Regularne wojsko w PowstaniuRegular Army in the UprisingExército Regular na RevoltaReguläre Armee im AufstandRegulier Leger in de OpstandArmée Régulière dans l’Insurrectionרעגולערע אַרמיי אינעם אויפֿשטאַנד

Abstrakt: Artykuł analizuje ciągłość instytucjonalną 7 Pułku Ułanów Lubelskich im. gen. Kazimierza Sosnkowskiego na podstawie niepublikowanego archiwum rodzinnego Głuchowskich (313 jednostek inwentarzowych, 1867–2020), pozyskanego w Buenos Aires w 2024 roku. Kolekcja dokumentuje trzy pokolenia jednej rodziny związanej z tym samym pułkiem: gen. dyw. Janusz Głuchowski jako twórca pułku (1918), por. Lech Głuchowski „Jeżycki” jako dowódca 1. Szwadronu Dywizjonu „Jeleń” AK (1942–1944), st. uł. Krzysztof Głuchowski „Juraś” jako żołnierz Plutonu 1112 tegoż dywizjonu w Powstaniu Warszawskim (1944). Analiza formy dokumentacji wojskowej — numerowanych rozkazów, stopni kawaleryjskich, procedur odznaczeniowych, sztandarów pułkowych i łańcucha weryfikacyjnego — prowadzi do tezy, że Armia Krajowa w Powstaniu Warszawskim funkcjonowała nie jako ruch partyzancki, lecz jako regularne Wojsko Polskie działające w warunkach konspiracji. Jest to pierwszy artykuł systematycznie badający formę (nie treść) dokumentacji wojskowej AK jako dowód ciągłości instytucjonalnej regularnej armii.Abstract: This article analyses the institutional continuity of the 7th Uhlan Regiment of Lublin (named after Gen. Kazimierz Sosnkowski) on the basis of the unpublished Głuchowski family archive (313 inventory units, 1867–2020), acquired in Buenos Aires in 2024. The collection documents three generations of one family connected to the same regiment: Maj. Gen. Janusz Głuchowski as the regiment's founder (1918), Lt. Lech Głuchowski "Jeżycki" as commander of the 1st Squadron of the "Jeleń" AK Dywizjon (1942–1944), and Pfc. Krzysztof Głuchowski "Juraś" as a soldier of Platoon 1112 of that dywizjon during the Warsaw Uprising (1944). Analysis of the form of military documentation — numbered orders, cavalry ranks, decoration procedures, regimental standards and the verification chain — leads to the thesis that the Home Army during the Warsaw Uprising functioned not as a partisan movement but as the regular Polish Army operating under conditions of conspiracy. This is the first article to systematically examine the form (not the content) of AK military documentation as evidence of the institutional continuity of a regular army.

Słowa kluczowe: Armia Krajowa, Powstanie Warszawskie, 7 Pułk Ułanów Lubelskich, Dywizjon „Jeleń”, ciągłość instytucjonalna, archiwum rodzinne, Głuchowski, ISAD(G)Keywords: Home Army, Warsaw Uprising, 7th Uhlan Regiment of Lublin, "Jeleń" Dywizjon, institutional continuity, family archive, Głuchowski, ISAD(G)

I. Wstęp. Problem badawczy

Powstanie Warszawskie 1944 roku jest w historiografii polskiej i zagranicznej opisywane najczęściej w kategoriach ruchu oporu, podziemnej walki cywilnej lub partyzantki miejskiej. Terminologia anglojęzyczna — resistance, underground, insurgency — implikuje działalność pozamilitarną, odróżnianą od operacji „regularnych” sił zbrojnych. Nawet oficjalna strona polskiego rządu podejmuje wysiłek wyjaśnienia: „The Home Army is more than a resistance movement”1.The Warsaw Uprising of 1944 is described in Polish and foreign historiography most often in terms of a resistance movement, an underground civilian struggle, or urban guerrilla warfare. The English terminology — resistance, underground, insurgency — implies non-military activity, distinguished from operations of "regular" armed forces. Even the official website of the Polish government makes the effort to explain: "The Home Army is more than a resistance movement"1.

Tymczasem dokumenty zachowane w archiwach prywatnych — takich jak badane tu Archiwum Rodziny Głuchowskich (dalej: ARG) — wskazują na coś fundamentalnie innego. Jednostki walczące w Powstaniu posługiwały się numerowanymi rozkazami wojskowymi, stosowały stopnie kawaleryjskie specyficzne dla konkretnych przedwojennych formacji, awansowały żołnierzy zgodnie z przedwojennymi regulaminami, przyznawały odznaczenia wojskowe (Krzyż Walecznych) na podstawie ustawy z 1920 roku2, niosły do walki sztandary pułkowe, a ich łańcuch dowodzenia biegł od plutonu przez pułk i okręg do Naczelnego Wodza w Londynie.Meanwhile, documents preserved in private archives — such as the Głuchowski Family Archive (hereafter: ARG) examined here — point to something fundamentally different. The units fighting in the Uprising used numbered military orders, employed cavalry ranks specific to particular pre-war formations, promoted soldiers in accordance with pre-war regulations, awarded military decorations (the Cross of Valour) on the basis of the Act of 19202, carried regimental standards into battle, and their chain of command ran from platoon through regiment and district to the Commander-in-Chief in London.

Nie był to ruch oporu. Było to regularne Wojsko Polskie, działające w warunkach konspiracji.This was not a resistance movement. It was the regular Polish Army, operating under conditions of conspiracy.

Niniejszy artykuł stawia tezę, że analiza formy dokumentacji wojskowej AK — a nie jej treści — dostarcza najsilniejszego dowodu na ciągłość instytucjonalną między Wojskiem Polskim II RP a jednostkami walczącymi w Powstaniu Warszawskim. Jako studium przypadku służy 7 Pułk Ułanów Lubelskich im. gen. K. Sosnkowskiego, którego losy — od utworzenia w 1918 roku po demobilizację PKPR w 1948 — są udokumentowane w jednym archiwum rodzinnym obejmującym trzy pokolenia.This article advances the thesis that analysis of the form of AK military documentation — rather than its content — provides the strongest evidence of institutional continuity between the Polish Army of the Second Republic and the units fighting in the Warsaw Uprising. The case study is the 7th Uhlan Regiment of Lublin (named after Gen. K. Sosnkowski), whose history — from its formation in 1918 to the demobilisation of PKPR in 1948 — is documented in a single family archive spanning three generations.

