Gruźlica za żelazną kurtynąTuberculosis behind the Iron CurtainTuberculose por trás da Cortina de FerroTuberkulose hinter dem Eisernen VorhangTuberculose achter het IJzeren GordijnLa tuberculose derrière le Rideau de ferטובערקולאָז הינטערן אײַזערנעם פֿאָרהאַנג

Dwie torakoplastyki w jednej rodzinie — Polska 1948–1949Two thoracoplasties in one family — Poland 1948–1949Duas toracoplastias numa só família — Polônia 1948–1949Zwei Thorakoplastiken in einer Familie — Polen 1948–1949Twee thoracoplastieken in één familie — Polen 1948–1949Deux thoracoplasties dans une même famille — Pologne 1948–1949צוויי טאָראַקאָפּלאַסטיעס אין איין משפּחה — פּוילן 1948–1949

AutorAuthorAutorAutorAuteurAuteurמחבר: Marek Skonieczny

DiagnozaDiagnosisDiagnósticoDiagnoseDiagnoseDiagnosticדיאַגנאָז

We wrześniu 1948 roku Wanda Głuchowska pisze do syna: „jak mnie kto obuchem uderzył.” Karik — mąż Hawy, krewny Wandy — ma gruźlicę. Dr Skoperyk stwierdza dwie jamy, po jednej w każdym płucu, i rozedmę. Karik palił bez przerwy, pił dużo, pracował ciężko w aptece. „Robił wszystko to czego robić nie powinien.”In September 1948 Wanda Głuchowska writes to her son: 'as if someone had struck me with an axe-head.' Karik — Hawa's husband, a relative of Wanda's — has tuberculosis. Dr Skoperyk diagnoses two cavities, one in each lung, and emphysema. Karik smoked without pause, drank a lot, worked hard in the pharmacy. 'He did everything he should not have done.'Em setembro de 1948 Wanda Głuchowska escreve ao filho: 'como se alguém me golpeasse com um machado.' Karik — marido de Hawa, parente de Wanda — tem tuberculose. O dr. Skoperyk constata duas cavidades, uma em cada pulmão, e enfisema. Karik fumava sem parar, bebia muito, trabalhava duro na farmácia. 'Fazia tudo o que não devia.'Im September 1948 schreibt Wanda Głuchowska an ihren Sohn: 'als hätte mich jemand mit einem Axtrücken geschlagen.' Karik — Hawas Mann, ein Verwandter Wandas — hat Tuberkulose. Dr. Skoperyk stellt zwei Kavernen fest, je eine in jeder Lunge, und ein Emphysem. Karik rauchte ohne Pause, trank viel, arbeitete hart in der Apotheke. 'Er tat alles, was er nicht hätte tun sollen.'In september 1948 schrijft Wanda Głuchowska aan haar zoon: 'alsof iemand mij met een bijlrug had geslagen.' Karik — Hawa's man, een verwant van Wanda — heeft tuberculose. Dr. Skoperyk stelt twee holtes vast, één in elke long, en emfyseem. Karik rookte zonder ophouden, dronk veel, werkte hard in de apotheek. 'Hij deed alles wat hij niet had moeten doen.'En septembre 1948, Wanda Głuchowska écrit à son fils : « comme si quelqu'un m'avait frappée avec le dos d'une hache. » Karik — le mari de Hawa, un parent de Wanda — a la tuberculose. Le Dr Skoperyk constate deux cavités, une dans chaque poumon, et un emphysème. Karik fumait sans cesse, buvait beaucoup, travaillait dur à la pharmacie. « Il faisait tout ce qu'il n'aurait pas dû faire. »אין סעפּטעמבער 1948 שרײַבט וואַנדאַ גלוכאָווסקאַ צו איר זון: 'ווי עמעצער וואָלט מיך געשלאָגן מיט אַ האַק-רוקן.' Karik — Hawas מאַן, אַ קרובֿ פֿון וואַנדאַ — האָט טובערקולאָז. ד"ר Skoperyk שטעלט פֿעסט צוויי היילן, איינע אין יעדער לונג, און עמפֿיזעם. Karik האָט גערייכערט אָן אויפֿהער, געטרונקען אַ סך, שווער געאַרבעט אין דער אַפּטעק. 'ער האָט געטאָן אַלץ וואָס ער האָט נישט געזאָלט טאָן.'

