DYSK — Kobiety w konspiracjiDYSK — Women in the UndergroundDYSK — Mulheres na ResistênciaDYSK — Frauen im UntergrundDYSK — Vrouwen in het VerzetDYSK — Femmes dans la RésistanceDYSK — פֿרויען אינעם אונטערגרונד

Rola kobiet w Kedywie Armii Krajowej na przykładzie jednej rodziny warszawskiej. Wanda Bronisława Głuchowska z domu Zembrzuska (1901–1976), magister farmacji Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, służyła w oddziale DYSK (Dywersja i Sabotaż Kobiet) — jedynym żeńskim oddziale specjalnym Kedywu AK. Ranna w akcji dywersyjnej pod Wilanówem 26 września 1943, odznaczona Krzyżem Walecznych, nie została zmobilizowana do Powstania Warszawskiego. W tym samym czasie jej mąż Stefan — ppor. AK, kwatermistrz Obwodu I Śródmieście — został aresztowany przez Gestapo (18 maja 1944), a ich siedemnastoletni syn Krzysztof ps. „Juraś” walczył w Dywizjonie „Jeleń”. Artykuł rekonstruuje losów rodziny, w której wszyscy dorośli członkowie walczyli w konspiracji, realizując trzy różne formy oporu w jednym gospodarstwie domowym.The role of women in the Kedyw of the Home Army as exemplified by a single Warsaw family. Wanda Bronisława Głuchowska née Zembrzuska (1901–1976), Master of Pharmacy of the Jan Kazimierz University in Lwów, served in the DYSK unit (Dywersja i Sabotaż Kobiet — Women's Sabotage and Diversion) — the only female special unit of the Home Army's Kedyw. Wounded in the sabotage action at Wilanów on 26 September 1943 and decorated with the Cross of Valour, she was not mobilized for the Warsaw Uprising. At the same time her husband Stefan — a Home Army second lieutenant, quartermaster of District I Śródmieście — was arrested by the Gestapo (18 May 1944), while their seventeen-year-old son Krzysztof, nom de guerre “Juraś”, fought in the “Jeleń” Squadron. The article reconstructs the fate of a family in which all the adult members fought in the underground, pursuing three different forms of resistance within a single household.O papel das mulheres no Kedyw do Exército Nacional (Armia Krajowa) a partir do exemplo de uma família de Varsóvia. Wanda Bronisława Głuchowska, nascida Zembrzuska (1901–1976), mestre em farmácia pela Universidade Jan Kazimierz de Lwów, serviu na unidade DYSK (Dywersja i Sabotaż Kobiet — Diversão e Sabotagem Feminina) — a única unidade especial feminina do Kedyw do AK. Ferida na ação de diversão em Wilanów, em 26 de setembro de 1943, condecorada com a Cruz de Valor (Krzyż Walecznych), não foi mobilizada para o Levante de Varsóvia. Na mesma época, seu marido Stefan — segundo-tenente do AK, intendente do Distrito I Śródmieście — foi preso pela Gestapo (18 de maio de 1944), enquanto o filho de dezessete anos, Krzysztof, pseudônimo “Juraś”, lutava no Esquadrão “Jeleń”. O artigo reconstrói a trajetória de uma família em que todos os membros adultos lutaram na clandestinidade, exercendo três formas diferentes de resistência em um único lar.Die Rolle der Frauen im Kedyw der Heimatarmee am Beispiel einer Warschauer Familie. Wanda Bronisława Głuchowska geb. Zembrzuska (1901–1976), Magistra der Pharmazie der Jan-Kazimierz-Universität in Lemberg, diente in der Einheit DYSK (Dywersja i Sabotaż Kobiet — Diversion und Sabotage der Frauen) — der einzigen weiblichen Spezialeinheit des Kedyw der AK. Bei der Diversionsaktion bei Wilanów am 26. September 1943 verwundet und mit dem Tapferkeitskreuz (Krzyż Walecznych) ausgezeichnet, wurde sie nicht zum Warschauer Aufstand mobilisiert. Zur selben Zeit wurde ihr Ehemann Stefan — Leutnant der AK, Quartiermeister des Bezirks I Śródmieście — von der Gestapo verhaftet (18. Mai 1944), während ihr siebzehnjähriger Sohn Krzysztof, Deckname „Juraś“, in der Abteilung „Jeleń“ kämpfte. Der Artikel rekonstruiert das Schicksal einer Familie, in der alle erwachsenen Mitglieder im Untergrund kämpften und drei verschiedene Formen des Widerstands in einem einzigen Haushalt verwirklichten.De rol van vrouwen in de Kedyw van het Binnenlands Leger (AK) aan de hand van één Warschause familie. Wanda Bronisława Głuchowska, geboren Zembrzuska (1901–1976), magister in de farmacie van de Jan Kazimierz-Universiteit in Lwów, diende in de eenheid DYSK (Dywersja i Sabotaż Kobiet — Diversie en Sabotage van Vrouwen) — de enige vrouwelijke speciale eenheid van de Kedyw van het AK. Gewond geraakt bij de sabotageactie bij Wilanów op 26 september 1943 en onderscheiden met het Kruis voor Dapperheid (Krzyż Walecznych), werd zij niet gemobiliseerd voor de Opstand van Warschau. In dezelfde periode werd haar echtgenoot Stefan — tweede luitenant van het AK, kwartiermeester van District I Śródmieście — gearresteerd door de Gestapo (18 mei 1944), terwijl hun zeventienjarige zoon Krzysztof, schuilnaam “Juraś”, vocht in de afdeling “Jeleń”. Het artikel reconstrueert het lot van een gezin waarvan alle volwassen leden in het verzet vochten en drie verschillende vormen van verzet beoefenden binnen één huishouden.Le rôle des femmes dans le Kedyw de l'Armée de l'Intérieur à l'exemple d'une famille varsovienne. Wanda Bronisława Głuchowska, née Zembrzuska (1901–1976), magister en pharmacie de l'université Jan Kazimierz de Lwów, servit dans l'unité DYSK (Dywersja i Sabotaż Kobiet — Diversion et sabotage des femmes) — la seule unité spéciale féminine du Kedyw de l'AK. Blessée lors de l'action de diversion de Wilanów le 26 septembre 1943, décorée de la Croix de la Vaillance (Krzyż Walecznych), elle ne fut pas mobilisée pour l'Insurrection de Varsovie. Au même moment, son mari Stefan — sous-lieutenant de l'AK, intendant du district I Śródmieście — fut arrêté par la Gestapo (18 mai 1944), tandis que leur fils de dix-sept ans, Krzysztof, pseudonyme « Juraś », combattait dans l'escadron « Jeleń ». L'article reconstitue le destin d'une famille dont tous les membres adultes luttèrent dans la clandestinité, incarnant trois formes différentes de résistance au sein d'un même foyer.די ראָלע פֿון פֿרויען אין דעם קעדיוו פֿון דער היים־אַרמיי אויפֿן בײַשפּיל פֿון איין וואַרשעווער משפּחה. Wanda Bronisława Głuchowska, געבוירן Zembrzuska (1901–1976), מאַגיסטער פֿון פֿאַרמאַציע פֿונעם אוניווערסיטעט Jan Kazimierz אין לעמבערג, האָט געדינט אין דער איינהייט DYSK (Dywersja i Sabotaż Kobiet — דיווערסיע און סאַבאָטאַזש פֿון פֿרויען) — דער איינציקער פֿרויען־ספּעציאַל־איינהייט פֿונעם קעדיוו פֿון דער AK. פֿאַרוווּנדעט אין דער דיווערסיע־אַקציע בײַ Wilanów דעם 26סטן סעפּטעמבער 1943, באַלוינט מיטן קרייץ פֿון העלדישקייט (Krzyż Walecznych), איז זי נישט מאָביליזירט געוואָרן צום וואַרשעווער אויפֿשטאַנד. אין דער זעלבער צײַט איז איר מאַן Stefan — אונטערלייטענאַנט פֿון דער AK, קוואַרטירמײַסטער פֿונעם דיסטריקט I Śródmieście — אַרעסטירט געוואָרן פֿון דער געסטאַפּאָ (דעם 18טן מײַ 1944), בעת זייער זיבעצן־יאָריקער זון Krzysztof, פּסעוודאָנים „Juraś”, האָט געקעמפֿט אין דעם דיוויזיאָן „Jeleń”. דער אַרטיקל רעקאָנסטרוּירט דעם גורל פֿון אַ משפּחה, אין וועלכער אַלע דערוואַקסענע מיטגלידער האָבן געקעמפֿט אין דער קאָנספּיראַציע, פֿאַרווירקלעכנדיק דרײַ פֿאַרשיידענע פֿאָרמען פֿון ווידערשטאַנד אין איין הויזגעזינד.

Słowa kluczowe: Kedyw AK, DYSK, dywersja kobiet, Wanda Głuchowska, Akcja Wilanów, Powstanie Warszawskie, gender military history, archiwum rodzinne, konspiracjaKeywords: AK Kedyw, DYSK, women's diversion, Wanda Głuchowska, the Wilanów Operation, Warsaw Uprising, gender military history, family archive, conspiracyPalavras-chave: Kedyw da AK, DYSK, diversão feminina, Wanda Głuchowska, Operação Wilanów, Insurreição de Varsóvia, gender military history, arquivo de família, conspiraçãoSchlüsselwörter: AK-Kedyw, DYSK, Diversion der Frauen, Wanda Głuchowska, Wilanów-Aktion, Warschauer Aufstand, gender military history, Familienarchiv, KonspirationTrefwoorden: AK-Kedyw, DYSK, vrouwelijke diversie, Wanda Głuchowska, Operatie Wilanów, Opstand van Warschau, gender military history, familiearchief, conspiratieMots-clés : Kedyw de l'AK, DYSK, diversion des femmes, Wanda Głuchowska, Opération Wilanów, Insurrection de Varsovie, gender military history, archives familiales, conspirationשליסל-ווערטער: AK Kedyw, DYSK, פֿרויען-דיווערסיע, Wanda Głuchowska, Wilanów-אַקציע, וואַרשעווער אויפֿשטאַנד, gender military history, משפּחה-אַרכיוו, קאָנספּיראַציע

1. Wprowadzenie: kobiety w Kedywie1. Introduction: women in the Kedyw1. Introdução: mulheres no Kedyw1. Einleitung: Frauen im Kedyw1. Inleiding: vrouwen in de Kedyw1. Introduction : les femmes dans le Kedyw1. אַרײַנפֿיר: פֿרויען אינעם Kedyw

Historiografia Polskiego Państwa Podziemnego traktuje kobiecą służbę wojskową głównie przez pryzmat łączności i służby sanitarnej. Oddział DYSK (Dywersja i Sabotaż Kobiet), działający w ramach Kedywu — Kierownictwa Dywersji Armii Krajowej — pozostaje na marginesie badań, choć stanowił jedyną żeńską jednostkę specjalną w strukturach AK przeznaczoną do zadań bojowo-dywersyjnych.¹The historiography of the Polish Underground State treats women's military service mainly through the prism of liaison and medical service. The DYSK unit (Women's Diversion and Sabotage), operating within the Kedyw — the Directorate of Diversion of the Home Army — remains on the margins of research, although it was the only female special unit within the structures of the AK intended for combat-and-diversion tasks.¹A historiografia do Estado Clandestino Polaco trata o serviço militar feminino sobretudo pelo prisma da ligação e do serviço sanitário. A unidade DYSK (Diversão e Sabotagem de Mulheres), atuando no âmbito do Kedyw — a Direção de Diversão do Exército Nacional — permanece à margem da investigação, embora tenha sido a única unidade especial feminina nas estruturas da AK destinada a tarefas de combate e diversão.¹Die Historiographie des Polnischen Untergrundstaates behandelt den militärischen Dienst der Frauen vor allem unter dem Gesichtspunkt des Nachrichten- und Sanitätsdienstes. Die Einheit DYSK (Diversion und Sabotage der Frauen), die im Rahmen des Kedyw — der Leitung der Diversion der Heimatarmee — tätig war, bleibt am Rande der Forschung, obwohl sie die einzige weibliche Spezialeinheit in den Strukturen der AK war, die für kampf- und diversionsbezogene Aufgaben bestimmt war.¹De historiografie van de Poolse Ondergrondse Staat behandelt de militaire dienst van vrouwen vooral door het prisma van verbindings- en medische dienst. De eenheid DYSK (Diversie en Sabotage van Vrouwen), werkzaam binnen de Kedyw — de Directie Diversie van het Thuisleger — blijft in de marge van het onderzoek, hoewel het de enige vrouwelijke speciale eenheid binnen de structuren van de AK was, bestemd voor gevechts- en diversietaken.¹L'historiographie de l'État clandestin polonais traite le service militaire des femmes principalement sous l'angle de la liaison et du service sanitaire. L'unité DYSK (Diversion et Sabotage des Femmes), opérant dans le cadre du Kedyw — la Direction de la Diversion de l'Armée de l'Intérieur — reste en marge de la recherche, bien qu'elle ait été la seule unité spéciale féminine dans les structures de l'AK destinée à des tâches de combat et de diversion.¹די היסטאָריאָגראַפֿיע פֿון דעם פּוילישן אונטערערד-שטאַט באַהאַנדלט דעם מיליטערישן דינסט פֿון פֿרויען דער עיקר דורך דעם פּריזמע פֿון פֿאַרבינדונג און סאַניטאַרן דינסט. די איינהייט DYSK (דיווערסיע און סאַבאָטאַזש פֿון פֿרויען), וואָס האָט אָפּערירט אין ראַם פֿון Kedyw — דער דירעקציע פֿון דיווערסיע פֿון דער היים-אַרמיי — בלײַבט בײַם ראַנד פֿון פֿאָרשונג, כאָטש זי איז געווען די איינציקע פֿרויען-ספּעציעלע איינהייט אין די סטרוקטורן פֿון דער AK באַשטימט פֿאַר קאַמף- און דיווערסיע-אויפֿגאַבעס.¹