II. Źródła. Archiwum Rodziny Głuchowskich

II.1. Proweniencja i zawartość

Archiwum Rodziny Głuchowskich (sygnatura: ARG) to prywatna kolekcja 313 jednostek inwentarzowych, obejmująca dokumenty, korespondencję, fotografie i ephemera z lat 1867–2020. Kolekcja została pozyskana w 2024 roku z rąk prywatnych w Buenos Aires, z masy spadkowej Krzysztofa Andrzeja Głuchowskiego (1926–2020), ostatniego żyjącego członka rodziny z pokolenia wojennego.The Głuchowski Family Archive (reference: ARG) is a private collection of 313 inventory units, comprising documents, correspondence, photographs and ephemera from the years 1867–2020. The collection was acquired in 2024 from private hands in Buenos Aires, from the estate of Krzysztof Andrzej Głuchowski (1926–2020), the last surviving member of the family from the wartime generation.

Archiwum jest zorganizowane w sześć serii archiwalnych:The archive is organised into six archival series:

Katalog muzealny sporządzono w standardzie ISAD(G) / Dublin Core na poziomie jednostki inwentarzowej. Każda fotografia traktowana jest jako osobna karta katalogowa3.The museum catalogue was prepared to the ISAD(G) / Dublin Core standard at the level of the individual inventory unit. Each photograph is treated as a separate catalogue entry3.

II.2. Kolekcja komplementarna: Zespół 70 Instytutu Piłsudskiego w Londynie

Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie przechowuje pod sygnaturą Zespół 70 „Archiwum Janusza Głuchowskiego” — zbiór dokumentów personalnych, korespondencji ze środowiskiem wojskowym, mów, opracowań i materiałów prasowych z lat 1916–19644. Porównanie inwentarza Zespołu 70 z katalogiem ARG pozycja po pozycji wskazuje, że zbiory te się uzupełniają: ARG zawiera dokumenty prywatne i rodzinne (Kennkarte, listy z obozów jenieckich, zdjęcia z walk), podczas gdy Zespół 70 koncentruje się na oficjalnej korespondencji i materiałach instytucjonalnych.The Józef Piłsudski Institute in London holds under reference number Zespół 70 the "Archive of Janusz Głuchowski" — a collection of personal documents, correspondence with military circles, speeches, studies and press materials from the years 1916–19644. Item-by-item comparison of the Zespół 70 inventory with the ARG catalogue indicates that the two collections complement one another: ARG contains private and family documents (Kennkarte, letters from prisoner-of-war camps, combat photographs), while Zespół 70 focuses on official correspondence and institutional materials.

III. Trzy pokolenia jednego pułku

III.1. Akt założycielski: gen. Janusz Głuchowski i utworzenie 7 P.Uł. (1918)

Janusz Julian Głuchowski (ur. 6.VIII.1888 w Bukowej, pow. piotrkowski) należał do „Siódemki Beliny” — pierwszego patrolu kawaleryjskiego Legionów Polskich, który w nocy z 2 na 3 sierpnia 1914 roku wyruszył z Krakowa przez Michałowice w kierunku Jędrzejowa, inicjując pierwszą akcję zbrojną odrodzonego Wojska Polskiego od czasu Powstania Styczniowego5. Patrol składał się z siedmiu jeźdźców:Janusz Julian Głuchowski (born 6.VIII.1888 in Bukowa, Piotrków county) belonged to "Belina's Seven" — the first cavalry patrol of the Polish Legions, which on the night of 2–3 August 1914 set out from Kraków through Michałowice towards Jędrzejów, initiating the first armed action of the reborn Polish Army since the January Uprising5. The patrol consisted of seven riders:

Dokument ARG/II/8 — rozkaz Komendy Wojskowej z 5.XI.1918 — jest aktem założycielskim 7 Pułku Ułanów: poleca rtm. Januszowi Głuchowskiemu zorganizowanie oddziału jazdy w rejonie Lublina i Kraśnika. Pułk, początkowo oznaczony jako 3 Pułk Ułanów, otrzymał 30 grudnia 1918 roku numer 7 i nazwę „Lubelski”6.Document ARG/II/8 — a Military Command order dated 5.XI.1918 — is the founding act of the 7th Uhlan Regiment: it instructs Captain Janusz Głuchowski to organise a cavalry unit in the Lublin and Kraśnik area. The regiment, initially designated as the 3rd Uhlan Regiment, received on 30 December 1918 the number 7 and the name "Lubelski"6.

W wojnie polsko-bolszewickiej pułk walczył m.in. pod Równem (4.VII.1920) i Cycowem (16.VIII.1920), gdzie 1. szwadron szarżą rozpędził sowiecką Brygadę Piechoty Dotol z Grupy Mozyrskiej. Napis „CYCÓW” widnieje na tablicy Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie. 23 marca 1921 roku Marszałek Piłsudski odznaczył sztandar pułku Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari7.In the Polish-Soviet War the regiment fought, among other places, at Równe (4.VII.1920) and Cyców (16.VIII.1920), where the 1st squadron's charge routed the Soviet Dotol Infantry Brigade of the Mozyr Group. The inscription "CYCÓW" appears on the tablet of the Tomb of the Unknown Soldier in Warsaw. On 23 March 1921 Marshal Piłsudski decorated the regiment's standard with the Silver Cross of the Order of Virtuti Militari7.

Legitymacja oficerska gen. Głuchowskiego (ARG/II/30-32), wydana 6.I.1929 przez DOK I, potwierdza stopień generała brygady i odznaczenia: Virtuti Militari, Krzyż Walecznych trzykrotnie, Złoty Krzyż Zasługi, francuski Krzyż Kawalerski Legii Honorowej (wręczony osobiście przez Marszałka Focha na Placu Saskim 3.V.1923), rumuński Order Korony. W latach 1935–1939 Głuchowski pełnił funkcję I Zastępcy Ministra Spraw Wojskowych — drugie co do rangi stanowisko w resorcie obrony II RP8.General Głuchowski's officer identity document (ARG/II/30-32), issued 6.I.1929 by DOK I, confirms the rank of brigadier general and decorations: Virtuti Militari, Cross of Valour three times, Gold Cross of Merit, French Knight's Cross of the Legion of Honour (presented personally by Marshal Foch at Saxon Square on 3.V.1923), Romanian Order of the Crown. From 1935 to 1939 Głuchowski served as First Deputy Minister of Military Affairs — the second highest position in the defence ministry of the Second Polish Republic8.