StreptomycynaStreptomycinEstreptomicinaStreptomycinStreptomycineStreptomycineסטרעפּטאָמיצין

Streptomycyna — pierwszy skuteczny antybiotyk przeciw gruźlicy, odkryty w 1943 roku przez Alberta Schatza w laboratorium Waksmana — była w Polsce 1948 roku lekiem niemal nieosiągalnym. Wanda, jako farmaceutka, szukała go po całej Warszawie. Zdołała zyskać 66 zastrzyków. Temperatura spadła, kaszel zmalał. Ale to był dopiero początek.Streptomycin — the first effective antibiotic against tuberculosis, discovered in 1943 by Albert Schatz in Waksman's laboratory — was in Poland in 1948 a virtually unobtainable medicine. Wanda, as a pharmacist, searched for it all over Warsaw. She managed to obtain 66 injections. The temperature fell, the cough lessened. But this was only the beginning.A estreptomicina — o primeiro antibiótico eficaz contra a tuberculose, descoberto em 1943 por Albert Schatz no laboratório de Waksman — era, na Polônia de 1948, um medicamento praticamente inacessível. Wanda, como farmacêutica, procurou-a por toda Varsóvia. Conseguiu obter 66 injeções. A febre baixou, a tosse diminuiu. Mas isso foi apenas o começo.Streptomycin — das erste wirksame Antibiotikum gegen Tuberkulose, 1943 von Albert Schatz im Labor Waksmans entdeckt — war in Polen 1948 ein nahezu unerhältliches Medikament. Wanda suchte es als Apothekerin in ganz Warschau. Es gelang ihr, 66 Injektionen zu beschaffen. Die Temperatur sank, der Husten ließ nach. Doch das war erst der Anfang.Streptomycine — het eerste werkzame antibioticum tegen tuberculose, in 1943 ontdekt door Albert Schatz in het laboratorium van Waksman — was in Polen in 1948 een vrijwel onverkrijgbaar geneesmiddel. Wanda zocht het als apothekeres door heel Warschau. Het lukte haar 66 injecties te bemachtigen. De temperatuur daalde, de hoest nam af. Maar dit was pas het begin.La streptomycine — le premier antibiotique efficace contre la tuberculose, découvert en 1943 par Albert Schatz dans le laboratoire de Waksman — était, en Pologne en 1948, un médicament quasiment introuvable. Wanda, en tant que pharmacienne, la chercha dans tout Varsovie. Elle réussit à obtenir 66 injections. La fièvre tomba, la toux diminua. Mais ce n'était que le début.סטרעפּטאָמיצין — דער ערשטער ווירקזאַמער אַנטיביאָטיק קעגן טובערקולאָז, אַנטדעקט אין 1943 פֿון Albert Schatz אינעם לאַבאָראַטאָריע פֿון Waksman — איז אין פּוילן אין 1948 געווען אַ כּמעט אומבאַקומלעך מעדיקאַמענט. וואַנדאַ, ווי אַ אַפּטעקערין, האָט עס געזוכט איבער גאַנץ וואַרשע. עס איז איר געלונגען צו באַקומען 66 אײַנשפּריצונגען. די טעמפּעראַטור איז געפֿאַלן, דער הוסט האָט זיך פֿאַרקלענערט. אָבער דאָס איז געווען בלויז דער אָנהייב.

Osiem żeber bez narkozyEight ribs without anaesthesiaOito costelas sem anestesiaAcht Rippen ohne NarkoseAcht ribben zonder verdovingHuit côtes sans anesthésieאַכט ריפּן אָן נאַרקאָז