Niniejszy artykuł analizuje działalność oddziału DYSK przez pryzmat jednej rodziny — Głuchowskich — w której matka, ojciec i syn pełnili jednocześnie trzy różne funkcje konspiracyjne. Podstawę źródłową jest Archiwum Rodziny Głuchowskich (ARG, 1736 jednostek inwentarzowych), uzupełnione relacją z Archiwum Historii Mówionej Muzeum Powstania Warszawskiego (AHM MPW, sygn. 1889).This article analyzes the activity of the DYSK unit through the prism of a single family — the Głuchowski family — in which mother, father and son simultaneously performed three different underground roles. Its source base is the Głuchowski Family Archive (ARG, 1736 inventory units), supplemented by an account from the Oral History Archive of the Warsaw Rising Museum (AHM MPW, ref. 1889).O presente artigo analisa a atividade da unidade DYSK pelo prisma de uma única família — os Głuchowski — na qual mãe, pai e filho exerciam simultaneamente três funções clandestinas diferentes. A base documental é o Arquivo da Família Głuchowski (ARG, 1736 unidades de inventário), complementado por um depoimento do Arquivo de História Oral do Museu do Levante de Varsóvia (AHM MPW, ref. 1889).Der vorliegende Artikel analysiert die Tätigkeit der Einheit DYSK durch das Prisma einer einzigen Familie — der Familie Głuchowski —, in der Mutter, Vater und Sohn gleichzeitig drei verschiedene konspirative Funktionen ausübten. Die Quellengrundlage bildet das Familienarchiv Głuchowski (ARG, 1736 Inventareinheiten), ergänzt durch einen Bericht aus dem Archiv der Mündlichen Geschichte des Museums des Warschauer Aufstands (AHM MPW, Sign. 1889).Dit artikel analyseert de activiteiten van de eenheid DYSK door het prisma van één familie — de familie Głuchowski — waarin moeder, vader en zoon gelijktijdig drie verschillende ondergrondse functies vervulden. De bronnenbasis is het Familiearchief Głuchowski (ARG, 1736 inventariseenheden), aangevuld met een getuigenis uit het Archief voor Mondelinge Geschiedenis van het Museum van de Opstand van Warschau (AHM MPW, sign. 1889).Le présent article analyse l'activité de l'unité DYSK à travers le prisme d'une seule famille — les Głuchowski — dont la mère, le père et le fils exerçaient simultanément trois fonctions clandestines différentes. La base documentaire en est constituée par les Archives de la famille Głuchowski (ARG, 1736 unités d'inventaire), complétées par un témoignage des Archives d'histoire orale du Musée de l'Insurrection de Varsovie (AHM MPW, cote 1889).דער דאָזיקער אַרטיקל אַנאַליזירט די טעטיקייט פֿון דער איינהייט DYSK דורך דער פּריזמע פֿון איין משפּחה — דער Głuchowski־משפּחה — אין וועלכער די מוטער, דער פֿאָטער און דער זון האָבן אין דער זעלבער צײַט אויסגעפֿילט דרײַ פֿאַרשיידענע קאָנספּיראַטיווע פֿונקציעס. די קוואַל־באַזע איז דער משפּחה־אַרכיוו Głuchowski (ARG, 1736 אינווענטאַר־איינהייטן), דערגאַנצט מיט אַן עדות פֿונעם אַרכיוו פֿון מינדלעכער געשיכטע בײַם מוזיי פֿונעם וואַרשעווער אויפֿשטאַנד (AHM MPW, sygn. 1889).

2. Wanda Zembrzuska: droga do konspiracji2. Wanda Zembrzuska: the road to the underground2. Wanda Zembrzuska: o caminho para a clandestinidade2. Wanda Zembrzuska: der Weg in den Untergrund2. Wanda Zembrzuska: de weg naar het verzet2. Wanda Zembrzuska : le chemin vers la clandestinité2. Wanda Zembrzuska: דער וועג צו דער קאָנספּיראַציע

Wanda Bronisława Zembrzuska urodziła się w 1901 roku. Ukończyła studia farmaceutyczne na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, uzyskując tytuł magistra farmacji — wykształcenie, które w rękach konspiratorki miało się okazać narzędziem o podwójnym zastosowaniu. Jako farmaceutka miała dostęp do materiałów chemicznych, a jej apteka stanowiła naturalne zaplecze logistyczne konspiracji.²Wanda Bronisława Zembrzuska was born in 1901. She completed pharmaceutical studies at the Jan Kazimierz University in Lwów, obtaining the title of Master of Pharmacy — an education that, in the hands of a conspirator, was to prove a tool of dual application. As a pharmacist she had access to chemical materials, and her pharmacy constituted a natural logistical base of the conspiracy.²Wanda Bronisława Zembrzuska nasceu em 1901. Concluiu os estudos farmacêuticos na Universidade Jan Kazimierz em Lwów, obtendo o título de mestre em farmácia — uma formação que, nas mãos de uma conspiradora, viria a revelar-se um instrumento de dupla aplicação. Como farmacêutica, tinha acesso a materiais químicos, e a sua farmácia constituía uma retaguarda logística natural da conspiração.²Wanda Bronisława Zembrzuska wurde 1901 geboren. Sie schloss ihr Pharmaziestudium an der Jan-Kazimierz-Universität in Lemberg ab und erlangte den Titel einer Magistra der Pharmazie — eine Ausbildung, die sich in den Händen einer Konspiratorin als Werkzeug mit doppeltem Verwendungszweck erweisen sollte. Als Apothekerin hatte sie Zugang zu chemischen Materialien, und ihre Apotheke bildete eine natürliche logistische Basis der Konspiration.²Wanda Bronisława Zembrzuska werd geboren in 1901. Zij voltooide haar farmaceutische studie aan de Jan Kazimierz-universiteit te Lwów en behaalde de titel van meester in de farmacie — een opleiding die in de handen van een samenzweerster een instrument met dubbele toepassing zou blijken. Als apotheker had ze toegang tot chemische materialen, en haar apotheek vormde een natuurlijke logistieke achterban van de conspiratie.²Wanda Bronisława Zembrzuska est née en 1901. Elle acheva des études pharmaceutiques à l'Université Jan Kazimierz de Lwów, obtenant le titre de magistère en pharmacie — une formation qui, entre les mains d'une conspiratrice, devait se révéler un outil à double usage. En tant que pharmacienne, elle avait accès à des matériaux chimiques, et son officine constituait une base logistique naturelle de la conspiration.²Wanda Bronisława Zembrzuska איז געבוירן געוואָרן אין 1901. זי האָט פֿאַרענדיקט פֿאַרמאַצעווטישע שטודיעס בײַם Jan-Kazimierz-אוניווערסיטעט אין לעמבערג און באַקומען דעם טיטל פֿון מאַגיסטערין פֿון פֿאַרמאַציע — אַ בילדונג וואָס, אין די הענט פֿון אַ קאָנספּיראַטאָרין, האָט זיך אַרויסגעוויזן ווי אַ מכשיר מיט אַ טאָפּלטן באַניץ. ווי אַ פֿאַרמאַצעווטין האָט זי געהאַט צוטריט צו כעמישע מאַטעריאַלן, און איר אַפּטייק האָט געשטעלט אַ נאַטירלעכע לאָגיסטישע באַזע פֿון דער קאָנספּיראַציע.²

Wyszła za mąż za Stanisława Stefana Głuchowskiego (1893–1962), podporucznika rezerwy, urzędnika Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP w Zamku Królewskim. Rodzina mieszkała w oficynie Pałacu Łazienkowskiego — w bezpośrednim sąsiedztwie siedziby głowy państwa. W 1926 roku urodził się ich syn Krzysztof Andrzej.She married Stanisław Stefan Głuchowski (1893–1962), a second lieutenant of the reserve and an official of the Civil Chancellery of the President of the Republic of Poland at the Royal Castle. The family lived in an outbuilding of the Łazienki Palace — in the immediate vicinity of the residence of the head of state. In 1926 their son Krzysztof Andrzej was born.Casou-se com Stanisław Stefan Głuchowski (1893–1962), subtenente da reserva, funcionário da Chancelaria Civil do Presidente da República da Polônia no Castelo Real. A família morava numa dependência do Palácio Łazienki — na vizinhança imediata da sede do chefe de Estado. Em 1926 nasceu seu filho Krzysztof Andrzej.Sie heiratete Stanisław Stefan Głuchowski (1893–1962), Unterleutnant der Reserve, Beamter der Zivilkanzlei des Präsidenten der Republik Polen im Königsschloss. Die Familie wohnte in einem Nebengebäude des Łazienki-Palastes — in unmittelbarer Nachbarschaft des Sitzes des Staatsoberhaupts. Im Jahr 1926 wurde ihr Sohn Krzysztof Andrzej geboren.Ze trouwde met Stanisław Stefan Głuchowski (1893–1962), tweede luitenant van de reserve, ambtenaar van de Civiele Kanselarij van de President van de Republiek Polen in het Koninklijk Kasteel. Het gezin woonde in een bijgebouw van het Łazienki-paleis — in de onmiddellijke nabijheid van de zetel van het staatshoofd. In 1926 werd hun zoon Krzysztof Andrzej geboren.Elle épousa Stanisław Stefan Głuchowski (1893–1962), sous-lieutenant de réserve, fonctionnaire de la Chancellerie civile du Président de la République de Pologne au Château royal. La famille habitait une dépendance du palais Łazienki — dans le voisinage immédiat de la résidence du chef de l'État. En 1926 naquit leur fils Krzysztof Andrzej.זי האָט חתונה געהאַט מיט Stanisław Stefan Głuchowski (1893–1962), אַן אונטערלייטענאַנט פֿון דער רעזערוו, אַ באַאַמטער פֿון דער ציווילער קאַנצעלאַריע פֿונעם פּרעזידענט פֿון פּוילן אינעם קעניגלעכן שלאָס. די משפּחה האָט געוווינט אין אַ פֿליגל-בנין פֿונעם פּאַלאַץ Łazienki — אין דער דירעקטער שכנות פֿונעם זיץ פֿונעם הויפּט פֿון דער מלוכה. אין 1926 איז געבוירן געוואָרן זייער זון Krzysztof Andrzej.