III.2. Odtworzenie w konspiracji: mjr Veli bek Jedigar „Damazy” i por. Lech Głuchowski „Jeżycki”

Po klęsce wrześniowej 1939 roku oficerowie 7 P.Uł. (garnizon Mińsk Mazowiecki) rozpoczęli odtwarzanie pułku w podziemiu. W grudniu 1940 roku, w ramach struktur ZWZ, jednostka pojawiła się pod kryptonimem „Mazury” pod dowództwem mjr. Veli beka Jedigara „Damazy’ego” — Azerbejdżanina, ostatniego przedwojennego dowódcy pułku, który po zwolnieniu z niewoli niemieckiej (jako obcokrajowiec) powrócił do Warszawy i podjął pracę konspiracyjną9.After the September 1939 defeat, the officers of the 7th Uhlan Regiment (garrison at Mińsk Mazowiecki) began reconstituting the regiment underground. In December 1940, within the structures of the ZWZ, the unit appeared under the codename "Mazury" under the command of Major Veli bek Jedigar "Damazy" — an Azerbaijani, the last pre-war commander of the regiment, who after his release from German captivity (as a foreign national) returned to Warsaw and took up clandestine work9.

W 1941 roku kadra warszawska pułku przyjęła kryptonim „Kompania 77”. W 1942 roku na jej bazie utworzono 1. Szwadron Warszawski pod dowództwem por. Lecha Głuchowskiego „Jeżyckiego” — brata gen. Janusza i ppor. Stefana (trzeciego syna Mariana Nepomucena Głuchowskiego). Lech Głuchowski (ur. 2.VI.1902 w Rakowie k. Częstochowy), członek POW od 1918 roku, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej w szeregach 7 P.Uł., absolwent Akademii Rolniczej w Bydgoszczy i oficer rezerwy kawalerii, prowadził w dwudziestoleciu majątek w Małym Obżyrze i organizował oddziały „Strzelca”10.In 1941 the regiment's Warsaw cadre adopted the codename "Company 77". In 1942 the 1st Warsaw Squadron was formed on its basis, under the command of Lieutenant Lech Głuchowski "Jeżycki" — brother of General Janusz and 2nd Lt. Stefan (third son of Marian Nepomucen Głuchowski). Lech Głuchowski (born 2.VI.1902 in Raków near Częstochowa), a member of the POW since 1918, participant in the Polish-Soviet War in the ranks of the 7th Uhlan Regiment, graduate of the Agricultural Academy in Bydgoszcz and reserve cavalry officer, managed an estate in Mały Obżyr in the interwar period and organised units of the "Strzelec" association10.

17 lipca 1944 roku — dwa tygodnie przed Godziną W — Lech Głuchowski przejął pełne dowodzenie nad odtworzonym pułkiem (kryptonim „Jeleń”) i jednocześnie nad 1. Szwadronem Warszawskim. Na 30 czerwca 1944 roku dywizjon „Jeleń” liczył 880 oficerów, podoficerów i ułanów11 — siłę zbliżoną do pełnoetatowego pułku czasu pokoju.On 17 July 1944 — two weeks before the Hour W — Lech Głuchowski assumed full command of the reconstituted regiment (codename "Jeleń") and simultaneously of the 1st Warsaw Squadron. As of 30 June 1944 the "Jeleń" dywizjon numbered 880 officers, non-commissioned officers and uhlans11 — a strength close to that of a full-establishment peacetime regiment.

III.3. Godzina W: pięć plutonów atakuje kwaterę Gestapo

Tablica pamiątkowa zachowana w kolekcji (ARG/V/158) dokumentuje przebieg natarcia:A commemorative plaque preserved in the collection (ARG/V/158) documents the course of the attack:

„Dnia 1.8.1944 r. godz. 17. / z tego domu i okolicznych / ruszyło do natarcia / na gmach Gestapo i Dom Prasy / 5 plutonów / 7 pułku ułanów / AK / JELEŃ / z / 187 Powstańców / poległo 67”"On 1.8.1944 at 17:00 / from this building and surrounding ones / 5 platoons / of the 7th Uhlan Regiment / AK / JELEŃ / advanced to attack / the Gestapo building and the Press House / of 187 insurgents / 67 fell"

Plutony 1109, 1110, 1111, 1112 i 1119 zaatakowały rejon Alei Szucha — kwaterę główną Gestapo w Warszawie — i Dom Prasy przy ul. Marszałkowskiej 3/5. Pluton 1109 nacierał wzdłuż Al. Szucha od Placu Unii Lubelskiej; ogień karabinów maszynowych z pałacu Nuncjatury zatrzymał natarcie — 13 poległych w jednym podejściu. Straty pierwszego dnia: 56 poległych i 46 rannych ze 175 walczących — 58% stanu osobowego. Dywizjon „Jeleń” przestał istnieć jako samodzielna formacja12.Platoons 1109, 1110, 1111, 1112 and 1119 attacked the Aleje Szucha area — Gestapo headquarters in Warsaw — and the Press House at ul. Marszałkowska 3/5. Platoon 1109 advanced along Al. Szucha from Plac Unii Lubelskiej; machine-gun fire from the Nunciature palace halted the attack — 13 killed in a single assault. First-day losses: 56 killed and 46 wounded from 175 fighters — 58% of the unit's strength. The "Jeleń" dywizjon ceased to exist as an independent formation12.

