigen.2 juillet 1949, Giżycko. « J'ai rêvé de toi cette nuit. » Wanda envoie un colis : un collier de petites branches de Mazurie et une petite lettre. « La lettre est destinée à ce qu'il l'offre à Damusia, à la bonne taille — par exemple pour sa fête. » Une mère à Giżycko prévoit un cadeau que le fils, à Londres, remettra à la bien-aimée.2טן יולי 1949, גיזשיצקאָ. «הײַנט נאַכט האָב איך געחלומט פֿון דיר.» וואַנדאַ שיקט אַ פּעקל: אַ האַלדזבאַנד פֿון מאַזורישע צווײַגלעך און אַ אותל. «דאָס אותל איז דערפֿאַר ער זאָל עס געבן דאַנוסיאַ אין דער ריכטיקער גרייס — למשל אויף איר אימיענין.» אַ מוטער אין גיזשיצקאָ פּלאַנירט אַ מתּנה וועלכע דער זון אין לאָנדאָן וועט איבערגעבן זײַן באַליבטער.

PamiętnikDiaryDiárioTagebuchDagboekJournal intimeטאָגבוך

26 października 1949. „Napisałeś że ostatnie moje listy dałeś w swoim pamiętniku Damusi.” Wanda jest zraniona. „Chciałabym żebyś moje listy przeczytał tylko Ty.” To intymność matczynych listów, otwarta nagle dla obcej dziewczyny. Ale zaraz potem: „Nie dla tego Broń Boże żebym nie rozumiała że jeśli Damusia bliska to chcesz różne wszystkim podzielić.”26 October 1949. «You wrote that you gave Damusia my latest letters to keep in her diary.» Wanda is hurt. «I should like you alone to read my letters.» That is the intimacy of a mother's letters, suddenly opened to a strange girl. But right after: «Not — God forbid — that I should fail to understand that if Damusia is close to you, you wish to share with her many things.»26 de outubro de 1949. «Escreveste que minhas últimas cartas deste a Damusia em teu diário.» Wanda fica magoada. «Gostaria que só tu lesses minhas cartas.» É a intimidade das cartas maternas, subitamente aberta a uma moça estranha. Mas logo a seguir: «Não, Deus me livre, que eu não entenda que, se Damusia é próxima de ti, queres partilhar várias coisas com ela.»26. Oktober 1949. »Du hast geschrieben, dass Du meine letzten Briefe Damusia in Dein Tagebuch gegeben hast.« Wanda ist verletzt. »Ich möchte, dass nur Du meine Briefe liest.« Das ist die Intimität mütterlicher Briefe, plötzlich für ein fremdes Mädchen geöffnet. Aber gleich darauf: »Nicht — Gott bewahre — dass ich nicht verstünde: wenn Damusia Dir nahe ist, willst Du vieles mit ihr teilen.«26 oktober 1949. «Je schreef dat je mijn laatste brieven aan Damusia in je dagboek hebt gegeven.» Wanda is gekwetst. «Ik zou willen dat alleen jij mijn brieven leest.» Dat is de intimiteit van moederbrieven, ineens opengesteld voor een vreemde meid. Maar meteen daarna: «Niet — God beware — dat ik niet zou begrijpen dat als Damusia je dierbaar is, je veel met haar wilt delen.»26 octobre 1949. « Tu as écrit que tu as donné mes dernières lettres à Damusia dans ton journal. » Wanda en est blessée. « Je voudrais que toi seul lises mes lettres. » C'est l'intimité des lettres maternelles, soudain ouverte à une jeune fille étrangère. Mais aussitôt après : « Non — à Dieu ne plaise — que je ne comprenne pas que, si Damusia t'est proche, tu veuilles partager bien des choses avec elle. »26טן אָקטאָבער 1949. «דו האָסט געשריבן אַז מײַנע לעצטע בריוו האָסטו געגעבן דאַמוסיאַ אין דײַן טאָגבוך.» וואַנדאַ איז וויי-געטאָן. «איך וואָלט וועלן אַז נאָר דו זאָלסט לייענען מײַנע בריוו.» דאָס איז די אינטימקייט פֿון מאַמעס בריוו, פּלוצעם געעפֿנט פֿאַר אַ פֿרעמדער מיידל. אָבער גלײַך דערנאָך: «נישט — חס וחלילה — אַז איך זאָל נישט פֿאַרשטיין: אויב דאַמוסיאַ איז דיר נאָענט, ווילסטו טיילן מיט איר פֿאַרשיידנס.»