Okupacja zastaje rodzinę w Warszawie. Stefan podejmuje pracę w administracji cywilnej, jednocześnie wstępując do Armii Krajowej jako oficer kwatermistrzostwa Obwodu I Śródmieście. Wanda, korzystając z zawodu farmaceutki jako przykrywki, dołącza do Kedywu.The occupation finds the family in Warsaw. Stefan takes up work in the civil administration, at the same time joining the Home Army (Armia Krajowa) as a quartermaster officer of District I Śródmieście. Wanda, using her profession as a pharmacist as cover, joins the Kedyw.A ocupação encontra a família em Varsóvia. Stefan assume um trabalho na administração civil, ingressando ao mesmo tempo no Exército Nacional (Armia Krajowa) como oficial de intendência do Distrito I Śródmieście. Wanda, usando a profissão de farmacêutica como fachada, junta-se ao Kedyw.Die Besatzung trifft die Familie in Warschau an. Stefan nimmt eine Arbeit in der Zivilverwaltung auf und tritt zugleich der Heimatarmee (Armia Krajowa) als Quartiermeisteroffizier des Bezirks I Śródmieście bei. Wanda, die ihren Beruf als Apothekerin als Tarnung nutzt, schließt sich dem Kedyw an.De bezetting treft het gezin in Warschau aan. Stefan gaat werken in het burgerlijk bestuur en treedt tegelijkertijd toe tot het Thuisleger (Armia Krajowa) als kwartiermeester-officier van District I Śródmieście. Wanda, die haar beroep van apothekeres als dekmantel gebruikt, sluit zich aan bij de Kedyw.L'occupation trouve la famille à Varsovie. Stefan prend un emploi dans l'administration civile, tout en entrant dans l'Armée de l'Intérieur (Armia Krajowa) comme officier d'intendance du District I Śródmieście. Wanda, utilisant sa profession de pharmacienne comme couverture, rejoint le Kedyw.די אָקופּאַציע טרעפֿט די משפּחה אין וואַרשע. Stefan נעמט אָן אַרבעט אין דער ציווילער אַדמיניסטראַציע, און אין דער זעלבער צײַט טרעט ער אַרײַן אין דער היים-אַרמיי (Armia Krajowa) ווי אַ קוואַרטירמײַסטער-אָפֿיציר פֿונעם דיסטריקט I Śródmieście. Wanda, ניצנדיק איר פּראָפֿעסיע פֿון אַן אַפּטייקערין ווי אַ דעקונג, שליסט זיך אָן אינעם Kedyw.

3. Oddział DYSK: jedyna żeńska jednostka specjalna Kedywu3. The DYSK unit: the only female special unit of the Kedyw3. A unidade DYSK: a única unidade especial feminina do Kedyw3. Die Einheit DYSK: die einzige weibliche Spezialeinheit des Kedyw3. De eenheid DYSK: de enige vrouwelijke speciale eenheid van de Kedyw3. L'unité DYSK : la seule unité spéciale féminine du Kedyw3. די איינהייט DYSK: די איינציקע פֿרויען-ספּעציעלע איינהייט פֿונעם Kedyw

DYSK — Dywersja i Sabotaż Kobiet — powstał jako odpowiedź na specyficzne potrzeby operacyjne Kedywu. Kobiety mogły poruszać się po mieście z mniejszym ryzykiem kontroli niż mężczyźni zagrożeni łapankami. Ich zadania obejmowały: rozpoznanie terenów przed akcjami dywersyjnymi, transport materiałów wybuchowych, udział w zamachach na cele infrastrukturalne i wojskowe, a także zabezpieczenie logistyczne operacji.³DYSK — Women's Diversion and Sabotage — arose as a response to the specific operational needs of the Kedyw. Women could move about the city with a lower risk of being checked than men threatened by round-ups. Their tasks included: reconnaissance of areas before diversionary operations, transport of explosive materials, participation in attacks on infrastructural and military targets, as well as the logistical securing of operations.³DYSK — Diversão e Sabotagem de Mulheres — surgiu como resposta às necessidades operacionais específicas do Kedyw. As mulheres podiam circular pela cidade com menor risco de controlo do que os homens, ameaçados pelas rusgas. As suas tarefas incluíam: reconhecimento de terrenos antes de operações de diversão, transporte de materiais explosivos, participação em atentados a alvos de infraestrutura e militares, bem como a cobertura logística das operações.³DYSK — Diversion und Sabotage der Frauen — entstand als Antwort auf die spezifischen operativen Bedürfnisse des Kedyw. Frauen konnten sich mit einem geringeren Kontrollrisiko durch die Stadt bewegen als die von Razzien bedrohten Männer. Zu ihren Aufgaben gehörten: Aufklärung von Geländen vor Diversionsaktionen, Transport von Sprengstoffmaterialien, Teilnahme an Anschlägen auf infrastrukturelle und militärische Ziele sowie die logistische Sicherung der Operationen.³DYSK — Diversie en Sabotage van Vrouwen — ontstond als antwoord op de specifieke operationele behoeften van de Kedyw. Vrouwen konden zich met een lager controlerisico door de stad bewegen dan mannen, die door razzia's werden bedreigd. Tot hun taken behoorden: verkenning van terreinen vóór diversie-operaties, transport van explosief materiaal, deelname aan aanslagen op infrastructurele en militaire doelen, alsook de logistieke beveiliging van operaties.³DYSK — Diversion et Sabotage des Femmes — naquit en réponse aux besoins opérationnels spécifiques du Kedyw. Les femmes pouvaient se déplacer en ville avec un risque de contrôle moindre que les hommes menacés par les rafles. Leurs tâches comprenaient : la reconnaissance des terrains avant les opérations de diversion, le transport de matériaux explosifs, la participation à des attentats contre des cibles d'infrastructure et militaires, ainsi que la sécurisation logistique des opérations.³DYSK — דיווערסיע און סאַבאָטאַזש פֿון פֿרויען — איז אַנטשטאַנען ווי אַן ענטפֿער אויף די ספּעציפֿישע אָפּעראַטיווע באַדערפֿענישן פֿון Kedyw. פֿרויען האָבן געקאָנט זיך באַוועגן איבער דער שטאָט מיט אַ נידעריקערן ריזיקאָ פֿון קאָנטראָל ווי מענער וואָס זײַנען באַדראָט געוואָרן מיט אָבלאַוועס. זייערע אויפֿגאַבעס האָבן אַרײַנגענומען: אויסשפּירונג פֿון טעריטאָריעס פֿאַר דיווערסיע-אַקציעס, טראַנספּאָרט פֿון אויפֿרײַסיקע מאַטעריאַלן, אָנטייל אין אַטאַקעס אויף אינפֿראַסטרוקטור- און מיליטערישע צילן, ווי אויך די לאָגיסטישע באַזיכערונג פֿון אָפּעראַציעס.³

Wanda Głuchowska służyła w oddziale DYSK w stopniu sierżanta podchorążej, posługując się pseudonimami „Krysta” i „Justyna”. Jej kompetencje farmaceutyczne czyniły ją szczególnie przydatną w operacjach wymagających znajomości materiałów chemicznych.Wanda Głuchowska served in the DYSK unit with the rank of sergeant officer cadet, using the pseudonyms „Krysta” and „Justyna”. Her pharmaceutical expertise made her particularly useful in operations requiring a knowledge of chemical materials.Wanda Głuchowska serviu na unidade DYSK no posto de sargento cadete-oficial, usando os pseudônimos „Krysta” e „Justyna”. Suas competências farmacêuticas tornavam-na particularmente útil em operações que exigiam conhecimento de materiais químicos.Wanda Głuchowska diente in der Einheit DYSK im Rang einer Sergeant-Offiziersanwärterin und benutzte die Decknamen „Krysta” und „Justyna”. Ihre pharmazeutischen Kenntnisse machten sie besonders nützlich bei Operationen, die Kenntnisse chemischer Materialien erforderten.Wanda Głuchowska diende in de eenheid DYSK in de rang van sergeant-officiersaspirant, onder de schuilnamen „Krysta” en „Justyna”. Haar farmaceutische deskundigheid maakte haar bijzonder nuttig bij operaties die kennis van chemische materialen vereisten.Wanda Głuchowska servit dans l'unité DYSK au grade de sergent élève-officier, sous les pseudonymes „Krysta” et „Justyna”. Ses compétences pharmaceutiques la rendaient particulièrement utile dans les opérations exigeant une connaissance des matériaux chimiques.Wanda Głuchowska האָט געדינט אין דער איינהייט DYSK אינעם ראַנג פֿון אַ סערזשאַנט-אָפֿיצירס-קאַנדידאַטין, ניצנדיק די דעקנעמען „Krysta” און „Justyna”. אירע פֿאַרמאַצעווטישע קענטענישן האָבן זי געמאַכט באַזונדערס נוציק אין אָפּעראַציעס, וואָס האָבן געפֿאָדערט אַ קענטעניש פֿון כעמישע מאַטעריאַלן.

4. Akcja Wilanów: 26 września 19434. The Wilanów Operation: 26 September 19434. A Operação Wilanów: 26 de setembro de 19434. Die Wilanów-Aktion: 26. September 19434. De Operatie Wilanów: 26 september 19434. L'Opération Wilanów : 26 septembre 19434. די אַקציע Wilanów: דעם 26סטן סעפּטעמבער 1943

Akcja dywersyjna pod Wilanówem 26 września 1943 roku stanowi kluczowy epizod w biografii Wandy Głuchowskiej. Operacja, przeprowadzona przez oddział DYSK Kedywu AK, miała na celu uderzenie w infrastrukturę niemiecką na południowych obrzeżach Warszawy.The sabotage action near Wilanów on 26 September 1943 is a key episode in the biography of Wanda Głuchowska. The operation, carried out by the DYSK unit of the AK's Kedyw, was aimed at striking German infrastructure on the southern outskirts of Warsaw.A ação de sabotagem perto de Wilanów, em 26 de setembro de 1943, constitui um episódio-chave na biografia de Wanda Głuchowska. A operação, realizada pela unidade DYSK do Kedyw do AK, tinha como objetivo atingir a infraestrutura alemã na periferia sul de Varsóvia.Die Sabotageaktion bei Wilanów am 26. September 1943 stellt eine Schlüsselepisode in der Biographie von Wanda Głuchowska dar. Die von der Einheit DYSK des Kedyw der AK durchgeführte Operation zielte auf die deutsche Infrastruktur am südlichen Stadtrand von Warschau.De sabotageactie bij Wilanów op 26 september 1943 vormt een sleutelepisode in de biografie van Wanda Głuchowska. De operatie, uitgevoerd door de eenheid DYSK van de Kedyw van het AK, was gericht op de Duitse infrastructuur aan de zuidelijke rand van Warschau.L'action de sabotage près de Wilanów, le 26 septembre 1943, constitue un épisode clé de la biographie de Wanda Głuchowska. L'opération, menée par l'unité DYSK du Kedyw de l'AK, visait à frapper l'infrastructure allemande à la périphérie sud de Varsovie.די סאַבאָטאַזש-אַקציע לעבן Wilanów דעם 26סטן סעפּטעמבער 1943 איז אַ שליסל-עפּיזאָד אין דער ביאָגראַפֿיע פֿון Wanda Głuchowska. די אָפּעראַציע, דורכגעפֿירט דורך דער איינהייט DYSK פֿונעם Kedyw פֿון דער AK, האָט געצילט צו טרעפֿן די דײַטשישע אינפֿראַסטרוקטור אויף די דרומדיקע ראַנדן פֿון וואַרשע.

