„Siedem miesięcy”“Seven Months”

Wanda Głuchowska za kratami — obóz NKWD/UB w Rembertowie, zwolniona 22.IX.1945Wanda Głuchowska behind bars — the NKWD/UB camp in Rembertów, released 22 September 1945

Jedno zdanieOne Sentence

W liście z 19 lutego 1947 roku (ARG/V/228) Wanda pisze: „w okresie kiedy ja jeszcze byłam w więzieniu (7 miesięcy) ciotka Halenka zrobiła umowę...” Jedno zdanie, wrzucone między opis zniszczonego domu a pytania o meble. Jakby to było coś zwykłego. Siedem miesięcy za kratami — bez wyjaśnienia kto ją aresztował, za co, gdzie była przetrzymywana. Zdanie, które w korespondencji rodzinnej pełni funkcję nawiasu — a dla historyka staje się kluczem do nierozwiązanej zagadki.In a letter dated 19 February 1947 (ARG/V/228), Wanda writes: “during the period when I was still in prison (7 months) Aunt Halenka made an agreement...” One sentence, dropped between a description of a ruined house and questions about furniture. As if it were something ordinary. Seven months behind bars — with no explanation of who arrested her, on what charge, or where she was held. A sentence that in family correspondence serves as mere parenthesis — yet for a historian becomes the key to an unsolved riddle.

Kim była WandaWho Was Wanda

Wanda Bronisława Głuchowska, z domu również Głuchowska herbu Prus II, była dyplomowaną farmaceutką — ukończyła farmację na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie w 1924 roku. Prowadziła aptekę przy ulicy Kruczej 28, róg Hożej 22 w Warszawie. W czasie okupacji apteka stała się punktem kontaktowym Armii Krajowej. Wanda działała w Kedywie Komendy Głównej AK, w oddziale DYSK (dywersja kobieca), pod pseudonimami Krysta i Justyna. 26 września 1943 roku została ciężko ranna podczas Akcji Wilanów — odniesione rany skutkowały trzydziestoprocentowym inwalidztwem.Wanda Bronisława Głuchowska, born Głuchowska of the Prus II coat of arms, was a licensed pharmacist — she graduated in pharmacy from the Jan Kazimierz University in Lwów in 1924. She ran a pharmacy at 28 Krucza Street, corner of Hoża 22 in Warsaw. During the occupation the pharmacy became a liaison point for the Home Army (AK). Wanda served in the Kedyw of the AK High Command, in the DYSK unit (female sabotage), under the pseudonyms Krysta and Justyna. On 26 September 1943 she was seriously wounded during the Wilanów Operation — the injuries resulted in a thirty-percent disability.

Jej mąż, ppor. Stanisław Stefan Głuchowski, był piłsudczykiem — od 1923 roku pracował w Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP, towarzysząc Prezydentowi Mościckiemu aż do granicy rumuńskiej we wrześniu 1939 roku. Syn Krzysztof, pseudonim Juraś, złożył przysięgę AK mając piętnaście lat.Her husband, 2nd Lieutenant Stanisław Stefan Głuchowski, was a Pilsudski loyalist — from 1923 he worked in the Civil Chancellery of the President of Poland, accompanying President Mościcki all the way to the Romanian border in September 1939. Their son Krzysztof, pseudonym Juraś, took his AK oath at the age of fifteen.

Kto ją aresztował?Who Arrested Her?

Research PAI (III.2026) potwierdził: Wanda została aresztowana przez Urząd Bezpieczeństwa po wojnie. Była więziona w obozie NKWD/UB w Rembertowie. Zwolniona 22 września 1945 roku.PAI research (March 2026) confirmed: Wanda was arrested by the Security Office (UB) after the war. She was held at the NKWD/UB camp in Rembertów. Released on 22 September 1945.

Powody aresztowania są oczywiste: piłsudczyczka, żołnierz Kedywu KG AK, farmaceutka prowadząca punkt kontaktowy konspiracji, żona oficera Kancelarii Prezydenta RP — dokładnie taki profil, który komunistyczne służby bezpieczeństwa traktowały jako zagrożenie. Obóz w Rembertowie był jednym z miejsc, gdzie NKWD i UB przetrzymywały żołnierzy AK i osoby związane z Polską Podziemną.The reasons for the arrest are obvious: a Pilsudski loyalist, a Kedyw AK High Command soldier, a pharmacist running a clandestine liaison point, the wife of a Presidential Chancellery officer — exactly the profile that the communist security services regarded as a threat. The camp at Rembertów was one of the places where the NKWD and UB held AK soldiers and people associated with the Polish Underground State.

Sformułowanie z listu „kiedy ja jeszcze byłam w więzieniu” potwierdza, że uwięzienie nastąpiło PRZED powrotem Wandy do apteki. Dom miał zerwany dach. Ciotka Halenka zawierała umowę w imieniu Wandy — bo Wanda nie mogła sama działać.The phrasing from the letter “when I was still in prison” confirms that the imprisonment occurred BEFORE Wanda returned to the pharmacy. The house had a torn-off roof. Aunt Halenka was signing contracts on Wanda’s behalf — because Wanda could not act on her own.

Co robiła po wyjściuWhat She Did After Her Release

Sama odbudowała aptekę. Stefan popadł w głęboką depresję — jak pisze Wanda: „Ojciec ciągle nic nie robi i jest w fatalnej formie.” Cały ciężar utrzymania rodziny spadł na nią. Prowadziła aptekę, pisała ponad czterdzieści listów do syna w Anglii, handlowała jedwabiem milanowskim, słuchała BBC, numerowała listy starannie. Była jedynym żywicie-lem rodziny — kobietą, która przeszła przez konsprację, rany, więzienie, i która po tym wszystkim podniosła się i zaczęła od nowa.She rebuilt the pharmacy on her own. Stefan sank into deep depression — as Wanda writes: “Father still does nothing and is in terrible shape.” The entire burden of supporting the family fell on her. She ran the pharmacy, wrote over forty letters to her son in England, traded Milanówek silk, listened to the BBC, numbered her letters carefully. She was the family’s sole breadwinner — a woman who had passed through conspiracy, wounds, and prison, and who after all of it rose and started again.

Pytania badawczeResearch Questions

Wiemy już KTO i GDZIE — UB, obóz Rembertów. Pozostałe pytania: czy w Instytucie Pamięci Narodowej zachowała się teczka Wandy Głuchowskiej? Akta UB z lat 1945–1946 mogą zawierać szczegóły aresztowania i przesłuchań. Kto złożył donos? Czy była przesłuchiwana o siatce Kedywu? Czy inni farmaceuci z AK trafili do Rembertowa?We now know WHO and WHERE — the UB, Rembertów camp. Remaining questions: does the Institute of National Remembrance (IPN) hold a file on Wanda Głuchowska? UB records from 1945–1946 may contain details of the arrest and interrogations. Who filed the denunciation? Was she interrogated about the Kedyw network? Did other AK pharmacists end up in Rembertów?

ŹródłaSources