ZdjęciePhotographFotografiaFotografieFotoPhotographieפֿאָטאָגראַפֿיע

11 grudnia 1949. Ostatni list roku. Wanda ogląda zdjęcie Damusi: „Zmartwiłam się że Damusi zrobiło się na zdjęciu słabo.” Prosi o informacje: z jakiego środowiska pochodzi, co ojciec robił przed wojną, ile ma wzrostu i wagi. To przesłuchanie matki — przeprowadzone z czułością aptekarki. Wiemy dziś, czego Wanda jeszcze nie wiedziała: Damusia — Danuta Barbara z Kozłowskich — została żoną Krzysztofa. Pobrali się 23 lutego 1952 roku w Hammersmith (ARG/V/772). Ale tu, w grudniu 1949, listy się urywają — a matczyne pytanie wciąż wisi w powietrzu.11 December 1949. The last letter of the year. Wanda looks at Damusia's photograph: «I was distressed that Damusia looked weak in the photo.» She asks for information: from what background she comes, what her father did before the war, what her height and weight are. It is a mother's interrogation — conducted with the tenderness of a pharmacist. Today we know what Wanda did not yet know: Damusia — Danuta Barbara née Kozłowska — became Krzysztof’s wife. They married on 23 February 1952 in Hammersmith (ARG/V/772). But here, in December 1949, the letters break off — and a mother’s question still hangs in the air.11 de dezembro de 1949. Última carta do ano. Wanda olha a foto de Damusia: «Fiquei aflita que Damusia tenha ficado fraca na foto.» Pede informações: de que meio ela vem, o que o pai dela fazia antes da guerra, quanto ela mede e pesa. É um interrogatório materno — feito com a ternura de uma farmacêutica. Hoje sabemos o que Wanda ainda não sabia: Damusia — Danuta Barbara, nascida Kozłowska — tornou-se esposa de Krzysztof. Casaram-se a 23 de fevereiro de 1952 em Hammersmith (ARG/V/772). Mas aqui, em dezembro de 1949, as cartas interrompem-se — e a pergunta de uma mãe ainda paira no ar.11. Dezember 1949. Der letzte Brief des Jahres. Wanda betrachtet Damusias Foto: »Es hat mich betrübt, dass Damusia auf dem Foto schwach aussieht.« Sie bittet um Informationen: aus welchem Milieu sie stammt, was ihr Vater vor dem Krieg tat, wie groß und schwer sie ist. Das ist ein mütterliches Verhör — geführt mit der Zärtlichkeit einer Apothekerin. Heute wissen wir, was Wanda noch nicht wusste: Damusia — Danuta Barbara geb. Kozłowska — wurde Krzysztofs Ehefrau. Sie heirateten am 23. Februar 1952 in Hammersmith (ARG/V/772). Doch hier, im Dezember 1949, brechen die Briefe ab — und die Frage einer Mutter hängt noch in der Luft.11 december 1949. De laatste brief van het jaar. Wanda kijkt naar Damusia's foto: «Het bedroefde mij dat Damusia op de foto zwak werd.» Ze vraagt informatie: uit welk milieu ze komt, wat haar vader voor de oorlog deed, hoe lang ze is en wat ze weegt. Het is een moederverhoor — gevoerd met de tederheid van een apothekeres. Vandaag weten we wat Wanda nog niet wist: Damusia — Danuta Barbara, geboren Kozłowska — werd Krzysztofs echtgenote. Ze trouwden op 23 februari 1952 in Hammersmith (ARG/V/772). Maar hier, in december 1949, breken de brieven af — en de vraag van een moeder hangt nog in de lucht.11 décembre 1949. Dernière lettre de l'année. Wanda regarde la photo de Damusia : « Je me suis affligée que Damusia ait paru faible sur la photo. » Elle demande des renseignements : de quel milieu elle vient, ce que son père faisait avant la guerre, quelle est sa taille et son poids. C'est un interrogatoire de mère — mené avec la tendresse d'une pharmacienne. Aujourd’hui nous savons ce que Wanda ignorait encore : Damusia — Danuta Barbara, née Kozłowska — devint l’épouse de Krzysztof. Ils se marièrent le 23 février 1952 à Hammersmith (ARG/V/772). Mais ici, en décembre 1949, les lettres s’interrompent — et la question d’une mère reste suspendue.11טן דעצעמבער 1949. דער לעצטער בריוו פֿונעם יאָר. וואַנדאַ קוקט אויף דאַמוסיאַס בילד: «עס האָט מיר באַטריבט, אַז דאַמוסיאַ זעט אויס שוואַך אויפֿן בילד.» זי בעט אינפֿאָרמאַציע: פֿון וועלכן סבֿיבֿה זי שטאַמט, וואָס איר פֿאָטער האָט געטאָן פֿאַר דער מלחמה, ווי הויך און ווי שווער זי איז. דאָס איז אַ מוטערשער פֿאַרהער — דורכגעפֿירט מיט דער צאַרטקייט פֿון אַ אַפּטעקערין. הײַנט ווייסן מיר וואָס וואַנדאַ האָט נאָך נישט געוווּסט: דאַמוסיאַ — Danuta Barbara געבוירענע Kozłowska — איז געוואָרן קשישטאָפֿס פֿרוי. זיי האָבן חתונה געהאַט דעם 23טן פֿעברואַר 1952 אין Hammersmith (ARG/V/772). אָבער דאָ, אין דעצעמבער 1949, רײַסן זיך די בריוו איבער — און די פֿראַגע פֿון אַ מאַמע הענגט נאָך אין דער לופֿט.

ŹródłaSourcesFontesQuellenBronnenSourcesקוואַלן