W trakcie akcji Wanda została postrzelona w nogę. Ranna wpadła do rowu, w którym znajdowały się granaty. Po odzyskaniu przytomności przyczołgała się do domu matki Krzysztofa — babki chłopca — skąd wezwała syna.⁴During the operation Wanda was shot in the leg. Wounded, she fell into a ditch in which there were grenades. After regaining consciousness she crawled to the house of Krzysztof's mother — the boy's grandmother — from where she summoned her son.⁴Durante a operação, Wanda foi atingida a tiro na perna. Ferida, caiu numa vala onde havia granadas. Depois de recuperar a consciência, arrastou-se até à casa da mãe de Krzysztof — a avó do rapaz — de onde chamou o filho.⁴Während der Aktion wurde Wanda ins Bein geschossen. Verwundet fiel sie in einen Graben, in dem sich Granaten befanden. Nachdem sie das Bewusstsein wiedererlangt hatte, kroch sie zum Haus von Krzysztofs Mutter — der Großmutter des Jungen —, von wo aus sie ihren Sohn herbeirief.⁴Tijdens de operatie werd Wanda in het been geschoten. Gewond viel ze in een greppel waarin zich granaten bevonden. Nadat ze het bewustzijn had herkregen, kroop ze naar het huis van Krzysztofs moeder — de grootmoeder van de jongen — vanwaar ze haar zoon ontbood.⁴Pendant l'opération, Wanda fut blessée par balle à la jambe. Blessée, elle tomba dans un fossé où se trouvaient des grenades. Après avoir repris conscience, elle rampa jusqu'à la maison de la mère de Krzysztof — la grand-mère du garçon — d'où elle appela son fils.⁴בעת דער אַקציע איז Wanda דערשאָסן געוואָרן אין פֿוס. פֿאַרוווּנדעט איז זי געפֿאַלן אין אַ גרוב וווּ עס זײַנען געווען גראַנאַטן. נאָך דעם ווי זי האָט צוריקבאַקומען די באַוווּסטזיניקייט, האָט זי זיך געקראָכן צום הויז פֿון Krzysztofs מוטער — דעם ייִנגלס באָבע — פֿון וואַנען זי האָט גערופֿן איר זון.⁴

Słuchaj Krzysztof, tutaj jest mój pistolet i musisz go schować.Listen, Krzysztof, here is my pistol and you must hide it.Escuta, Krzysztof, aqui está a minha pistola e você precisa escondê-la.Hör zu, Krzysztof, hier ist meine Pistole, und du musst sie verstecken.Luister, Krzysztof, hier is mijn pistool en jij moet het verstoppen.Écoute, Krzysztof, voici mon pistolet et tu dois le cacher.הער זיך צו, Krzysztof, אָט איז מײַן פּיסטויל, און דו מוזסט אים באַהאַלטן. — Wanda Głuchowska do syna, po Akcji Wilanów, wrzesień 1943 (relacja AHM MPW sygn. 1889)Wanda Głuchowska to her son, after the Wilanów Operation, September 1943 (account AHM MPW sygn. 1889)Wanda Głuchowska ao filho, após a Operação Wilanów, setembro de 1943 (relato AHM MPW sygn. 1889)Wanda Głuchowska an ihren Sohn, nach der Wilanów-Aktion, September 1943 (Bericht AHM MPW sygn. 1889)Wanda Głuchowska aan haar zoon, na de Operatie Wilanów, september 1943 (verslag AHM MPW sygn. 1889)Wanda Głuchowska à son fils, après l'Opération Wilanów, septembre 1943 (témoignage AHM MPW sygn. 1889)Wanda Głuchowska צו איר זון, נאָך דער אַקציע Wilanów, סעפּטעמבער 1943 (עדות AHM MPW sygn. 1889)

Siedemnastoletni Krzysztof ukrył pistolet matki w prawej wieży Pałacu Wilanowskiego. Za udział w Akcji Wilanów Wanda została odznaczona Krzyżem Walecznych — 11 listopada 1943 roku.Seventeen-year-old Krzysztof hid his mother's pistol in the right tower of the Wilanów Palace. For her part in Operation Wilanów, Wanda was awarded the Cross of Valour — on 11 November 1943.O Krzysztof de dezessete anos escondeu a pistola da mãe na torre direita do Palácio de Wilanów. Pela participação na Operação Wilanów, Wanda foi condecorada com a Cruz dos Valorosos — em 11 de novembro de 1943.Der siebzehnjährige Krzysztof versteckte die Pistole seiner Mutter im rechten Turm des Wilanów-Palastes. Für ihre Teilnahme an der Aktion Wilanów wurde Wanda mit dem Tapferkeitskreuz ausgezeichnet — am 11. November 1943.De zeventienjarige Krzysztof verstopte het pistool van zijn moeder in de rechtertoren van het Paleis van Wilanów. Voor haar deelname aan de Actie Wilanów werd Wanda onderscheiden met het Kruis voor Dapperheid — op 11 november 1943.Krzysztof, dix-sept ans, cacha le pistolet de sa mère dans la tour droite du palais de Wilanów. Pour sa participation à l'opération Wilanów, Wanda fut décorée de la Croix de la Vaillance — le 11 novembre 1943.דער זיבעצן-יעריקער Krzysztof האָט באַהאַלטן דער מאַמעס פּיסטויל אינעם רעכטן טורעם פֿונעם פּאַלאַץ Wilanów. פֿאַרן אָנטייל אין דער אַקציע Wilanów איז Wanda באַלוינט געוואָרן מיטן קרייץ פֿון העלדישקייט — דעם 11טן נאָוועמבער 1943.

Rany odniesione pod Wilanówem okazały się na tyle poważne, że Wanda nie została zmobilizowana do Powstania Warszawskiego w sierpniu 1944 roku. Paradoksalnie, to właśnie rany ocaliły jej życie — Dywizjon „Jeleń”, w którym walczył jej syn, poniósł straty sięgające 95,7% stanu osobowego.The wounds sustained near Wilanów proved serious enough that Wanda was not mobilised for the Warsaw Uprising in August 1944. Paradoxically, it was precisely those wounds that saved her life — the „Jeleń” Squadron, in which her son fought, suffered losses reaching 95.7% of its personnel.Os ferimentos sofridos perto de Wilanów revelaram-se graves o bastante para que Wanda não fosse mobilizada para o Levante de Varsóvia em agosto de 1944. Paradoxalmente, foram justamente os ferimentos que salvaram sua vida — o Esquadrão „Jeleń”, no qual lutava seu filho, sofreu perdas que chegaram a 95,7% do efetivo.Die bei Wilanów erlittenen Verwundungen erwiesen sich als so schwer, dass Wanda im August 1944 nicht zum Warschauer Aufstand mobilisiert wurde. Paradoxerweise retteten ihr gerade diese Wunden das Leben — die Schwadron „Jeleń”, in der ihr Sohn kämpfte, erlitt Verluste von bis zu 95,7% des Personalbestands.De bij Wilanów opgelopen verwondingen bleken zo ernstig dat Wanda in augustus 1944 niet werd gemobiliseerd voor de Opstand van Warschau. Paradoxaal genoeg waren het juist die verwondingen die haar leven redden — het Eskadron „Jeleń”, waarin haar zoon vocht, leed verliezen tot 95,7% van de personeelssterkte.Les blessures subies près de Wilanów se révélèrent suffisamment graves pour que Wanda ne fût pas mobilisée pour l'insurrection de Varsovie en août 1944. Paradoxalement, ce sont précisément ces blessures qui lui sauvèrent la vie — l'escadron „Jeleń”, dans lequel combattait son fils, subit des pertes atteignant 95,7% de son effectif.די וווּנדן, באַקומען לעבן Wilanów, האָבן זיך אַרויסגעוויזן אַזוי ערנסט, אַז Wanda איז נישט מאָביליזירט געוואָרן צום וואַרשעווער אויפֿשטאַנד אין אויגוסט 1944. פּאַראַדאָקסיש, פּונקט די וווּנדן האָבן געראַטעוועט איר לעבן — דער דיוויזיאָן „Jeleń”, אין וועלכן עס האָט געקעמפֿט איר זון, האָט געליטן פֿאַרלוסטן ביז 95,7% פֿונעם פּערסאָנאַל.

5. Trzy formy oporu w jednym domu5. Three forms of resistance in a single household5. Três formas de resistência num único lar5. Drei Formen des Widerstands in einem Haushalt5. Drie vormen van verzet in één huishouden5. Trois formes de résistance dans un même foyer5. דרײַ פֿאָרמען פֿון ווידערשטאַנד אין איין הויזגעזינד

Przypadek rodziny Głuchowskich ilustruje zjawisko rzadko analizowane w literaturze przedmiotu: całkowite zaangażowanie wszystkich dorosłych członków jednego gospodarstwa domowego w różne struktury konspiracyjne.The case of the Głuchowski family illustrates a phenomenon rarely analysed in the literature: the total involvement of all the adult members of a single household in different underground structures.O caso da família Głuchowski ilustra um fenômeno raramente analisado na literatura especializada: o engajamento total de todos os membros adultos de um único domicílio em diferentes estruturas clandestinas.Der Fall der Familie Głuchowski veranschaulicht ein in der Fachliteratur selten untersuchtes Phänomen: das vollständige Engagement aller erwachsenen Mitglieder eines einzigen Haushalts in verschiedenen Untergrundstrukturen.Het geval van de familie Głuchowski illustreert een verschijnsel dat in de vakliteratuur zelden wordt geanalyseerd: de volledige betrokkenheid van alle volwassen leden van één huishouden bij verschillende ondergrondse structuren.Le cas de la famille Głuchowski illustre un phénomène rarement analysé dans la littérature spécialisée : l'engagement total de tous les membres adultes d'un même foyer dans différentes structures clandestines.דער פֿאַל פֿון דער משפּחה Głuchowski איז אַן אילוסטראַציע פֿון אַ דערשײַנונג, וואָס ווערט זעלטן אַנאַליזירט אין דער פֿאַך-ליטעראַטור: די פֿולשטענדיקע באַטייליקונג פֿון אַלע דערוואַקסענע מיטגלידער פֿון איין הויזגעזינד אין פֿאַרשיידענע אונטערערדישע סטרוקטורן.

Każdy z nich realizował inną formę oporu: matka — dywersję i sabotaż, ojciec — pracę sztabową i logistykę, syn — walkę zbrojną. Ta różnorodność wynikała nie z przypadku, lecz z logiki konspiracji: rozdzielenie rodziny między różne struktury minimalizowało ryzyko jednoczesnej dekonspiracjiwszystkich członków.Each of them carried out a different form of resistance: the mother — diversion and sabotage, the father — staff work and logistics, the son — armed combat. This diversity was not a matter of chance but of the logic of the underground: dividing the family among different structures minimized the risk of all its members being exposed at the same time.Cada um deles exercia uma forma diferente de resistência: a mãe — ações de diversão e sabotagem, o pai — trabalho de estado-maior e logística, o filho — o combate armado. Essa diversidade não era fruto do acaso, mas da lógica da clandestinidade: dividir a família entre estruturas diferentes minimizava o risco de que todos os membros fossem desmascarados ao mesmo tempo.Jeder von ihnen verkörperte eine andere Form des Widerstands: die Mutter — Diversion und Sabotage, der Vater — Stabsarbeit und Logistik, der Sohn — den bewaffneten Kampf. Diese Vielfalt war kein Zufall, sondern folgte der Logik der Konspiration: Die Verteilung der Familie auf verschiedene Strukturen minimierte das Risiko einer gleichzeitigen Enttarnung aller Mitglieder.Ieder van hen gaf op eigen wijze vorm aan het verzet: de moeder — diversie en sabotage, de vader — stafwerk en logistiek, de zoon — de gewapende strijd. Deze verscheidenheid was geen toeval, maar volgde uit de logica van het ondergrondse werk: het verdelen van het gezin over verschillende structuren beperkte het risico dat alle leden tegelijk ontmaskerd zouden worden.Chacun d'eux incarnait une forme différente de résistance : la mère — la diversion et le sabotage, le père — le travail d'état-major et la logistique, le fils — la lutte armée. Cette diversité ne devait rien au hasard, mais relevait de la logique de la clandestinité : répartir la famille entre différentes structures réduisait le risque de voir tous ses membres démasqués en même temps.יעדער פֿון זיי האָט פֿאַרווירקלעכט אַן אַנדער פֿאָרעם פֿון ווידערשטאַנד: די מוטער — דיווערסיע און סאַבאָטאַזש, דער פֿאָטער — שטאַב־אַרבעט און לאָגיסטיק, דער זון — דעם באַוואָפֿנטן קאַמף. די דאָזיקע פֿאַרשיידנקייט איז נישט געווען קיין צופֿאַל, נאָר אַ פּועל־יוצא פֿון דער לאָגיק פֿון דער קאָנספּיראַציע: צעטיילן די משפּחה צווישן פֿאַרשיידענע סטרוקטורן האָט פֿאַרמינערט דעם ריזיקאָ, אַז אַלע מיטגלידער זאָלן אין איין צײַט אַנטדעקט ווערן.