Rtm. Lech Głuchowski „Jeżycki” dowodził resztkami szwadronu na Mokotowie. 15 września 1944 roku, ciężko ranny na ul. Dolnej, zginął. Tradycja rodzinna utrwalona przez bratanka Krzysztofa (Rio, 1995) podaje samobójstwo bojowe, by nie opóźniać ewakuacji żołnierzy pod ostrzałem; wersja ta wystepuje w biogramie 1944.pl (14206). Historiografia akademicka (IPN, Biuletyn) cytuje śmierć z ran jako bezposrednia przyczyne. Pośmiertnie awansowany na majora, odznaczony VM V kl. (KS nr 11775), Krzyżem AK Nr 16585 (Londyn 1.VII.1948), Krzyżem Walecznych (Dz. Pers. NWN 5/49) i Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami13.Captain Lech Głuchowski "Jeżycki" commanded the remnants of the squadron in Mokotów. On 15 September 1944, gravely wounded on ul. Dolna, he fell. Family tradition preserved by his nephew Krzysztof (Rio, 1995) holds that he took his own life so as not to delay the evacuation of his soldiers under fire; this version appears in the 1944.pl biogram (14206). Academic historiography (IPN, Bulletin) cites death from wounds as the immediate cause. Posthumously promoted to major and decorated with Virtuti Militari Class V (KS no. 11775), Home Army Cross No. 16585 (London 1 Jul 1948), Cross of Valour (Dz. Pers. NWN 5/49), and Gold Cross of Merit with Swords13.

III.4. Krzysztof Głuchowski „Juraś” — chłopiec-żołnierz w regularnym pułku

Krzysztof Andrzej Głuchowski (ur. 29.XI.1926 w Warszawie) złożył przysięgę AK 11 maja 1942 roku — w wieku 15 lat. Przydzielony do Plutonu 1112, 7 P.Uł. AK, dywizjonu „Jeleń”14.Krzysztof Andrzej Głuchowski (born 29.XI.1926 in Warsaw) took his AK oath on 11 May 1942 — at the age of 15. He was assigned to Platoon 1112, 7th Uhlan Regiment AK, "Jeleń" dywizjon14.

Jego matka, Wanda Głuchowska ps. „Krysta” (sierż. pchor., oddział DYSK, Kedyw AK), została ranna w akcji dywersyjnej w Wilanowie 26.IX.1943. Ojciec, ppor. Stanisław Stefan Głuchowski ps. „Stefan” (Kwatermistrzostwo I Obwodu „Radwan”, Śródmieście), aresztowany przez Gestapo 18.V.1944, przesłuchiwany na Al. Szucha i w Pawiaku, został zwolniony 29.VII.1944 — trzy dni przed Powstaniem15.His mother, Wanda Głuchowska alias "Krysta" (Sgt. Cadet, DYSK unit, Kedyw AK), was wounded in a sabotage action in Wilanów on 26.IX.1943. His father, 2nd Lt. Stanisław Stefan Głuchowski alias "Stefan" (Quartermaster of the 1st District "Radwan", Śródmieście), arrested by the Gestapo on 18.V.1944, interrogated at Al. Szucha and in Pawiak, was released on 29.VII.1944 — three days before the Uprising15.

9 listopada 1943 roku wystawiono Krzysztofowi Kennkarte (ARG/V/1-2) z fałszywą datą urodzenia: 29.XI.1928 zamiast 29.XI.1926 — dwuletnie „odmłodzenie” chroniące 17-latka przed Arbeitseinsatz (przymusową pracą od 16. roku życia). Jest to pierwszy znany przypadek „fałszerstwa ochronnego” daty urodzenia w rodzinie AK z pełnym łańcuchem dowodowym: fałszywy dokument (Kennkarte) + prawdziwe dokumenty (Carte de Rapatrié, Fiche de Transport, zaświadczenia szkolne) + wyjaśnienie motywu w relacji kombatanckiej16.On 9 November 1943 a Kennkarte (ARG/V/1-2) was issued to Krzysztof with a falsified date of birth: 29.XI.1928 instead of 29.XI.1926 — a two-year "rejuvenation" protecting the 17-year-old from Arbeitseinsatz (forced labour from age 16). This is the first known case of a "protective falsification" of a date of birth in an AK family with a complete chain of evidence: false document (Kennkarte) + genuine documents (Carte de Rapatrié, Fiche de Transport, school certificates) + explanation of the motive in a veteran's account16.

IV. Forma dokumentacji wojskowej jako dowód ciągłości instytucjonalnej

IV.1. Rozkaz Nr 24 — numerowany rozkaz wojskowy

Kluczowy dokument ARG/V/8, datowany 5 września 1944 roku, jest odpisem rozkazu Dowódcy Grupy „Północ”:The key document ARG/V/8, dated 5 September 1944, is a copy of an order from the Commander of Group "North":

„Rozk. D-wa Grupy ’Północ’ Nr 24 / z dn. 5.IX.44 r. awansowany do / stopnia st. ułana i nadany / ’K.W.’ po raz I-szy. — / Za zgodność / [podpis] Ziemski / 11.9.44”"Order of the Command of Group 'North' No. 24 / dated 5.IX.44 promoted to / the rank of Senior Uhlan and awarded / 'K.W.' [Cross of Valour] for the 1st time. — / Certified correct / [signature] Ziemski / 11.9.44"

Dokument nosi czerwoną pieczęć okrągłą: „KOM. OKR. ARMII KRAJOWEJ / Okr. Warszawa” z orłem. Format 8×10 cm, pismo odręczne atramentem.The document bears a red circular stamp: "COMMAND OF THE HOME ARMY DISTRICT / District Warsaw" with an eagle. Dimensions 8×10 cm, handwritten in ink.

Trzy cechy tego dokumentu świadczą o regularnym charakterze wojskowym:Three features of this document attest to its regular military character:

a) Numerowany rozkaz: „Rozkaz Nr 24” to 24. rozkaz Dowódcy Grupy „Północ” od początku Powstania (1.VIII.1944). Przy 35 dniach walki oznacza to średnio jeden rozkaz co 1,5 dnia — regularny tempo operacyjne, nie ad hoc partyzanckie działanie.a) Numbered order: "Order No. 24" is the 24th order of the Commander of Group "North" since the beginning of the Uprising (1.VIII.1944). Over 35 days of fighting this means an average of one order every 1.5 days — a regular operational tempo, not ad hoc partisan activity.

b) Stopień kawaleryjski: Awans do stopnia „starszego ułana” — nie „starszego strzelca” (piechota). Stopień ułana istnieje wyłącznie w pułkach ułańskich regularnej armii polskiej. Jego użycie w rozkazie z września 1944 roku jest dowodem, że jednostka AK zachowywała tożsamość kawaleryjską macierzystego pułku z 1918 roku.b) Cavalry rank: Promotion to the rank of "Senior Uhlan" — not "Senior Rifleman" (infantry). The rank of uhlan exists exclusively in the uhlan regiments of the regular Polish army. Its use in an order from September 1944 is evidence that the AK unit maintained the cavalry identity of its parent regiment from 1918.

c) Procedura odznaczeniowa KW: Formuła „po raz I-szy” (po raz pierwszy) odpowiada regulaminowi Krzyża Walecznych (Dz.U.1920.87.572), który przewidywał możliwość czterokrotnego nadania. Podczas Powstania Warszawskiego nadano 1914 KW po raz pierwszy, 29 po raz drugi i 3 po raz trzeci17 — stosując procedurę identyczną z tą obowiązującą w regulaminach armii z 1920 roku.c) Cross of Valour decoration procedure: The formula "for the 1st time" corresponds to the regulations of the Cross of Valour (Dz.U.1920.87.572), which provided for the possibility of four awards. During the Warsaw Uprising 1,914 Crosses of Valour were awarded for the first time, 29 for the second time and 3 for the third time17 — applying a procedure identical to that in force under the army regulations of 1920.

