List z ObszyruLetter from Obszyr

Mały Obszyr nad Stochodem, 9 sierpnia 1927 — jedyny zachowany list własnoręczny Matki Marii z Ziółkowskich (ARG/II/105)Mały Obszyr on the Stochód, 9 August 1927 — the only surviving handwritten letter of Mother Maria née Ziółkowska (ARG/II/105)

Jedyny autografThe only autograph

W archiwum rodziny Głuchowskich liczącym 915 jednostek — pięć pokoleń, półtora wieku, trzy kontynenty — jest jeden list napisany własną ręką Matki Marii z Ziółkowskich herbu Korczak, żony Mariana Nepomucena Głuchowskiego herbu Prus II, matki co najmniej trzech synów: gen. Janusza, ppor. Stefana, rtm. Lecha. Ten list nosi sygnaturę ARG/II/105, datę 9 sierpnia 1927 roku i miejsce pisania: Mały Obszyr nad Stochodem, na Wołyniu.In the Głuchowski family archive of 915 items — five generations, a century and a half, three continents — there is one letter written in the hand of Mother Maria née Ziółkowska, arms Korczak, wife of Marian Nepomucen Głuchowski, arms Prus II, mother of at least three sons: Gen. Janusz, 2nd Lt. Stefan, Cav. Capt. Lech. This letter bears signature ARG/II/105, the date 9 August 1927, and a place of writing: Mały Obszyr on the Stochód, in Volhynia.

List jest wspólnym przedsięwzięciem: pierwszą część pisze rtm. Lech Głuchowski „Jeżycki”, wówczas 25-letni dzierżawca majątku, do swojego starszego brata Janusza (39 lat w tym dniu, urodziny). Drugą część — Matka. Obie ręce mieszają się na tej samej kartce; pismo Lecha jest wyraźniejsze, stanowcze; pismo Matki jest drobniejsze, bardziej zamaszyste, z charakterystycznymi zwrotami pieszczotliwymi — „Tysiusiu”, „dziecino moje”.The letter is a joint enterprise: the first part written by Cav. Capt. Lech Głuchowski “Jeżycki,” then a 25-year-old estate lessee, to his elder brother Janusz (39 years old that day, a birthday). The second part — the Mother. Both hands mix on the same sheet; Lech's writing is clearer, assured; the Mother's is smaller, more flowing, with characteristic endearments — “Tysiusiu,” “my child.”

Mały Obszyr nad StochodemMały Obszyr on the Stochód

Majątek Mały Obszyr (Obzyr) znajdował się nad rzeką Stochód, w województwie wołyńskim II Rzeczypospolitej — dziś obwód rówieński na Ukrainie. Źródło Europa w Rodzinie (ziemianie.pamiec.pl) potwierdza: majątek był dzierżawiony przez Lecha Głuchowskiego, który objął go po zakończeniu praktyki rolnej. Dzierżawa — nie własność — była typowym rozwiązaniem dla młodego ziemianina ze szlachty zubożałej lub bez odziedziczonych gruntów. Lech, urodzony 2 czerwca 1902 roku w Rakowie pod Częstochową, nie miał własnego majątku rodzinnego: ojciec Marian utrzymywał trzech synów (i prawdopodobnie więcej dzieci — zob. ARG/II/104 wzmianki o Stalce i Denku) z pracy administracyjnej w sądownictwie i rolnictwie.The Mały Obszyr (Obzyr) estate lay on the Stochód River, in the Volhynia Voivodeship of the Second Polish Republic — today in the Rivne Oblast of Ukraine. The source Europa w Rodzinie (ziemianie.pamiec.pl) confirms: the estate was leased by Lech Głuchowski, who took it over after completing his agricultural internship. A lease — not ownership — was the typical arrangement for a young landowner from impoverished nobility or without inherited land. Lech, born 2 June 1902 at Raków near Częstochowa, had no family estate of his own: father Marian supported three sons (and likely more children — see ARG/II/104 references to Stalka and Denek) from judicial and agricultural administration.

Wołyń 1927 to świat, który już nie istnieje. Majątki ziemiańskie nad Stochodem zostały zlikwidowane w pierwszych miesiącach wojny 1939-1940 przez okupację sowiecką. Część ziemian zamordowano w Katyniu, część zesłano na Sybir, część ocalała na emigracji. Ukraińcy z okolicznych wsi w 1943 roku, w ramach rzezi wołyńskiej, zabili tysiące pozostałych Polaków. Dzisiejsza wieś Obzyr na Ukrainie nie zachowała śladów dawnego majątku — ani budynków, ani dokumentów, ani ludzi.Volhynia in 1927 is a world that no longer exists. Landed estates on the Stochód were liquidated in the first months of war 1939-1940 under Soviet occupation. Part of the gentry was murdered at Katyn, part deported to Siberia, part survived in emigration. Ukrainians from neighbouring villages, in 1943's Volhynian massacres, killed thousands of remaining Poles. Today's Obzyr in Ukraine preserves no trace of the former estate — neither buildings, documents, nor people.