6. Aresztowanie Stefana: Gestapo, Pawiak, Aleja Szucha6. The arrest of Stefan: the Gestapo, Pawiak, Aleja Szucha6. A prisão de Stefan: a Gestapo, Pawiak, Aleja Szucha6. Die Verhaftung Stefans: die Gestapo, Pawiak, Aleja Szucha6. De arrestatie van Stefan: de Gestapo, Pawiak, Aleja Szucha6. L'arrestation de Stefan : la Gestapo, Pawiak, Aleja Szucha6. דער אַרעסט פֿון Stefan: די געסטאַפּאָ, Pawiak, Aleja Szucha

18 maja 1944 roku — niecałe trzy miesiące przed Godziną „W” — Stefan Głuchowski został aresztowany przez Gestapo. Osadzono go na Pawiaku i przesłuchiwano w siedzibie Gestapo przy Alei Szucha 25 — tym samym budynku, na który 1 sierpnia 1944 uderzą powstancy Dywizjonu „Jeleń”, w tym syn Stefana, Krzysztof.⁵18 May 1944 — less than three months before the «W» Hour — Stefan Głuchowski was arrested by the Gestapo. He was held in Pawiak and interrogated at the Gestapo headquarters at 25 Aleja Szucha — the very building that on 1 August 1944 was attacked by the insurgents of the «Jeleń» Squadron, among them Stefan's son, Krzysztof.⁵18 de maio de 1944 — menos de três meses antes da Hora «W» — Stefan Głuchowski foi preso pela Gestapo. Foi encarcerado em Pawiak e interrogado na sede da Gestapo na Aleja Szucha 25 — o mesmo edifício que, a 1 de agosto de 1944, os insurgentes do Esquadrão «Jeleń» atacaram, entre eles o filho de Stefan, Krzysztof.⁵18. Mai 1944 — keine drei Monate vor der Stunde «W» — wurde Stefan Głuchowski von der Gestapo verhaftet. Er wurde im Pawiak festgehalten und im Sitz der Gestapo in der Aleja Szucha 25 verhört — eben jenem Gebäude, das am 1. August 1944 von den Aufständischen der Schwadron «Jeleń» angegriffen wurde, darunter Stefans Sohn Krzysztof.⁵18 mei 1944 — nog geen drie maanden vóór het «W»-uur — werd Stefan Głuchowski door de Gestapo gearresteerd. Hij werd vastgehouden in Pawiak en verhoord op het hoofdkwartier van de Gestapo aan de Aleja Szucha 25 — hetzelfde gebouw dat op 1 augustus 1944 door de opstandelingen van het «Jeleń»-Eskadron werd aangevallen, onder wie Stefans zoon Krzysztof.⁵18 mai 1944 — moins de trois mois avant l'Heure «W» — Stefan Głuchowski fut arrêté par la Gestapo. Il fut détenu à Pawiak et interrogé au siège de la Gestapo, 25 Aleja Szucha — le bâtiment même que, le 1er août 1944, attaquèrent les insurgés de l'Escadron «Jeleń», parmi lesquels le fils de Stefan, Krzysztof.⁵18סטן מײַ 1944 — ניט גאַנצע דרײַ חדשים פֿאַר דער שעה «W» — איז Stefan Głuchowski אַרעסטירט געוואָרן דורך דער געסטאַפּאָ. מע האָט אים געהאַלטן אין Pawiak און פֿאַרהערט אין דעם זיץ פֿון דער געסטאַפּאָ אויף Aleja Szucha 25 — דאָס זעלבע געבײַדע וואָס דעם 1טן אויגוסט 1944 האָבן אָנגעפֿאַלן די אויפֿשטענדלער פֿון דער «Jeleń»-עסקאַדראָן, צווישן זיי Stefans זון Krzysztof.⁵

Stefan został zwolniony 29 lipca 1944 roku — trzy dni przed wybuchem Powstania. Zaświadczenie AK nr 2856, podpisane przez płk. Franciszka Edwarda Pfeiffera ps. „Radwan”, Komendanta Obwodu I Śródmieście, datowane jest na 25 lipca 1944 — sześć dni przed Godziną „W” (ARG/III/28). Dokument ten potwierdza, że Stefan był nadal czynnym żołnierzem AK w momencie aresztowania.Stefan was released on 29 July 1944 — three days before the outbreak of the Uprising. Home Army certificate no. 2856, signed by Col. Franciszek Edward Pfeiffer, nom de guerre “Radwan”, Commander of District I Śródmieście, is dated 25 July 1944 — six days before W-Hour (ARG/III/28). This document confirms that Stefan was still an active Home Army soldier at the moment of his arrest.Stefan foi libertado em 29 de julho de 1944 — três dias antes da eclosão do Levante. O certificado do AK n.º 2856, assinado pelo coronel Franciszek Edward Pfeiffer, pseudônimo “Radwan”, Comandante do Distrito I Śródmieście, está datado de 25 de julho de 1944 — seis dias antes da Hora “W” (ARG/III/28). Esse documento confirma que Stefan ainda era um soldado ativo do AK no momento de sua prisão.Stefan wurde am 29. Juli 1944 entlassen — drei Tage vor Ausbruch des Aufstands. Die AK-Bescheinigung Nr. 2856, unterzeichnet von Oberst Franciszek Edward Pfeiffer, Deckname „Radwan“, Kommandant des Bezirks I Śródmieście, ist auf den 25. Juli 1944 datiert — sechs Tage vor der Stunde „W“ (ARG/III/28). Das Dokument bestätigt, dass Stefan im Moment seiner Verhaftung weiterhin aktiver Soldat der AK war.Stefan kwam op 29 juli 1944 vrij — drie dagen voor het uitbreken van de Opstand. AK-verklaring nr. 2856, ondertekend door kolonel Franciszek Edward Pfeiffer, schuilnaam “Radwan”, commandant van District I Śródmieście, is gedateerd op 25 juli 1944 — zes dagen voor het “W”-uur (ARG/III/28). Het document bevestigt dat Stefan op het moment van zijn arrestatie nog altijd een actief soldaat van het AK was.Stefan fut libéré le 29 juillet 1944 — trois jours avant le déclenchement de l'Insurrection. L'attestation de l'AK n° 2856, signée par le colonel Franciszek Edward Pfeiffer, pseudonyme « Radwan », commandant du district I Śródmieście, est datée du 25 juillet 1944 — six jours avant l'Heure « W » (ARG/III/28). Ce document confirme que Stefan était toujours un soldat actif de l'AK au moment de son arrestation.Stefan איז באַפֿרײַט געוואָרן דעם 29טן יולי 1944 — דרײַ טעג פֿאַרן אויסברוך פֿונעם אויפֿשטאַנד. די AK־באַשטעטיקונג נומער 2856, אונטערגעשריבן פֿון פּאָלקאָווניק Franciszek Edward Pfeiffer, פּסעוודאָנים „Radwan”, קאָמענדאַנט פֿונעם דיסטריקט I Śródmieście, טראָגט די דאַטע 25סטן יולי 1944 — זעקס טעג פֿאַר דער שעה „W” (ARG/III/28). דער דאָקומענט באַשטעטיקט, אַז Stefan איז נאָך אַלץ געווען אַן אַקטיווער זעלנער פֿון דער AK אין מאָמענט פֿון זײַן אַרעסט.

Zaświadczenie ARG/III/28 stanowi jeden z najcenniejszych dokumentów kolekcji (wycena: 3000–8000 PLN). Zawiera również adnotację o Wandzie, potwierdzającą jej pseudonimy konspiracyjne i przynależność do Kedywu.Certificate ARG/III/28 is one of the most valuable documents in the collection (valuation: 3000–8000 PLN). It also contains a note concerning Wanda, confirming her underground pseudonyms and her membership of the Kedyw.O atestado ARG/III/28 constitui um dos documentos mais valiosos da coleção (avaliação: 3000–8000 PLN). Contém também uma anotação sobre Wanda, confirmando seus pseudônimos clandestinos e sua pertença ao Kedyw.Die Bescheinigung ARG/III/28 gehört zu den wertvollsten Dokumenten der Sammlung (Schätzwert: 3000–8000 PLN). Sie enthält auch einen Vermerk über Wanda, der ihre konspirativen Decknamen und ihre Zugehörigkeit zum Kedyw bestätigt.Attest ARG/III/28 is een van de waardevolste documenten van de collectie (taxatie: 3000–8000 PLN). Het bevat ook een aantekening over Wanda, die haar ondergrondse schuilnamen en haar lidmaatschap van de Kedyw bevestigt.L'attestation ARG/III/28 constitue l'un des documents les plus précieux de la collection (estimation : 3000–8000 PLN). Elle contient également une annotation concernant Wanda, confirmant ses pseudonymes clandestins et son appartenance au Kedyw.די באַשטעטיקונג ARG/III/28 איז איינער פֿון די ווערטפֿולסטע דאָקומענטן אין דער קאָלעקציע (אָפּשאַצונג: 3000–8000 PLN). זי אַנטהאַלט אויך אַ באַמערקונג וועגן Wanda, וואָס באַשטעטיקט אירע אונטערערדישע דעקנעמען און איר צוגעהעריקייט צום Kedyw.

7. Kennkarte: fałszerstwo ochronne7. The Kennkarte: protective forgery7. O Kennkarte: falsificação protetora7. Die Kennkarte: schützende Fälschung7. De Kennkarte: beschermende vervalsing7. La Kennkarte : un faux protecteur7. די Kennkarte: אַ באַשיצנדיקע פֿעלשונג

W kontekscie rodzinnym warto odnotować Kennkarte Krzysztofa (ARG/V/161), wydanej 9 listopada 1943 roku — niecałe sześć tygodni po Akcji Wilanów. Dokument zawiera sfałszowaną datę urodzenia: rok 1928 zamiast prawdziwego 1926. Różnica dwóch lat chroniła siedemnastolatka przed Arbeitseinsatz — przymusowym wysłaniem na roboty do Rzeszy.⁶In the family context it is worth noting Krzysztof's Kennkarte (ARG/V/161), issued on 9 November 1943 — less than six weeks after the Wilanów Operation. The document contains a falsified date of birth: the year 1928 instead of the true 1926. The difference of two years protected the seventeen-year-old from Arbeitseinsatz — forced deportation to labour in the Reich.⁶No contexto familiar, vale a pena registar a Kennkarte de Krzysztof (ARG/V/161), emitida a 9 de novembro de 1943 — menos de seis semanas após a Operação Wilanów. O documento contém uma data de nascimento falsificada: o ano de 1928 em vez do verdadeiro 1926. A diferença de dois anos protegia o jovem de dezassete anos do Arbeitseinsatz — o envio forçado para trabalhos no Reich.⁶Im familiären Kontext ist Krzysztofs Kennkarte (ARG/V/161) erwähnenswert, ausgestellt am 9. November 1943 — keine sechs Wochen nach der Wilanów-Aktion. Das Dokument enthält ein gefälschtes Geburtsdatum: das Jahr 1928 statt des wahren 1926. Die Differenz von zwei Jahren schützte den Siebzehnjährigen vor dem Arbeitseinsatz — der Zwangsverschickung zur Arbeit ins Reich.⁶In de familiecontext is het de moeite waard Krzysztofs Kennkarte (ARG/V/161) te vermelden, uitgegeven op 9 november 1943 — nog geen zes weken na de Operatie Wilanów. Het document bevat een vervalste geboortedatum: het jaar 1928 in plaats van het werkelijke 1926. Het verschil van twee jaar beschermde de zeventienjarige tegen Arbeitseinsatz — gedwongen tewerkstelling in het Rijk.⁶Dans le contexte familial, il convient de noter la Kennkarte de Krzysztof (ARG/V/161), délivrée le 9 novembre 1943 — moins de six semaines après l'Opération Wilanów. Le document contient une date de naissance falsifiée : l'année 1928 au lieu de la véritable 1926. La différence de deux ans protégeait le jeune de dix-sept ans de l'Arbeitseinsatz — l'envoi forcé au travail dans le Reich.⁶אין דעם משפּחה-קאָנטעקסט איז כּדאי צו באַמערקן Krzysztofs Kennkarte (ARG/V/161), אַרויסגעגעבן דעם 9טן נאָוועמבער 1943 — ניט גאַנצע זעקס וואָכן נאָך דער Wilanów-אַקציע. דער דאָקומענט אַנטהאַלט אַ פֿאַלשע געבוירן-דאַטע: דאָס יאָר 1928 אַנשטאָט דעם אמתן 1926. דער חילוק פֿון צוויי יאָר האָט באַשיצט דעם זיבעצן-יעריקן פֿון Arbeitseinsatz — דעם געצוווּנגענעם שיקן אויף אַרבעט אין דעם רײַך.⁶