IV.2. Wielostopniowe potwierdzenie — łańcuch dowodzenia

Nadanie KW przeszło przez trzy szczeble dowodzenia — jak w regularnej armii:The award of the Cross of Valour passed through three levels of command — as in a regular army:

Szczebel I: Rozkaz D-cy Grupy „Północ” Nr 24 z 5.IX.1944 (płk dypl. Karol Ziemski „Wachnowski”) — ARG/V/8.Level I: Order of the Commander of Group "North" No. 24, dated 5.IX.1944 (Col. Dipl. Karol Ziemski "Wachnowski") — ARG/V/8.

Szczebel II: Rozkaz D-twa Artylerii Nr 29 z 15.IX.1944 — potwierdzenie nadania KW z osobnym numerem rozkazu w innej linii dowodzenia — ARG/V/42.Level II: Artillery Command Order No. 29, dated 15.IX.1944 — confirmation of the Cross of Valour award with a separate order number in a different line of command — ARG/V/42.

Szczebel III: Zaświadczenie płk. Stanisława Klepacza, dowódcy Batalionu 1112, wydane w Sannstedt (Schleswig-Holstein) 22.VIII.1945, potwierdzające KW i awans na „st. strzelca” (piechociarski odpowiednik „st. ułana”) — ARG/V/42.Level III: Certificate of Col. Stanisław Klepacz, commander of Battalion 1112, issued in Sannstedt (Schleswig-Holstein) on 22.VIII.1945, confirming the Cross of Valour and promotion to "Senior Rifleman" (the infantry equivalent of "Senior Uhlan") — ARG/V/42.

Potwierdzenie okręgowe: Zaświadczenie płk. dypl. Karola Ziemskiego jako „Dowódcy Polskiego Okręgu Wojskowego na terenie Schleswig-Holstein”, Wentorf pod Hamburgiem, 26.X.1946:District-level confirmation: Certificate of Col. Dipl. Karol Ziemski as "Commander of the Polish Military District in Schleswig-Holstein", Wentorf near Hamburg, 26.X.1946:

„Jako b. Dowódca Grupy ’PÓŁNOC’ w Powstaniu Warszawskim (Obrona Starego Miasta) stwierdzam, że GŁUCHOWSKI Krzysztof [...] pseudonim ’JURAŚ’ [...] walczący w Obronie Starego Miasta w Plutonie III — Na okazaną waleczność został awansowany do stopnia starszego strzelca oraz odznaczony KRZYŻEM WALECZNYCH po raz pierwszy, co zostało stwierdzone w moim Rozkazie — Dowódcy Grupy ’PÓŁNOC’ Nr. 24 z dnia 5.9.1944 r.”18"As former Commander of Group 'NORTH' in the Warsaw Uprising (Defence of the Old Town) I hereby certify that GŁUCHOWSKI Krzysztof [...] alias 'JURAŚ' [...] who fought in the Defence of the Old Town in Platoon III — for valour displayed was promoted to the rank of Senior Rifleman and awarded the CROSS OF VALOUR for the first time, as confirmed in my Order — Commander of Group 'NORTH' No. 24 dated 5.9.1944."18

Trzykrotne potwierdzenie tego samego nadania — w trakcie walki, po wyzwoleniu, i rok po wojnie — nie jest procedurą partyzancką. Jest to procedura regularnej armii, w której akta personalne przechodzą kolejne szczeble weryfikacji.Threefold confirmation of the same award — during the fighting, after liberation, and a year after the war — is not a partisan procedure. It is the procedure of a regular army, in which personal records pass through successive levels of verification.

IV.3. Sztandar pułkowy niesiony do walki

Dokument ARG/V/134 to jedyne znane zdjęcie proporczyka 7 P.Uł. AK „Jeleń”, który zaginął podczas Powstania Warszawskiego. Na fotografii widoczna sylwetka skaczącego jelenia — symbol pułku.Document ARG/V/134 is the only known photograph of the pennant of the 7th Uhlan Regiment AK "Jeleń", which was lost during the Warsaw Uprising. The photograph shows the silhouette of a leaping stag — the regiment's symbol.

Fakt noszenia sztandaru pułkowego do walki ma fundamentalne znaczenie. Partyzantka nie nosi sztandarów — nosi broń. Regularne wojsko nosi sztandary, bo są symbolem ciągłości instytucjonalnej, honoru pułku i łączności z tradycją. Utrata sztandaru w walce traktowana jest jako tragedia pułkowa — co potwierdza fakt, że Krzysztof Głuchowski przechowywał jedyną fotografię tego proporczyka przez resztę życia (ponad 75 lat).The act of carrying a regimental standard into battle is of fundamental significance. Partisans do not carry standards — they carry weapons. Regular armies carry standards because they are symbols of institutional continuity, regimental honour and connection to tradition. The loss of a standard in battle is treated as a regimental tragedy — which is confirmed by the fact that Krzysztof Głuchowski kept the only photograph of this pennant for the rest of his life (over 75 years).

Proporczyk Plutonu 1112 zachował się fizycznie i jest przechowywany w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie — jedwabny proporczyk 18×49 cm, biało-czerwony z numerem „1112” odbitym czarnym atramentem, jaskółczy ogon19. Muzeum traktuje go jako eksponat wojskowy — nie pamiątkę ruchu oporu.The pennant of Platoon 1112 has survived physically and is held in the Polish Army Museum in Warsaw — a silk pennant 18×49 cm, white and red with the number "1112" stamped in black ink, with a swallow-tail19. The museum treats it as a military exhibit — not a souvenir of a resistance movement.