Treść listu: dożynki i troska o synaContent: harvest festival and a mother's care

Lech pisze bratu Januszowi z tonem ciepłym, bez patosu: „Najukochańszy Mój Syneczku i Mój ukochany Braciszku! Bardzo serdecznie i bardzo szczerze i mocno całujemy Cię i życzymy Ci wszystkiego tego, co tylko Matka i brat mogą najlepszego i najszczerszej życzyć w dniu Twoich urodzin…”. Zdrobnienie „Syneczku” w ustach młodszego brata jest niecodzienne — ujawnia hierarchię rodzinną, w której Janusz (generał w 1927 ma już stopień pułkownika i jest wiceministrem w Sztabie Głównym) jest „synem” rodziny w sensie jej centralnej figury, tego, od którego zależy wszystko.Lech writes his brother Janusz in a warm tone, without pathos: “My dearest little Son and beloved Brother! Most sincerely and most honestly we kiss you and wish you everything that only a Mother and a brother can best and most sincerely wish on your birthday…” The diminutive “little Son” in the younger brother's mouth is unusual — it reveals a family hierarchy in which Janusz (a colonel in 1927, already a General Staff vice-minister) is the “son” of the family in the sense of its central figure, the one on whom everything depends.

Następnie — relacja gospodarska: „Wczoraj urządziliśmy dożynki (…) Żyto marne, zato owies, groch, peluszka są zupełnie dobre (…) Ziemniaki zapowiadają się wspaniale. Siano sprzątnięte prawie bez deszczu i ilościowo dużo dzięki małym poziomom Stochodu.” Obrazy ziemiańskich zbiorów 1927: dobre plony mimo słabego żyta, korzystnie niskie wiosenne roztopy, trzytygodniowa wizyta Matki na wsi — wszystko to tworzy pejzaż polskiego Kresowego dworku w apogeum II RP. Pięć lat przed kolektywizacją sowiecką, dwanaście lat przed wojną.Next — an agricultural report: “Yesterday we held a harvest festival (…) Rye poor, but oats, peas, pelushka are quite good (…) Potatoes promise splendidly. Hay gathered almost without rain and in quantity thanks to the Stochód's low levels.” Images of a 1927 landed harvest: good yields despite weak rye, favourable low spring thaws, a three-week visit from Mother to the countryside — it all composes a Polish Borderland manor landscape at the Second Republic's apogee. Five years before Soviet collectivisation, twelve before war.

Druga część — podpis Matki Marii: „Najdroższy Januszku, moje Tysiusiu (…) Dziękuję Ci dziecino moje, że Hali posada się podoba (…) z całem jestestwem kochającego serdca — Matka”. „Hali posada się podoba” — wzmianka o krewnej Halusze/Hali, której Janusz jako wiceminister załatwił pracę. Maria Głuchowska z Ziółkowskich dziękuje synowi za ten gest. W tle — codzienna rodzinna praktyka II RP: starszy brat pomaga młodszym, generał załatwia posady siostrom i kuzynkom, matka z dumą tę pomoc rejestruje. Podpis „Matka”, bez imienia, jest typowy dla epoki — w rodzinach ziemiańskich matka była centrum bez potrzeby nazwania.The second part — Mother Maria's signature: “Dearest Januszku, my Tysiusiu (…) Thank you, my child, that Hala likes her posting (…) with all my loving heart — Mother.” “Hala likes her posting” — a reference to the relative Halusza/Hala, for whom Janusz as a vice-minister arranged employment. Maria Głuchowska née Ziółkowska thanks her son for this gesture. In the background — the everyday family practice of the Second Republic: the eldest brother helps the younger, the general arranges postings for sisters and cousins, the mother proudly records this help. The signature “Mother,” without first name, is typical of the era — in gentry families the mother was the centre without needing to be named.