Data wydania Kennkarte nie jest przypadkowa. W momencie jej wystawienia Wanda dochodziła do siebie po ranach z Wilanówa, Stefan działał w kwatermistrzostwie AK, a Krzysztof przygotowywał się do złożenia przysięgi AK (złoży ją w maju 1942, mając piętnaście lat). Rodzina prowadziła podwójne życie: każdy dokument tożsamości był narzędziem przetrwania.The date of issue of the Kennkarte is no accident. At the moment it was issued, Wanda was recovering from her Wilanów wounds, Stefan was active in the Home Army quartermaster service, and Krzysztof was preparing to take the AK oath (he would take it in May 1942, at the age of fifteen). The family led a double life: every identity document was a tool of survival.A data de emissão da Kennkarte não é casual. No momento de sua expedição, Wanda se recuperava dos ferimentos de Wilanów, Stefan atuava na intendência do AK e Krzysztof se preparava para prestar o juramento do AK (que prestaria em maio de 1942, aos quinze anos). A família levava uma vida dupla: cada documento de identidade era uma ferramenta de sobrevivência.Das Ausstellungsdatum der Kennkarte ist kein Zufall. Zum Zeitpunkt ihrer Ausstellung erholte sich Wanda von den Wunden von Wilanów, Stefan war im Quartiermeisterwesen der AK tätig, und Krzysztof bereitete sich auf die Ablegung des AK-Eides vor (er legte ihn im Mai 1942 ab, mit fünfzehn Jahren). Die Familie führte ein Doppelleben: Jedes Ausweisdokument war ein Werkzeug des Überlebens.De uitgiftedatum van de Kennkarte is geen toeval. Op het moment van afgifte herstelde Wanda van haar verwondingen van Wilanów, was Stefan actief in de kwartiermeesterdienst van het AK en bereidde Krzysztof zich voor op het afleggen van de AK-eed (die hij in mei 1942 zou afleggen, op vijftienjarige leeftijd). Het gezin leidde een dubbelleven: elk identiteitsdocument was een overlevingsinstrument.La date de délivrance de la Kennkarte n'est pas fortuite. Au moment de son établissement, Wanda se remettait de ses blessures de Wilanów, Stefan œuvrait à l'intendance de l'AK et Krzysztof se préparait à prêter le serment de l'AK (il le prêtera en mai 1942, à quinze ans). La famille menait une double vie : chaque document d'identité était un outil de survie.די דאַטע פֿון אַרויסגעבן די קענקאַרטע איז נישט קיין צופֿאַל. אין דעם מאָמענט פֿון איר אויסשטעלן איז Wanda געקומען צו זיך נאָך די וווּנדן פֿון Wilanów, Stefan איז געווען טעטיק אין דער קוואַרטירמײַסטערײַ פֿון דער AK, און Krzysztof האָט זיך געגרייט אָפּצוגעבן די AK־שבֿועה (ער וועט זי אָפּגעבן אין מײַ 1942, אין עלטער פֿון פֿופֿצן יאָר). די משפּחה האָט געפֿירט אַ טאָפּל לעבן: יעדער אידענטיטעט־דאָקומענט איז געווען אַ כּלי פֿון איבערלעבן.

8. 1 sierpnia 1944: matka nie walczy, syn idzie8. 1 August 1944: the mother does not fight, the son goes8. 1 de agosto de 1944: a mãe não luta, o filho parte8. 1. August 1944: die Mutter kämpft nicht, der Sohn geht8. 1 augustus 1944: de moeder vecht niet, de zoon gaat8. 1er août 1944 : la mère ne combat pas, le fils part8. דעם 1טן אויגוסט 1944: די מוטער קעמפֿט נישט, דער זון גייט

Gdy 1 sierpnia 1944 roku o godzinie 17:00 pięć plutonów 7 Pułku Ułanów AK „Jeleń” ruszyło do natarcia na gmach Gestapo przy Alei Szucha i Dom Prasy, wśród 187 powstańców był osiemnastoletni Krzysztof Głuchowski. Jego matka Wanda — wciąż niepełnosprawna po ranach z Wilanówa — pozostała w domu (ARG/V/158).When on 1 August 1944, at 17:00, five platoons of the AK's 7th Uhlan Regiment “Jeleń” launched their assault on the Gestapo building at Aleja Szucha and on the Press House, among the 187 insurgents was the eighteen-year-old Krzysztof Głuchowski. His mother Wanda — still disabled after her Wilanów wounds — stayed at home (ARG/V/158).Quando, em 1.º de agosto de 1944, às 17:00, cinco pelotões do 7.º Regimento de Ulanos “Jeleń” do AK partiram para o ataque ao edifício da Gestapo na Aleja Szucha e à Casa da Imprensa, entre os 187 insurgentes estava Krzysztof Głuchowski, de dezoito anos. Sua mãe, Wanda — ainda incapacitada pelos ferimentos de Wilanów — permaneceu em casa (ARG/V/158).Als am 1. August 1944 um 17:00 Uhr fünf Züge des 7. Ulanenregiments „Jeleń“ der AK zum Angriff auf das Gestapo-Gebäude an der Aleja Szucha und auf das Pressehaus antraten, befand sich unter den 187 Aufständischen der achtzehnjährige Krzysztof Głuchowski. Seine Mutter Wanda — noch immer versehrt nach den Wunden von Wilanów — blieb zu Hause (ARG/V/158).Toen op 1 augustus 1944 om 17:00 uur vijf pelotons van het 7e Ulanenregiment “Jeleń” van het AK de aanval inzetten op het Gestapo-gebouw aan de Aleja Szucha en op het Pershuis, bevond zich onder de 187 opstandelingen de achttienjarige Krzysztof Głuchowski. Zijn moeder Wanda — nog altijd invalide door haar verwondingen van Wilanów — bleef thuis (ARG/V/158).Lorsque, le 1er août 1944 à 17 h 00, cinq pelotons du 7e régiment de uhlans « Jeleń » de l'AK se lancèrent à l'assaut du bâtiment de la Gestapo de l'Aleja Szucha et de la Maison de la Presse, parmi les 187 insurgés se trouvait Krzysztof Głuchowski, âgé de dix-huit ans. Sa mère Wanda — toujours invalide des suites de ses blessures de Wilanów — resta à la maison (ARG/V/158).ווען דעם 1טן אויגוסט 1944, 17:00 אַ זייגער, זײַנען פֿינף פּלוטאָנען פֿונעם 7טן אולאַנען־פּאָלק „Jeleń” פֿון דער AK אַרויס אין אַטאַקע אויפֿן געסטאַפּאָ־בנין בײַ דער Aleja Szucha און אויפֿן פּרעסע־הויז, איז צווישן די 187 אויפֿשטענדלער געווען דער אַכצן־יאָריקער Krzysztof Głuchowski. זײַן מוטער Wanda — נאָך אַלץ אַן אינוואַלידקע נאָך די וווּנדן פֿון Wilanów — איז געבליבן אין דער היים (ARG/V/158).

Z 187 żołnierzy Dywizjonu „Jeleń” poległo 67 w pierwszym dniu walk. Dowódca, rtm. Lech Głuchowski ps. „Jeżycki” — stryj Krzysztofa — odebrał sobie życie na Sadybie, gdy został ciężko ranny i odmówił narażania żołnierzy na ewakuację pod ogniem. Krzysztof przeszedł całą drogę: Wola, Stare Miasto, ewakuacja kanałami, Śródmieście, kapitulacja, niewola w Stalagu XI-B Fallingbostel.Of the 187 soldiers of the “Jeleń” Squadron, 67 fell on the first day of fighting. The commander, Cavalry Captain Lech Głuchowski, nom de guerre “Jeżycki” — Krzysztof's paternal uncle — took his own life in Sadyba when he was severely wounded and refused to expose his soldiers to an evacuation under fire. Krzysztof went the whole way: Wola, the Old Town, evacuation through the sewers, Śródmieście, the capitulation, captivity in Stalag XI-B Fallingbostel.Dos 187 soldados do Esquadrão “Jeleń”, 67 tombaram no primeiro dia de combates. O comandante, capitão de cavalaria Lech Głuchowski, pseudônimo “Jeżycki” — tio paterno de Krzysztof — tirou a própria vida em Sadyba quando, gravemente ferido, recusou-se a expor seus soldados a uma evacuação sob fogo. Krzysztof percorreu todo o caminho: Wola, a Cidade Velha, a evacuação pelos esgotos, Śródmieście, a capitulação, o cativeiro no Stalag XI-B Fallingbostel.Von den 187 Soldaten der Abteilung „Jeleń“ fielen 67 am ersten Kampftag. Der Kommandeur, Rittmeister Lech Głuchowski, Deckname „Jeżycki“ — Krzysztofs Onkel — nahm sich auf der Sadyba das Leben, als er schwer verwundet wurde und sich weigerte, seine Soldaten einer Evakuierung unter Beschuss auszusetzen. Krzysztof durchlief den ganzen Weg: Wola, Altstadt, Evakuierung durch die Kanalisation, Śródmieście, Kapitulation, Gefangenschaft im Stalag XI-B Fallingbostel.Van de 187 soldaten van de afdeling “Jeleń” sneuvelden er 67 op de eerste dag van de strijd. De commandant, ritmeester Lech Głuchowski, schuilnaam “Jeżycki” — de oom van Krzysztof — benam zich het leven in Sadyba toen hij zwaargewond raakte en weigerde zijn soldaten bloot te stellen aan een evacuatie onder vuur. Krzysztof legde de hele weg af: Wola, de Oude Stad, de evacuatie door de riolen, Śródmieście, de capitulatie, krijgsgevangenschap in Stalag XI-B Fallingbostel.Sur les 187 soldats de l'escadron « Jeleń », 67 tombèrent le premier jour des combats. Le commandant, le capitaine de cavalerie Lech Głuchowski, pseudonyme « Jeżycki » — oncle paternel de Krzysztof — se donna la mort à Sadyba lorsque, grièvement blessé, il refusa d'exposer ses soldats à une évacuation sous le feu. Krzysztof parcourut tout le chemin : Wola, la Vieille Ville, l'évacuation par les égouts, Śródmieście, la capitulation, la captivité au Stalag XI-B Fallingbostel.פֿון די 187 זעלנער פֿונעם דיוויזיאָן „Jeleń” זײַנען 67 געפֿאַלן אינעם ערשטן טאָג פֿון די קאַמפֿן. דער קאָמאַנדיר, ראָטמיסטער Lech Głuchowski, פּסעוודאָנים „Jeżycki” — דער פֿעטער פֿון Krzysztof — האָט זיך גענומען דאָס לעבן אין Sadyba, ווען ער איז שווער פֿאַרוווּנדעט געוואָרן און האָט זיך אָפּגעזאָגט אויסצושטעלן זײַנע זעלנער אויף אַן עוואַקואַציע אונטערן פֿײַער. Krzysztof איז דורכגעגאַנגען דעם גאַנצן וועג: Wola, די אַלטשטאָט, די עוואַקואַציע דורך די קאַנאַלן, Śródmieście, די קאַפּיטולאַציע, די געפֿאַנגענשאַפֿט אין Stalag XI-B Fallingbostel.

9. Po wojnie: apteka, inwalidztwo, Powązki9. After the war: the pharmacy, disability, Powązki9. Após a guerra: a farmácia, a invalidez, Powązki9. Nach dem Krieg: die Apotheke, die Invalidität, Powązki9. Na de oorlog: de apotheek, invaliditeit, Powązki9. Après la guerre : la pharmacie, l'invalidité, Powązki9. נאָך דער מלחמה: די אַפּטייק, אינוואַלידקייט, Powązki

Wanda Głuchowska prowadziła aptekę do emerytury, mimo trzydziestoprocentowego inwalidztwa będącego konsekwencją ran odniesionych pod Wilanówem. Stefan pracował w administracji, nie opuszczając Polski — w przeciwieństwie do Krzysztofa, który po wyzwoleniu z obozu trafił do 3 Dywizji Strzelców Karpackich, a następnie wyemigrował do Brazylii.Wanda Głuchowska ran the pharmacy until her retirement, despite a thirty-percent disability resulting from the wounds she had received at Wilanów. Stefan worked in administration and never left Poland — unlike Krzysztof, who after his liberation from the camp joined the 3rd Carpathian Rifle Division and subsequently emigrated to Brazil.Wanda Głuchowska dirigiu a farmácia até a aposentadoria, apesar de uma invalidez de trinta por cento, consequência dos ferimentos sofridos em Wilanów. Stefan trabalhou na administração, sem deixar a Polônia — ao contrário de Krzysztof, que, após a libertação do campo, ingressou na 3.ª Divisão de Fuzileiros dos Cárpatos e, em seguida, emigrou para o Brasil.Wanda Głuchowska führte die Apotheke bis zu ihrer Pensionierung, trotz einer dreißigprozentigen Invalidität infolge der bei Wilanów erlittenen Verwundungen. Stefan arbeitete in der Verwaltung und verließ Polen nicht — im Gegensatz zu Krzysztof, der nach der Befreiung aus dem Lager zur 3. Karpaten-Schützendivision kam und anschließend nach Brasilien auswanderte.Wanda Głuchowska leidde de apotheek tot haar pensioen, ondanks een invaliditeit van dertig procent als gevolg van de bij Wilanów opgelopen verwondingen. Stefan werkte in de administratie en verliet Polen niet — in tegenstelling tot Krzysztof, die na zijn bevrijding uit het kamp bij de 3e Karpatische Schuttersdivisie terechtkwam en vervolgens naar Brazilië emigreerde.Wanda Głuchowska dirigea la pharmacie jusqu'à sa retraite, malgré une invalidité de trente pour cent consécutive aux blessures reçues à Wilanów. Stefan travailla dans l'administration sans quitter la Pologne — contrairement à Krzysztof qui, après sa libération du camp, rejoignit la 3e division de fusiliers des Carpates, puis émigra au Brésil.Wanda Głuchowska האָט געפֿירט די אַפּטייק ביז איר פּענסיע, נישט געקוקט אויף אַ דרײַסיק־פּראָצענטיקער אינוואַלידקייט, אַ רעזולטאַט פֿון די וווּנדן באַקומען בײַ Wilanów. Stefan האָט געאַרבעט אין דער אַדמיניסטראַציע און האָט פּוילן נישט פֿאַרלאָזט — אַנדערש ווי Krzysztof, וועלכער איז נאָך דער באַפֿרײַונג פֿון לאַגער אַרײַן אין דער 3טער קאַרפּאַטן־שיצן־דיוויזיע און איז דערנאָך עמיגרירט קיין בראַזיל.