IV.4. Dwutorowy system: konspiracja i regularna armia

Dokumenty z ARG ujawniają system, który można określić jako „dwutorowy”:Documents from ARG reveal a system that can be described as "dual-track":

Tor konspiracyjny: pseudonimy (Juraś), kryptonimy jednostek (Jeleń), numerowane plutony (1112), fałszywe dokumenty (Kennkarte) — niezbędne dla bezpieczeństwa.Clandestine track: aliases (Juraś), unit codenames (Jeleń), numbered platoons (1112), false documents (Kennkarte) — essential for security.

Tor regularny: numerowane rozkazy (Nr 24), awanse stopniem wojskowym (st. ułan), odznaczenia na podstawie przedwojennych ustaw (KW), pieczęcie z orłem (Komenda Okręgowa AK), łańcuch dowodzenia od plutonu przez pułk do okręgu.Regular track: numbered orders (No. 24), promotions with military ranks (Senior Uhlan), decorations on the basis of pre-war statutes (Cross of Valour), eagle-bearing stamps (AK District Command), chain of command from platoon through regiment to district.

To nie były dwa odrębne systemy. Był to jeden system — regularnej armii — działający pod warstwą konspiracji. Kiedy warunki na to pozwalały (np. po wyzwoleniu), warstwa konspiracyjna opadała, odsłaniając pełną strukturę wojskową: Krzysztof Głuchowski, który w Warszawie był „Jurasiem z 1112”, po wyzwoleniu stał się „st. uł. Krzysztofem Głuchowskim, 7 P.Uł. Lubelskich, PSZ” — z tą samą legitymacją, tym samym stopniem, tym samym Krzyżem Walecznych.These were not two separate systems. It was one system — of a regular army — operating beneath a layer of conspiracy. When conditions permitted (e.g. after liberation), the clandestine layer fell away, revealing the full military structure: Krzysztof Głuchowski, who in Warsaw was "Juraś of 1112", after liberation became "Senior Uhlan Krzysztof Głuchowski, 7th Uhlan Regiment of Lublin, PSZ" — with the same identity document, the same rank, the same Cross of Valour.

IV.5. Uznanie przez wroga: separacja jeniecka według stopnia

Paradoksalny dowód regularnego statusu AK dostarcza sam przeciwnik. Po kapitulacji (2.X.1944) ojciec i syn Głuchowscy trafili do niewoli razem. Niemcy rozdzielili ich według stopnia: ppor. Stefan Głuchowski otrzymał numer jeniecki O.1245 (prefiks „O” = Offizier) i został skierowany do Oflagu; st. uł. Krzysztof Głuchowski otrzymał numer 141009 i trafił do Stalagu XI-B Fallingbostel20.A paradoxical proof of the AK's regular status is provided by the enemy itself. After the capitulation (2.X.1944) father and son Głuchowski were taken into captivity together. The Germans separated them by rank: 2nd Lt. Stefan Głuchowski received prisoner-of-war number O.1245 (prefix "O" = Offizier) and was sent to an Oflag; Senior Uhlan Krzysztof Głuchowski received number 141009 and was sent to Stalag XI-B Fallingbostel20.

System jeniecki III Rzeszy respektował wewnętrzną strukturę stopniową AK — odróżniając oficerów od szeregowych zgodnie z Konwencją Genewską. Gdyby Niemcy traktowali AK jako partyzantkę, obaj trafiliby do obozu koncentracyjnego (co spotkało powstańców z Powstania Styczniowego 1863 i wielu żołnierzy AK poza Powstaniem Warszawskim). Fakt separacji jenieckiej jest dowodem, że status AK jako regularnej siły zbrojnej był uznawany nawet przez wroga — przynajmniej w kontekście kapitulacji warszawskiej.The prisoner-of-war system of the Third Reich respected the internal rank structure of the AK — distinguishing officers from other ranks in accordance with the Geneva Convention. Had the Germans treated the AK as partisans, both would have been sent to a concentration camp (which was the fate of insurgents from the January Uprising of 1863 and many AK soldiers outside the Warsaw Uprising). The fact of prisoner-of-war separation is evidence that the status of the AK as a regular armed force was recognised even by the enemy — at least in the context of the Warsaw capitulation.

V. Weryfikacja i integracja: od AK do PSZ (1945–1949)

V.1. Karta tożsamości wyzwolonego żołnierza

Pierwszy dokument wolności Krzysztofa Głuchowskiego (ARG/V/40), wystawiony 25.IV.1945 w Düsseldorf-Gerresheim, brzmi po angielsku:The first document of freedom for Krzysztof Głuchowski (ARG/V/40), issued on 25.IV.1945 in Düsseldorf-Gerresheim, reads in English:

„P.f.c. Głuchowski Krzysztof is a Polish soldier liberated by Allied Armies from German captivity.”

„P.f.c.” = Private First Class = starszy ułan. Dokument dwujęzyczny (angielsko-polski) — most łączący konspiracyjną przeszłość z alianckim uznaniem."P.f.c." = Private First Class = Senior Uhlan. A bilingual document (English-Polish) — a bridge connecting the clandestine past with Allied recognition.

V.2. Zaciąg do PSZ i stempel pułkowy

4 czerwca 1945 roku (miesiąc po VE Day) Krzysztof zaciągnął się do Polskich Sił Zbrojnych (ARG/V/91). Na skierowaniu lekarskim z 21.VII.1945 (ARG/V/54) widnieją dwa stemple: „7 PUŁK UŁANÓW LUBELSKICH im. Gen. K. Sosnkowskiego — LEKARZ” oraz „7 SZPITAL WOJENNY POLISH GEN. HOSP.” — pułk odtworzony we Włoszech przy 2. Korpusie Polskim zachował nie tylko nazwę, ale i strukturę administracyjną (własna służba zdrowia ze stemplem pułkowym).On 4 June 1945 (one month after VE Day) Krzysztof enlisted in the Polish Armed Forces (ARG/V/91). On the medical referral of 21.VII.1945 (ARG/V/54) appear two stamps: "7th UHLAN REGIMENT OF LUBLIN named after Gen. K. Sosnkowski — MEDICAL OFFICER" and "7th MILITARY HOSPITAL POLISH GEN. HOSP." — the regiment reconstituted in Italy with the 2nd Polish Corps retained not only its name but also its administrative structure (its own medical service with a regimental stamp).