Chronologia życia Lecha — fragment odkrytyChronology of Lech's life — fragment recovered

List ARG/II/105 dodaje krytycznie brakujący etap do chronologii życia Lecha Głuchowskiego. Znamy: urodziny 2.VI.1902 w Rakowie; praktyka rolna lata 20.; oficer rezerwy kawalerii; 7 Pułk Ułanów Lubelskich w AK od 1940; rotmistrz, dowódca 1. szwadronu dywizjonu „Jeleń”; walka w Powstaniu Warszawskim; śmierć 15.IX.1944 na ul. Dolnej (potwierdzona w ARG/V/724). List Obszyr 1927 wypełnia lukę: Lech, 25-letni, dzierżawi majątek rolny na Wołyniu. To nie jest praktyka — to samodzielne zarządzanie. Oznacza, że dwuletnia praktyka rolna zakończyła się około 1925-1926, i Lech był do ok. 1929-1930 rolnikiem, zanim zdecydował się na wojsko. Ten fragment biografii — rolnicki, wołyński — był dotychczas niewidoczny w oficjalnych biogramach Lecha (Muzeum Powstania Warszawskiego, 1944.pl).Letter ARG/II/105 adds a critically missing stage to Lech Głuchowski's biographical chronology. We know: birth 2.VI.1902 in Raków; agricultural internship 1920s; cavalry reserve officer; 7th Lublin Uhlan Regiment in AK from 1940; cavalry captain, 1st squadron commander of the “Jeleń” division; fighting in the Warsaw Uprising; death on 15.IX.1944 on Dolna Street (confirmed in ARG/V/724). The Obszyr 1927 letter fills the gap: Lech, 25 years old, leases an agricultural estate in Volhynia. This is not an internship — it is independent management. It means the two-year agricultural internship ended around 1925-1926, and Lech was a farmer until about 1929-1930, before deciding on the army. This fragment of biography — agricultural, Volhynian — was hitherto invisible in Lech's official biographies (Warsaw Uprising Museum, 1944.pl).

Herb Korczak — potwierdzony 22.IV.2026The Korczak arms — confirmed 22.IV.2026

Matka Maria pochodziła z Ziółkowskich herbu Korczak. Przez kilka miesięcy badań (do marca 2026) herb ten identyfikowano błędnie jako Lubicz — na podstawie analogii z wpisem do Krzyża Niepodległości 1931. Rewizja nastąpiła 22 kwietnia 2026, gdy skanowanie katalogu ARG (PDF v3) ujawniło w zbiorach ARG/I/68 fragment herbarza Paprockiego/Turowskiego Herby rycerstwa polskiego (1858) — 15 stron poświęconych wyłącznie herbowi Korczak w odniesieniu do rodu Ziółkowskich. Herb Korczak — tarcza z kuszą i strzałą — jest herbem wybitnych rodów szlachty małopolskiej i mazowieckiej. Potwierdzenie pochodzi z ARG/I/67 (maszynopis Malewskiego): Marcin Ziółkowski h. Korczak — adiutant Ks. Józefa Poniatowskiego, kawaler Virtuti Militari za bitwę pod Raszyn 19.IV.1809, Podsędek Sądu Pokoju Okr. Radomskiego — jest pradziadkiem Marii z Ziółkowskich (matki gen. Janusza). To genealogiczne odkrycie nadaje całej kolekcji dodatkowy wymiar historyczny: ród Ziółkowskich nosicieli tradycji napoleońskiej (Raszyn 1809) + ród Głuchowskich h. Prus II, nosicieli tradycji legionowej (PON 1914, Siódemka Beliny) = dwa korzenie polskiego patriotyzmu zbrojnego w jednej rodzinie.Mother Maria came from the Ziółkowski family of the Korczak arms. For several months of research (through March 2026) these arms were misidentified as Lubicz — based on an analogy with the 1931 Independence Cross entry. The revision came on 22 April 2026, when scanning the ARG catalogue (PDF v3) revealed in the ARG/I/68 collection a section from Paprocki/Turowski's Herby rycerstwa polskiego [Armorial of the Polish Knighthood] (1858) — 15 pages devoted entirely to the Korczak arms in relation to the Ziółkowski family. Korczak — a shield with a crossbow and arrow — is the arms of distinguished noble families of Małopolska and Mazovia. Confirmation comes from ARG/I/67 (the Malewski typescript): Marcin Ziółkowski, arms Korczak — adjutant to Prince Józef Poniatowski, recipient of the Virtuti Militari for the Battle of Raszyn 19.IV.1809, Justice of the Peace Court for the Radom District — was the great-grandfather of Maria née Ziółkowska (mother of Gen. Janusz). This genealogical discovery gives the entire collection an added historical dimension: the Ziółkowski family bearing the Napoleonic tradition (Raszyn 1809) + the Głuchowski family of Prus II bearing the Legionary tradition (PON 1914, Belina's Seven) = two roots of armed Polish patriotism in one family.