Wanda zmarła 15.XII.1976 roku. Na Powązkach Stefan, Wanda i Lech spoczywają w trzech różnych miejscach jednego cmentarza: Lech — kwatera 99-I-27 (Powązki Wojskowe, grób rodzinny). Wanda — kwatera 99-IV-19. Stefan — Powązki cywilne, kwatera 95-V-19 (per biogram syna z 1995, transkrypcja ARG line 22833). Rodzina rozdzielona przez wojnę znalazła się ponownie razem, choć w trzech różnych kwaterach.Wanda died on 15.XII.1976. At Powązki, Stefan, Wanda and Lech rest in three different places of one cemetery: Lech — plot 99-I-27 (Powązki Military Cemetery, family grave). Wanda — plot 99-IV-19. Stefan — civilian Powązki, plot 95-V-19 (per the son's biographical note from 1995, transcription ARG line 22833). A family separated by the war found itself together again, though in three different plots.Wanda faleceu a 15.XII.1976. Em Powązki, Stefan, Wanda e Lech repousam em três lugares diferentes de um mesmo cemitério: Lech — talhão 99-I-27 (Cemitério Militar de Powązki, jazigo familiar). Wanda — talhão 99-IV-19. Stefan — Powązki civil, talhão 95-V-19 (segundo a nota biográfica do filho de 1995, transcrição ARG linha 22833). Uma família separada pela guerra voltou a estar reunida, embora em três talhões diferentes.Wanda starb am 15.XII.1976. Auf dem Powązki ruhen Stefan, Wanda und Lech an drei verschiedenen Stellen eines Friedhofs: Lech — Grabfeld 99-I-27 (Militärfriedhof Powązki, Familiengrab). Wanda — Grabfeld 99-IV-19. Stefan — ziviler Powązki, Grabfeld 95-V-19 (laut der biographischen Notiz des Sohnes von 1995, Transkription ARG Zeile 22833). Eine durch den Krieg getrennte Familie fand wieder zusammen, wenn auch in drei verschiedenen Grabfeldern.Wanda overleed op 15.XII.1976. Op Powązki rusten Stefan, Wanda en Lech op drie verschillende plekken van één begraafplaats: Lech — perceel 99-I-27 (Militaire Begraafplaats Powązki, familiegraf). Wanda — perceel 99-IV-19. Stefan — burgerlijk Powązki, perceel 95-V-19 (volgens de biografische notitie van de zoon uit 1995, transcriptie ARG regel 22833). Een door de oorlog gescheiden familie kwam weer samen, zij het in drie verschillende percelen.Wanda mourut le 15.XII.1976. À Powązki, Stefan, Wanda et Lech reposent en trois endroits différents d'un même cimetière : Lech — parcelle 99-I-27 (Cimetière militaire de Powązki, tombe familiale). Wanda — parcelle 99-IV-19. Stefan — Powązki civil, parcelle 95-V-19 (selon la note biographique du fils de 1995, transcription ARG ligne 22833). Une famille séparée par la guerre se retrouva de nouveau réunie, quoique dans trois parcelles différentes.Wanda איז געשטאָרבן 15.XII.1976. אויף Powązki רוען Stefan, Wanda און Lech אין דרײַ פֿאַרשיידענע ערטער פֿון איין בית-עולם: Lech — חלקה 99-I-27 (Powązki מיליטערישער בית-עולם, משפּחה-קבֿר). Wanda — חלקה 99-IV-19. Stefan — ציווילער Powązki, חלקה 95-V-19 (לויט דעם זונס ביאָגראַפֿישער נאָטיץ פֿון 1995, טראַנסקריפּציע ARG שורה 22833). אַ משפּחה צעטיילט דורך דער מלחמה האָט זיך ווידער געפֿונען צוזאַמען, כאָטש אין דרײַ פֿאַרשיידענע חלקות.

10. Wnioski: trzy formy oporu w jednym domu10. Conclusions: three forms of resistance in a single household10. Conclusões: três formas de resistência num único lar10. Schlussfolgerungen: drei Formen des Widerstands in einem Haushalt10. Conclusies: drie vormen van verzet in één huishouden10. Conclusions : trois formes de résistance dans un même foyer10. אויספֿירן: דרײַ פֿאָרמען פֿון ווידערשטאַנד אין איין הויזגעזינד

Przypadek rodziny Głuchowskich pozwala sformułować kilka wniosków istotnych dla badań nad Polskim Państwem Podziemnym:The case of the Głuchowski family makes it possible to formulate several conclusions of importance for research on the Polish Underground State:O caso da família Głuchowski permite formular algumas conclusões relevantes para as pesquisas sobre o Estado Clandestino Polonês:Der Fall der Familie Głuchowski erlaubt es, einige für die Forschung zum Polnischen Untergrundstaat wesentliche Schlussfolgerungen zu formulieren:Het geval van de familie Głuchowski maakt het mogelijk enkele conclusies te formuleren die van belang zijn voor het onderzoek naar de Poolse Ondergrondse Staat:Le cas de la famille Głuchowski permet de formuler plusieurs conclusions importantes pour les recherches sur l'État clandestin polonais :דער פֿאַל פֿון דער משפּחה Głuchowski דערלויבט צו פֿאָרמולירן עטלעכע אויספֿירן, וויכטיק פֿאַר דער פֿאָרשונג וועגן דער פּוילישער אונטערערדישער מלוכה:

Po pierwsze, oddział DYSK Kedywu AK wymaga osobnych badań jako jedyna żeńska jednostka specjalna o charakterze bojowo-dywersyjnym. Obecna literatura marginalizuje ten temat, traktując kobiecą służbę w AK jako wyłącznie pomocniczą.Firstly, the DYSK unit of the AK Kedyw requires separate study as the only female special unit of a combat-and-diversion character. The current literature marginalises this subject, treating women's service in the AK as exclusively auxiliary.Em primeiro lugar, a unidade DYSK do Kedyw da AK requer um estudo separado como a única unidade especial feminina de carácter de combate e diversão. A literatura atual marginaliza este tema, tratando o serviço feminino na AK como exclusivamente auxiliar.Erstens erfordert die DYSK-Einheit des AK-Kedyw eine gesonderte Untersuchung als die einzige weibliche Spezialeinheit von kampf- und diversionsbezogenem Charakter. Die gegenwärtige Literatur marginalisiert dieses Thema und behandelt den Frauendienst in der AK als ausschließlich helfend.Ten eerste vereist de DYSK-eenheid van de AK-Kedyw afzonderlijk onderzoek als de enige vrouwelijke speciale eenheid van gevechts- en diversiekarakter. De huidige literatuur marginaliseert dit onderwerp en behandelt de vrouwelijke dienst in de AK als uitsluitend hulpverlenend.Premièrement, l'unité DYSK du Kedyw de l'AK requiert une étude distincte en tant que seule unité spéciale féminine à caractère de combat et de diversion. La littérature actuelle marginalise ce sujet, traitant le service féminin dans l'AK comme exclusivement auxiliaire.ערשטנס, די DYSK-איינהייט פֿון דעם AK-Kedyw פֿאָדערט אַ באַזונדערע פֿאָרשונג ווי די איינציקע פֿרויען-ספּעציעלע איינהייט פֿון אַ קאַמף- און דיווערסיע-כאַראַקטער. די איצטיקע ליטעראַטור מאַרגינאַליזירט דעם טעמע, באַהאַנדלענדיק דעם פֿרויען-דינסט אין דער AK ווי אויסשליסלעך הילפֿיק.

Po drugie, dokumenty z kolekcji ARG dowodzą, że konspiracja była zjawiskiem rodzinnym. Zaangażowanie wszystkich dorosłych członków jednego gospodarstwa domowego w różne struktury AK nie było wyjątkiem, lecz — jak można przypuszczać na podstawie analogii — wzorcem stosunkowo powszechnym wśród rodzin inteligencji patriotycznej.Secondly, the documents from the ARG collection prove that the conspiracy was a family phenomenon. The involvement of all adult members of a single household in various AK structures was not an exception but — as one may suppose by analogy — a relatively widespread pattern among families of the patriotic intelligentsia.Em segundo lugar, os documentos da coleção ARG provam que a conspiração era um fenómeno familiar. O envolvimento de todos os membros adultos de um único agregado familiar em diversas estruturas da AK não era uma exceção, mas — como se pode supor por analogia — um padrão relativamente difundido entre as famílias da intelligentsia patriótica.Zweitens belegen die Dokumente aus der ARG-Sammlung, dass die Konspiration ein familiäres Phänomen war. Die Beteiligung aller erwachsenen Mitglieder eines einzigen Haushalts an verschiedenen AK-Strukturen war keine Ausnahme, sondern — wie man analog vermuten kann — ein relativ verbreitetes Muster unter den Familien der patriotischen Intelligenz.Ten tweede bewijzen de documenten uit de ARG-collectie dat de conspiratie een familiaal verschijnsel was. De betrokkenheid van alle volwassen leden van één huishouden bij verschillende AK-structuren was geen uitzondering, maar — zoals men naar analogie kan vermoeden — een betrekkelijk wijdverbreid patroon onder de families van de patriottische intelligentsia.Deuxièmement, les documents de la collection ARG prouvent que la conspiration était un phénomène familial. L'engagement de tous les membres adultes d'un même foyer dans diverses structures de l'AK n'était pas une exception, mais — comme on peut le supposer par analogie — un schéma relativement répandu parmi les familles de l'intelligentsia patriotique.צווייטנס, די דאָקומענטן פֿון דער ARG-זאַמלונג באַווײַזן אַז די קאָנספּיראַציע איז געווען אַ משפּחה-דערשײַנונג. די באַטייליקונג פֿון אַלע דערוואַקסענע מיטגלידער פֿון איין הויזגעזינד אין פֿאַרשיידענע AK-סטרוקטורן איז ניט געווען אַן אויסנאַם, נאָר — ווי מע קאָן משער זײַן לויט אַנאַלאָגיע — אַ פֿאַרהעלטעניסמעסיק פֿאַרשפּרייטער מוסטער צווישן די משפּחות פֿון דער פּאַטריאָטישער אינטעליגענץ.