Na przepustkach wojskowych (Army Form B.295) z lat 1947–1948 widnieje pieczątka dwujęzyczna: „7 PUŁK UŁANÓW LUBELSKICH / STARCOW REGIMENT” (ARG/V/81, V/128). Anglicyzacja nazwy („Starcow” od starców?) świadczy o operowaniu w ramach brytyjskiego systemu wojskowego z zachowaniem polskiej tożsamości pułkowej.On military passes (Army Form B.295) from 1947–1948 appears a bilingual stamp: "7 PUŁK UŁANÓW LUBELSKICH / STARCOW REGIMENT" (ARG/V/81, V/128). The Anglicisation of the name ("Starcow" from starców?) attests to operating within the British military system while retaining Polish regimental identity.

V.3. Komisja Weryfikacyjna AK

Weryfikacja służby AK przeprowadzona 24.VI.1946 na Sardynii (ARG/V/96-97) jest aktem o znaczeniu prawno-wojskowym. Dokument L.dz. 1134/II/AK/46 nosi stemple: „KOMISJI WERYFIKACYJNEJ A.K.” i „Komendant Uzupełnień Nr 3”, a wystawiony jest przez „Dowódcę 7 Pułku Ułanów Lubelskich AK”. Weryfikacja potwierdzała status żołnierza PSZ — łącząc służbę konspiracyjną z regularną armią w jeden, ciągły zapis wojskowy.The verification of AK service conducted on 24.VI.1946 in Sardinia (ARG/V/96-97) is an act of legal-military significance. Document L.dz. 1134/II/AK/46 bears the stamps: "AK VERIFICATION COMMISSION" and "Replacement Commander No. 3", and is issued by the "Commander of the 7th Uhlan Regiment of Lublin AK". The verification confirmed the soldier's PSZ status — linking clandestine service with the regular army in a single, continuous military record.

Zaświadczenie o konspiracji AK (ARG/V/41) potwierdza „3 lata” służby konspiracyjnej w Warszawie, z dopiskiem: „Stwierdzam że st. ułan Głuchowski Krzysztof służył w Ar. Krajowej w V. muszce, 3 pluton, 3 po muszce. (st 1112)”. Dwóch świadków — ppor. Janusz Radomyski (ur. 1922) i ppor. Stanisław Milczyński (ur. 1918) — potwierdziło służbę pod pieczęcią „KOMENDANT I POZYTURY K.U. No. 1” z orłem.The AK conspiracy certificate (ARG/V/41) confirms "3 years" of clandestine service in Warsaw, with the annotation: "I certify that Senior Uhlan Głuchowski Krzysztof served in the Home Army in V. platoon, 3rd platoon, 3 after platoon. (no. 1112)". Two witnesses — 2nd Lt. Janusz Radomyski (born 1922) and 2nd Lt. Stanisław Milczyński (born 1918) — confirmed the service under the stamp "COMMANDANT OF THE 1ST OUTPOST K.U. No. 1" with an eagle.

V.4. Ciągłość osobowa: płk Ziemski przez 24 lata

Najbardziej uderzającym dowodem ciągłości instytucjonalnej jest osobowa ciągłość dowodzenia. Płk dypl. Karol Ziemski „Wachnowski” (1895–1974) podpisał dokumenty Krzysztofa Głuchowskiego w czterech odrębnych okresach:The most striking evidence of institutional continuity is the personal continuity of command. Col. Dipl. Karol Ziemski "Wachnowski" (1895–1974) signed documents of Krzysztof Głuchowski in four distinct periods:

Jeden dowódca — jeden żołnierz — cztery dokumenty — 24 lata. Od konspiracji przez walki, obóz jeniecki, weryfikację, demobilizację — aż do emigracyjnego upamiętnienia. To jest ciągłość instytucjonalna par excellence.One commander — one soldier — four documents — 24 years. From conspiracy through combat, prisoner-of-war camp, verification, demobilisation — all the way to commemoration in exile. This is institutional continuity par excellence.

VI. Polska na tle porównawczym: AK a inne europejskie ruchy oporu

VI.1. Francuskie FFI

Forces Françaises de l'Intérieur — formalne oznaczenie nadane przez de Gaulle’a partyzantom po D-Day (czerwiec 1944). Postawione pod dowództwo gen. Marie Pierre Koeniga przez SHAEF. Dekretem z 20 czerwca 1944 włączone do armii francuskiej i poddane francuskiemu prawu wojskowemu. FFI nie utrzymywały ciągłości z przedwojennymi pułkami — zostały zregularyzowane dopiero po wyzwoleniu (amalgamacja w armię regularną X.1944 – III.1945)21.Forces Françaises de l'Intérieur — the formal designation given by de Gaulle to the partisans after D-Day (June 1944). Placed under the command of Gen. Marie Pierre Koenig by SHAEF. By decree of 20 June 1944 incorporated into the French army and subjected to French military law. The FFI did not maintain continuity with pre-war regiments — they were regularised only after liberation (amalgamation into the regular army, October 1944 – March 1945)21.

VI.2. Jugosłowiańscy partyzanci

Narodowa Armia Wyzwolenia i Oddziały Partyzanckie Jugosławii (NOV i POJ) — armia rewolucyjna lojalna wobec Tity i Partii Komunistycznej. Pierwsza Proletariacka Brygada Szturmowa utworzona 21.XII.1941. Przekształcona w regularne siły zbrojne Jugosławii 1 marca 1945. Zerwała ciągłość z przedwojenną Armią Królestwa Jugosławii — była explicite nową siłą rewolucyjną22.National Liberation Army and Partisan Detachments of Yugoslavia (NOV i POJ) — a revolutionary army loyal to Tito and the Communist Party. The First Proletarian Strike Brigade formed on 21.XII.1941. Transformed into the regular armed forces of Yugoslavia on 1 March 1945. It broke continuity with the pre-war Army of the Kingdom of Yugoslavia — it was explicitly a new revolutionary force22.