Torakoplastyka — chirurgiczne usunięcie żeber w celu uciśnięcia chorego płuca — była standardowym zabiegiem w epoce przed antybiotykami. Wykonywana bez znieczulenia ogólnego, była jednym z najbardziej bolesnych zabiegów w historii medycyny. U Karika planowano wyciąć siedem do ośmiu żeber. Wanda opisuje to synowi sucho, rzeczowo — jak farmaceutka — ale między wierszami czyta się przerażenie.Thoracoplasty — the surgical removal of ribs in order to collapse a diseased lung — was a standard procedure in the era before antibiotics. Performed without general anaesthesia, it was one of the most painful procedures in the history of medicine. In Karik's case, the plan was to remove seven to eight ribs. Wanda describes it to her son dryly, matter-of-factly — like a pharmacist — but between the lines one reads horror.A toracoplastia — a remoção cirúrgica de costelas a fim de comprimir um pulmão doente — era um procedimento padrão na era anterior aos antibióticos. Realizada sem anestesia geral, era um dos procedimentos mais dolorosos da história da medicina. No caso de Karik, planejava-se remover sete a oito costelas. Wanda descreve isso ao filho de modo seco, objetivo — como farmacêutica — mas nas entrelinhas lê-se o horror.Thorakoplastik — die chirurgische Entfernung von Rippen, um eine erkrankte Lunge zu komprimieren — war in der Zeit vor den Antibiotika ein Standardeingriff. Ohne Vollnarkose durchgeführt, war sie einer der schmerzhaftesten Eingriffe in der Geschichte der Medizin. Bei Karik war geplant, sieben bis acht Rippen herauszuschneiden. Wanda beschreibt es ihrem Sohn nüchtern, sachlich — wie eine Apothekerin — doch zwischen den Zeilen liest man Entsetzen.Thoracoplastiek — de chirurgische verwijdering van ribben om een zieke long samen te drukken — was in het tijdperk vóór de antibiotica een standaardingreep. Zonder algehele verdoving uitgevoerd, was het een van de pijnlijkste ingrepen in de geschiedenis van de geneeskunde. Bij Karik was het plan zeven tot acht ribben te verwijderen. Wanda beschrijft het haar zoon droog, zakelijk — als apothekeres — maar tussen de regels leest men ontzetting.La thoracoplastie — l'ablation chirurgicale de côtes afin de comprimer un poumon malade — était une intervention standard à l'époque d'avant les antibiotiques. Pratiquée sans anesthésie générale, c'était l'une des interventions les plus douloureuses de l'histoire de la médecine. Dans le cas de Karik, on prévoyait de retirer sept à huit côtes. Wanda le décrit à son fils sèchement, objectivement — en pharmacienne — mais entre les lignes on lit l'effroi.טאָראַקאָפּלאַסטיק — די כירורגישע אַראָפּנעמונג פֿון ריפּן כּדי צו דריקן צוזאַמען אַ קראַנקע לונג — איז אין דער תּקופֿה פֿאַר די אַנטיביאָטיקן געווען אַ סטאַנדאַרט-פּראָצעדור. דורכגעפֿירט אָן אַ אַלגעמיינעם נאַרקאָז, איז עס געווען איינע פֿון די מערסט ווייטיקדיקע פּראָצעדורן אין דער געשיכטע פֿון מעדיצין. בײַ Karik האָט מען געפּלאַנט אַרויסצונעמען זיבן ביז אַכט ריפּן. וואַנדאַ באַשרײַבט עס איר זון טרוקן, זאַכלעך — ווי אַ אַפּטעקערין — אָבער צווישן די שורות לייענט מען אַ שרעק.

Drugi przypadek: LudkaThe second case: LudkaO segundo caso: LudkaDer zweite Fall: LudkaHet tweede geval: LudkaLe deuxième cas : Ludkaדער צווייטער פֿאַל: Ludka