Po trzecie, rany odniesione w akcjach dywersyjnych przed Powstaniem decydowały o mobilizacji w sierpniu 1944. Wanda Głuchowska, dywersantka z Krzyżem Walecznych, nie wzięła udziału w Powstaniu — nie z braku woli, lecz z powodu ran. Ta kategoria żołnierzy AK — ranni w akcjach przedpowstańczych — jest praktycznie nieobecna w historiografii.Thirdly, the wounds sustained in diversionary operations before the Uprising determined the mobilisation in August 1944. Wanda Głuchowska, a diversionist with the Cross of Valour, did not take part in the Uprising — not for lack of will, but because of her wounds. This category of AK soldiers — those wounded in pre-Uprising operations — is practically absent from the historiography.Em terceiro lugar, os ferimentos sofridos em operações de diversão antes da Insurreição determinaram a mobilização em agosto de 1944. Wanda Głuchowska, diversionista com a Cruz dos Bravos, não participou na Insurreição — não por falta de vontade, mas devido aos ferimentos. Esta categoria de soldados da AK — os feridos em operações pré-insurrecionais — está praticamente ausente da historiografia.Drittens bestimmten die in Diversionsaktionen vor dem Aufstand erlittenen Verletzungen über die Mobilisierung im August 1944. Wanda Głuchowska, eine Diversantin mit dem Tapferkeitskreuz, nahm am Aufstand nicht teil — nicht aus Mangel an Willen, sondern wegen ihrer Verwundungen. Diese Kategorie von AK-Soldaten — die in Aktionen vor dem Aufstand Verwundeten — ist in der Historiographie praktisch nicht vorhanden.Ten derde bepaalden de in diversie-operaties vóór de Opstand opgelopen verwondingen de mobilisatie in augustus 1944. Wanda Głuchowska, een diversante met het Kruis van Dapperheid, nam niet deel aan de Opstand — niet uit gebrek aan wil, maar vanwege haar verwondingen. Deze categorie AK-soldaten — de in operaties vóór de Opstand gewonden — ontbreekt praktisch in de historiografie.Troisièmement, les blessures subies lors d'opérations de diversion avant l'Insurrection déterminèrent la mobilisation en août 1944. Wanda Głuchowska, diversionniste décorée de la Croix de la Valeur, ne prit pas part à l'Insurrection — non par manque de volonté, mais à cause de ses blessures. Cette catégorie de soldats de l'AK — les blessés des opérations d'avant l'Insurrection — est pratiquement absente de l'historiographie.דריטנס, די וווּנדן וואָס מע האָט באַקומען אין דיווערסיע-אַקציעס פֿאַר דעם אויפֿשטאַנד האָבן באַשטימט די מאָביליזאַציע אין אויגוסט 1944. Wanda Głuchowska, אַ דיווערסאַנטין מיטן קרייץ פֿון גבֿורה, האָט ניט גענומען אָנטייל אינעם אויפֿשטאַנד — ניט פֿון מאַנגל אין ווילן, נאָר צוליב אירע וווּנדן. דעם קאַטעגאָריע פֿון AK-זעלנער — די פֿאַרוווּנדעטע אין אַקציעס פֿאַר דעם אויפֿשטאַנד — פֿעלט פּראַקטיש אין דער היסטאָריאָגראַפֿיע.

Po czwarte, dokumenty konspiracyjne (Kennkarte, zaświadczenia AK, legitymacje) czytane łącznie tworzą obraz „podwójnego życia” rodziny: każdy członek miał oficjalną tożsamość (farmaceutka, urzędnik, uczeń) i konspiracyjną (dywersantka „Krysta”, kwatermistrz „Stefan”, ułan „Juraś”). Archiwum rodzinne jest jedynym typem źródła, w którym obie warstwy tożsamości są jednocześnie widoczne.Fourthly, conspiratorial documents (Kennkarte, AK certificates, identity cards) read together create a picture of the family's «double life»: each member had an official identity (pharmacist, official, pupil) and a conspiratorial one (diversionist «Krysta», quartermaster «Stefan», uhlan «Juraś»). The family archive is the only type of source in which both layers of identity are simultaneously visible.Em quarto lugar, os documentos de conspiração (Kennkarte, atestados da AK, carteiras de identidade) lidos em conjunto criam a imagem da «vida dupla» da família: cada membro tinha uma identidade oficial (farmacêutica, funcionário, aluno) e uma de conspiração (diversionista «Krysta», intendente «Stefan», ulano «Juraś»). O arquivo de família é o único tipo de fonte em que ambas as camadas de identidade são simultaneamente visíveis.Viertens erzeugen konspirative Dokumente (Kennkarte, AK-Bescheinigungen, Ausweise), zusammen gelesen, das Bild des «Doppellebens» der Familie: Jedes Mitglied hatte eine offizielle Identität (Apothekerin, Beamter, Schüler) und eine konspirative (Diversantin «Krysta», Quartiermeister «Stefan», Ulan «Juraś»). Das Familienarchiv ist die einzige Quellengattung, in der beide Identitätsschichten gleichzeitig sichtbar sind.Ten vierde vormen conspiratieve documenten (Kennkarte, AK-attesten, legitimatiebewijzen) samen gelezen het beeld van het «dubbelleven» van de familie: elk lid had een officiële identiteit (apotheker, ambtenaar, leerling) en een conspiratieve (divertante «Krysta», kwartiermeester «Stefan», ulaan «Juraś»). Het familiearchief is het enige type bron waarin beide identiteitslagen tegelijk zichtbaar zijn.Quatrièmement, les documents conspiratifs (Kennkarte, attestations de l'AK, cartes d'identité) lus ensemble créent l'image de la «double vie» de la famille : chaque membre avait une identité officielle (pharmacienne, fonctionnaire, élève) et une identité conspirative (diversionniste «Krysta», quartier-maître «Stefan», uhlan «Juraś»). Les archives familiales sont le seul type de source où les deux couches d'identité sont simultanément visibles.פֿערטנס, קאָנספּיראַטיווע דאָקומענטן (Kennkarte, AK-באַשטעטיקונגען, אידענטיטעט-קאַרטלעך) געלייענט צוזאַמען שאַפֿן דאָס בילד פֿון דער משפּחהס «טאָפּל-לעבן»: יעדער מיטגליד האָט געהאַט אַן אָפֿיציעלע אידענטיטעט (פֿאַרמאַצעווטין, באַאַמטער, תּלמיד) און אַ קאָנספּיראַטיווע (דיווערסאַנטין «Krysta», קוואַרטירמײַסטער «Stefan», אולאַן «Juraś»). דער משפּחה-אַרכיוו איז דער איינציקער טיפּ מקור אין וועלכן ביידע שיכטן פֿון אידענטיטעט זײַנען אין דער זעלבער צײַט זעעוודיק.

Aneks — nowe źródło (2026): mjr Wanda Gertz w kolekcji GłuchowskichAnnex — a new source (2026): Maj. Wanda Gertz in the Głuchowski collectionAnexo — uma nova fonte (2026): maj. Wanda Gertz na coleção da família GłuchowskiAnhang — eine neue Quelle (2026): Major Wanda Gertz in der Sammlung der Familie GłuchowskiBijlage — een nieuwe bron (2026): majoor Wanda Gertz in de collectie van de familie GłuchowskiAnnexe — une nouvelle source (2026) : la commandante Wanda Gertz dans la collection Głuchowskiצוגאָב — אַ נײַער מקור (2026): מאַיאָר Wanda Gertz אין דער קאָלעקציע פֿון דער משפּחה Głuchowski

W 2026 roku do kolekcji włączono ARG/VI/42 — odpis londyńskiego zaświadczenia AK z 30 kwietnia 1946, podpisanego przez Lecha Krahelskiego (z-cę komendanta Szkoły Podchorążych Dywizjonu „Jeleń”). Wśród dwóch świadków figuruje mjr Wanda Gertz „Lena” (1896–1958) — twórczyni i długoletnia komendantka DYSK. Gertz jest w kolekcji Głuchowskich jedynie jako świadek, nie podmiot dokumentu — a mimo to jej obecność ma wagę źródłową: potwierdza, że sieć DYSK pozostawała organizacyjnie aktywna jeszcze w 1946 roku oraz że Wanda Głuchowska „Krysta” działała w tej samej strukturze dowodzonej przez Gertz. Jest to jedyne archiwalne potwierdzenie tego powiązania organizacyjnego w zbiorach prywatnych.In 2026 ARG/VI/42 was added to the collection — a copy of a London AK certificate of 30 April 1946, signed by Lech Krahelski (deputy commander of the Officer-Cadet School of the «Jeleń» Squadron). Among the two witnesses appears Maj. Wanda Gertz «Lena» (1896–1958) — the founder and long-time commander of DYSK. Gertz is in the Głuchowski collection only as a witness, not the subject of the document — and yet her presence carries source weight: it confirms that the DYSK network remained organisationally active even in 1946, and that Wanda Głuchowska «Krysta» operated within the same structure commanded by Gertz. This is the only archival confirmation of that organisational link in private holdings.Em 2026 foi incluído na coleção ARG/VI/42 — uma cópia de um atestado londrino da AK de 30 de abril de 1946, assinado por Lech Krahelski (vice-comandante da Escola de Cadetes do Esquadrão «Jeleń»). Entre as duas testemunhas figura a maj. Wanda Gertz «Lena» (1896–1958) — fundadora e comandante de longa data do DYSK. Gertz figura na coleção Głuchowski apenas como testemunha, não como sujeito do documento — e ainda assim a sua presença tem peso documental: confirma que a rede DYSK permaneceu organizacionalmente ativa ainda em 1946 e que Wanda Głuchowska «Krysta» atuava na mesma estrutura comandada por Gertz. É a única confirmação arquivística dessa ligação organizacional em acervos privados.2026 wurde ARG/VI/42 in die Sammlung aufgenommen — eine Abschrift einer Londoner AK-Bescheinigung vom 30. April 1946, unterzeichnet von Lech Krahelski (stellvertretender Kommandant der Offiziersschule der Schwadron «Jeleń»). Unter den zwei Zeugen erscheint Maj. Wanda Gertz «Lena» (1896–1958) — die Gründerin und langjährige Kommandantin des DYSK. Gertz ist in der Głuchowski-Sammlung nur als Zeugin verzeichnet, nicht als Subjekt des Dokuments — und dennoch hat ihre Anwesenheit Quellengewicht: Sie bestätigt, dass das DYSK-Netzwerk noch 1946 organisatorisch aktiv blieb und dass Wanda Głuchowska «Krysta» innerhalb derselben von Gertz kommandierten Struktur tätig war. Dies ist die einzige archivalische Bestätigung dieser organisatorischen Verbindung in privaten Beständen.In 2026 werd ARG/VI/42 aan de collectie toegevoegd — een afschrift van een Londens AK-attest van 30 april 1946, ondertekend door Lech Krahelski (plaatsvervangend commandant van de Cadettenschool van het «Jeleń»-Eskadron). Onder de twee getuigen verschijnt maj. Wanda Gertz «Lena» (1896–1958) — de oprichtster en jarenlange commandante van DYSK. Gertz staat in de Głuchowski-collectie slechts als getuige, niet als onderwerp van het document — en toch heeft haar aanwezigheid brongewicht: ze bevestigt dat het DYSK-netwerk ook in 1946 organisatorisch actief bleef en dat Wanda Głuchowska «Krysta» binnen dezelfde door Gertz aangevoerde structuur opereerde. Dit is de enige archivalische bevestiging van die organisatorische band in particuliere collecties.En 2026, ARG/VI/42 fut intégré à la collection — une copie d'une attestation londonienne de l'AK du 30 avril 1946, signée par Lech Krahelski (commandant adjoint de l'École des aspirants de l'Escadron «Jeleń»). Parmi les deux témoins figure le maj. Wanda Gertz «Lena» (1896–1958) — fondatrice et commandante de longue date du DYSK. Gertz n'apparaît dans la collection Głuchowski que comme témoin, et non comme sujet du document — et pourtant sa présence a un poids de source : elle confirme que le réseau DYSK demeurait organisationnellement actif encore en 1946 et que Wanda Głuchowska «Krysta» opérait au sein de la même structure commandée par Gertz. C'est la seule confirmation archivistique de ce lien organisationnel dans des collections privées.אין 2026 איז ARG/VI/42 צוגעגעבן געוואָרן צו דער זאַמלונג — אַ קאָפּיע פֿון אַ לאָנדאָנער AK-באַשטעטיקונג פֿון 30סטן אַפּריל 1946, אונטערגעשריבן דורך Lech Krahelski (פֿיצע-קאָמאַנדיר פֿון דער אָפֿיצירן-קאַדעטן-שול פֿון דער «Jeleń»-עסקאַדראָן). צווישן די צוויי עדות דערשײַנט מײַ. Wanda Gertz «Lena» (1896–1958) — די גרינדערין און לאַנגיעריקע קאָמאַנדירין פֿון DYSK. Gertz איז אין דער Głuchowski-זאַמלונג נאָר ווי אַן עדות, ניט דער סוביעקט פֿון דעם דאָקומענט — און פֿונדעסטוועגן האָט איר אָנוועזנהייט אַ מקור-וואָג: זי באַשטעטיקט אַז דאָס DYSK-נעץ איז געבליבן אָרגאַניזאַטאָריש אַקטיוו נאָך אין 1946 און אַז Wanda Głuchowska «Krysta» האָט אָפּערירט אין דער זעלבער סטרוקטור קאָמאַנדירט דורך Gertz. דאָס איז די איינציקע אַרכיוו-באַשטעטיקונג פֿון יענער אָרגאַניזאַטאָרישער פֿאַרבינדונג אין פּריוואַטע זאַמלונגען.