VI.3. Polska unikatowość

AK była unikatowa wśród europejskich ruchów oporu pod trzema względami:The AK was unique among European resistance movements in three respects:

a) Ciągłość prawna: Konstytucja z 1935 roku → sukcesja prezydencka (Mościcki → Raczkiewicz) → Naczelny Wódz (Sikorski, potem Sosnkowski) → Komendant AK. Łańcuch konstytucyjny nie został przerwany.a) Legal continuity: Constitution of 1935 → presidential succession (Mościcki → Raczkiewicz) → Commander-in-Chief (Sikorski, then Sosnkowski) → AK Commander. The constitutional chain was not broken.

b) Ciągłość strukturalna: Przedwojenne dywizje, pułki, brygady odtwarzane w konspiracji pod kryptonimami, z zachowaniem numeracji, stopni, odznaczeń i tradycji. Plan OSZ (Odtwarzanie Sił Zbrojnych w Kraju) przewidywał odtworzenie 31 dywizji piechoty, 8 brygad kawalerii (w tym 3 zmotoryzowanych) i 1 brygady pancerno-motorowej — odwzorowujących strukturę czasu pokoju z 1939 roku23.b) Structural continuity: Pre-war divisions, regiments and brigades reconstituted underground under codenames, preserving numerations, ranks, decorations and traditions. The OSZ Plan (Reconstitution of Armed Forces in the Country) envisaged rebuilding 31 infantry divisions, 8 cavalry brigades (including 3 motorised) and 1 armoured-motorised brigade — mirroring the peacetime structure of 193923.

c) Trójczłonowe siły zbrojne: PSZ na Zachodzie, Armia Polska formowana w ZSRR (Armia Andersa), Armia Krajowa — trzy ramiona jednych sił zbrojnych pod jednym Naczelnym Wodzem. Ani FFI (brak ciągłości z przedwojenną armią), ani partyzanci jugosłowiańscy (brak więzi z rządem na emigracji) nie osiągnęli tego poziomu ciągłości instytucjonalnej.c) Three-branch armed forces: Polish Armed Forces in the West, the Polish Army formed in the USSR (Anders' Army), the Home Army — three arms of one military force under one Commander-in-Chief. Neither the FFI (no continuity with the pre-war army) nor the Yugoslav partisans (no links with a government in exile) achieved this level of institutional continuity.

VII. Wnioski

VII.1. Teza potwierdzona

Archiwum Rodziny Głuchowskich (ARG) dostarcza pierwotnych źródeł dokumentujących ciągłość instytucjonalną między regularnym Wojskiem Polskim II RP a jednostkami AK walczącymi w Powstaniu Warszawskim. Ciągłość ta przejawia się w:The Głuchowski Family Archive (ARG) provides primary sources documenting institutional continuity between the regular Polish Army of the Second Republic and the AK units fighting in the Warsaw Uprising. This continuity is manifested in:

1. Formie dokumentacji: numerowane rozkazy wojskowe (Rozkaz Nr 24), stopnie kawaleryjskie (st. ułan), procedury odznaczeniowe (KW „po raz I-szy” wg ustawy z 1920), pieczęcie z orłem.
2. Ciągłości strukturalnej: ten sam pułk (7 P.Uł. Lubelskich) od utworzenia (1918) przez konspirację (1940–1944), Powstanie (1944), obóz jeniecki (1944–1945), PSZ (1945–1948), do organizacji kombatanckich na emigracji (1960–1970).
3. Ciągłości osobowej: płk Ziemski podpisujący dokumenty tego samego żołnierza przez 24 lata w czterech różnych kontekstach instytucjonalnych.
4. Ciągłości rodzinnej: trzy pokolenia jednej rodziny związane z tym samym pułkiem — twórca (Janusz), dowódca (Lech), żołnierz (Krzysztof).
5. Uznaniu przez wroga: separacja jeniecka według stopnia AK (Oflag dla oficera, Stalag dla szeregowego).

VII.2. Postulat terminologiczny

Wyniki niniejszego badania prowadzą do postulatu terminologicznego: Powstanie Warszawskie nie było walką „partyzancką”, „podziemną” ani „ruchu oporu”. Było operacją regularnego Wojska Polskiego — z numerowanymi rozkazami, łańcuchem dowodzenia, stopniami kawaleryjskimi, sztandarami pułkowymi i procedurami odznaczeniowymi identycznymi z tymi stosowanymi w Wojsku Polskim od 1918 roku.The findings of this study lead to a terminological postulate: the Warsaw Uprising was not a "partisan", "underground" or "resistance movement" struggle. It was an operation of the regular Polish Army — with numbered orders, a chain of command, cavalry ranks, regimental standards and decoration procedures identical to those used in the Polish Army since 1918.

Termin „regularne” nie oznacza tu pełnego etatu czasu pokoju, lecz ciągłość instytucjonalną: te same regulaminy, te same stopnie, te same odznaczenia, ten sam łańcuch dowodzenia — od plutonu przez pułk i okręg do Naczelnego Wodza w Londynie.The term "regular" does not mean here a full peacetime establishment, but institutional continuity: the same regulations, the same ranks, the same decorations, the same chain of command — from platoon through regiment and district to the Commander-in-Chief in London.

VII.3. Archiwum rodzinne jako źródło do historii wojskowości

Kolekcja ARG jest przykładem archiwum rodzinnego, które dokumentuje zjawiska niedostępne w archiwach instytucjonalnych. Dokumenty personalne — Kennkarte z fałszywą datą urodzenia, listy z obozów jenieckich, notatki konspiracyjne na skrawkach papieru (ARG/III/7: „Juraś / Nr 1112 / Jeleń”), eseje pisane ołówkiem w stalagu — ukazują ciągłość instytucjonalną „od dołu”, z perspektywy szeregowego żołnierza. To perspektywa nieobecna w archiwach Komendy Głównej AK czy Sztabu Naczelnego Wodza, które dokumentują ciągłość „od góry”.The ARG collection is an example of a family archive that documents phenomena inaccessible in institutional archives. Personal documents — a Kennkarte with a falsified date of birth, letters from prisoner-of-war camps, clandestine notes on scraps of paper (ARG/III/7: "Juraś / No. 1112 / Jeleń"), essays written in pencil in the stalag — reveal institutional continuity "from below", from the perspective of a common soldier. This is a perspective absent from the archives of the AK High Command or the Commander-in-Chief's Staff, which document continuity "from above".

Pełny katalog muzealny ARG w standardzie ISAD(G) / Dublin Core jest dostępny online24.The complete ARG museum catalogue in ISAD(G) / Dublin Core standard is available online24.