Dziesięć miesięcy później, w lipcu 1949, Wanda pisze o Ludce: lekarze orzekli, że tylko torakoplastyka może ją uratować. Ta sama operacja — osiem żeber. Włodek jeździ po całej Polsce szukając łóżka w sanatorium — Zakopane, Świdnica. Dwóch członków jednej rodziny przechodzi tę samą operację w ciągu roku. To dokument epidemii.Ten months later, in July 1949, Wanda writes about Ludka: the doctors have decided that only thoracoplasty can save her. The same operation — eight ribs. Włodek travels all over Poland looking for a bed in a sanatorium — Zakopane, Świdnica. Two members of one family undergo the same operation within a year. This is a document of an epidemic.Dez meses depois, em julho de 1949, Wanda escreve sobre Ludka: os médicos decidiram que só a toracoplastia pode salvá-la. A mesma operação — oito costelas. Włodek percorre toda a Polônia procurando uma vaga num sanatório — Zakopane, Świdnica. Dois membros de uma só família passam pela mesma operação no espaço de um ano. É um documento de epidemia.Zehn Monate später, im Juli 1949, schreibt Wanda über Ludka: die Ärzte haben entschieden, dass nur eine Thorakoplastik sie retten kann. Dieselbe Operation — acht Rippen. Włodek reist durch ganz Polen auf der Suche nach einem Bett in einem Sanatorium — Zakopane, Świdnica. Zwei Mitglieder einer Familie unterziehen sich derselben Operation innerhalb eines Jahres. Dies ist ein Dokument einer Epidemie.Tien maanden later, in juli 1949, schrijft Wanda over Ludka: de artsen hebben besloten dat alleen een thoracoplastiek haar kan redden. Dezelfde operatie — acht ribben. Włodek reist heel Polen door op zoek naar een bed in een sanatorium — Zakopane, Świdnica. Twee leden van één familie ondergaan binnen een jaar dezelfde operatie. Dit is een document van een epidemie.Dix mois plus tard, en juillet 1949, Wanda écrit au sujet de Ludka : les médecins ont décidé que seule une thoracoplastie peut la sauver. La même opération — huit côtes. Włodek parcourt toute la Pologne à la recherche d'un lit dans un sanatorium — Zakopane, Świdnica. Deux membres d'une même famille subissent la même opération en l'espace d'un an. C'est un document d'épidémie.צען חדשים שפּעטער, אין יולי 1949, שרײַבט וואַנדאַ וועגן Ludka: די דאָקטוירים האָבן באַשלאָסן אַז נאָר אַ טאָראַקאָפּלאַסטיק קען זי ראַטעווען. די זעלבע אָפּעראַציע — אַכט ריפּן. Włodek פֿאָרט אַרום איבער גאַנץ פּוילן זוכנדיק אַ בעט אין אַ סאַנאַטאָריום — Zakopane, Świdnica. צוויי מיטגלידער פֿון איין משפּחה גייען דורך די זעלבע אָפּעראַציע אינעם משך פֿון אַ יאָר. דאָס איז אַ דאָקומענט פֿון אַ עפּידעמיע.

Pastylki POSPOS tabletsComprimidos POSPOS-TablettenPOS-tablettenComprimés POSPOS-טאַבלעטן

Wanda szuka także „pastylki POS — szwajcarskie, tuberkulostatyczne, u nas bardzo trudno dostać.” To świadectwo nieskuteczności państwowego systemu zaopatrzenia w leki. Aptekarka, która sprzedaje leki innym, nie może ich znaleźć dla własnej rodziny.Wanda is also looking for 'POS tablets — Swiss, tuberculostatic, very hard to obtain here.' This is testimony to the ineffectiveness of the state drug-supply system. A pharmacist who sells medicines to others cannot find them for her own family.Wanda também procura 'comprimidos POS — suíços, tuberculostáticos, muito difíceis de obter aqui.' É testemunho da ineficácia do sistema estatal de abastecimento de medicamentos. Uma farmacêutica que vende remédios a outros não consegue encontrá-los para a própria família.Wanda sucht auch 'POS-Tabletten — schweizerisch, tuberkulostatisch, bei uns sehr schwer zu bekommen.' Das ist ein Zeugnis der Unwirksamkeit des staatlichen Arzneimittelversorgungssystems. Eine Apothekerin, die anderen Medikamente verkauft, kann sie für die eigene Familie nicht finden.Wanda zoekt ook 'POS-tabletten — Zwitsers, tuberculostatisch, bij ons zeer moeilijk te verkrijgen.' Dit getuigt van de ondoeltreffendheid van het staatssysteem voor geneesmiddelenvoorziening. Een apothekeres die anderen medicijnen verkoopt, kan ze niet vinden voor haar eigen familie.Wanda cherche aussi des « comprimés POS — suisses, tuberculostatiques, très difficiles à obtenir chez nous. » C'est un témoignage de l'inefficacité du système étatique d'approvisionnement en médicaments. Une pharmacienne qui vend des médicaments aux autres ne peut les trouver pour sa propre famille.וואַנדאַ זוכט אויך 'POS-טאַבלעטן — שווייצערישע, טובערקולאָסטאַטישע, בײַ אונדז זייער שווער צו באַקומען.' דאָס איז אַ עדות פֿון דער אומווירקזאַמקייט פֿונעם מלוכישן מעדיצין-צושטעל-סיסטעם. אַ אַפּטעקערין וואָס פֿאַרקויפֿט מעדיצינען צו אַנדערע קען זיי נישט געפֿינען פֿאַר איר אייגענער משפּחה.

ŹródłaSourcesFontesQuellenBronnenSourcesקוואַלן