Mapa z dwiema epokamiA Map of Two Eras

Świsłocz PAS 36 SŁUP 38 — od 9 Bataljonu Pancernego Lublin (1939) do Obwodu Białystok AK „Pogoń” (1941-1944). ARG/VI/55Świsłocz PAS 36 SŁUP 38 — from the 9th Armoured Battalion Lublin (1939) to the AK Białystok District “Pogoń” (1941-1944). ARG/VI/55

ArtefaktThe artefact

Dokument ARG/VI/55 to złożony arkusz mapy Wojskowego Instytutu Geograficznego, PAS 36 SŁUP 38, obejmujący okolice Świsłoczy (dziś terytorium Białorusi, wcześniej wschodnie województwa II RP — białostockie i nowogródzkie). Skala 1:100 000. Papier pożółkły, pogięcia od wielokrotnego składania. Na awersie: typowy rysunek topograficzny WIG — lasy, rzeki, drogi, wysokości, siatka kwadratów. I dwie adnotacje, naniesione odręcznie atramentem lub kredką. Na rewersie: dwukrotna pieczęć fioletowym tuszem — „KADRA 9 BATALJONU PANCERNEGO”.Document ARG/VI/55 is a folded sheet of the Military Geographical Institute map, PAS 36 SŁUP 38, covering the Świsłocz area (today Belarusian territory, previously eastern voivodeships of the Second Polish Republic — Białystok and Nowogródek). Scale 1:100,000. Paper yellowed, creases from repeated folding. On the obverse: standard WIG topographic drawing — forests, rivers, roads, elevations, grid. And two annotations, handwritten in ink or pencil. On the reverse: a twice-stamped violet ink — “CADRE OF THE 9th ARMOURED BATTALION.”

Adnotacje na awersie są dwie. Pierwsza, umieszczona w górnym rogu: „WŁASNOŚĆ »POGONI« — NIWA”. Druga, na marginesie: tabelka liczbowa z kursami wody / wysokościami. Między nimi — dodatkowe dopiski operacyjne, wykonane innym pismem. Mapa była w użytku co najmniej dwukrotnie, w różnych okresach.Two annotations on the obverse. The first, in the upper corner: “PROPERTY OF »POGOŃ« — NIWA.” The second, in the margin: a numerical table with water courses / elevations. Between them — additional operational notes in a different hand. The map was in use at least twice, in different periods.

Epoka pierwsza: 9 Bataljon Pancerny, Lublin 1939First era: 9th Armoured Battalion, Lublin 1939

Pieczęć „KADRA 9 BATALJONU PANCERNEGO” wskazuje jednostkę stacjonującą w Lublinie. Kadra była strukturą pokojową — utrzymywała sprzęt, dokumentację i kadry oficerskie, w razie mobilizacji wydzielała z siebie dywizjony pancerne dla brygad kawalerii. Dowódcą Kadry 9 Bat. Panc. był mjr Czesław Buszkiewicz; stan wyposażenia na 15.VII.1939 obejmował 99 ciężarówek, 21 pojazdów specjalnych, 10 samochodów osobowych i 23 motocykle. Jednostka posiadała też tankietki TK-3/TKS.The stamp “CADRE OF THE 9th ARMOURED BATTALION” indicates a unit stationed in Lublin. The Cadre was a peacetime structure — it maintained equipment, documentation, and officer cadres; in case of mobilisation it spun off armoured squadrons for cavalry brigades. Commander of the Cadre 9th Bat. Panc. was Maj. Czesław Buszkiewicz; equipment on 15.VII.1939 comprised 99 trucks, 21 special vehicles, 10 passenger cars and 23 motorcycles. The unit also had TK-3/TKS tankettes.

We wrześniu 1939, po mobilizacji pełnej, Kadra 9 Bat. Panc. wydzieliła ze swoich struktur dwa dywizjony pancerne, które dołączono do Mazowieckiej i Podolskiej Brygady Kawalerii. 7 Pułk Ułanów Lubelskich wchodził w skład Mazowieckiej BK. Obszar operacyjny kampanii wrześniowej dla 7 P.Uł. obejmował również rejon Świsłoczy — stąd mapa tego arkusza trafiła do Kadry 9 Bat. Panc., a pieczęć jest znakiem, że mapa była oficjalną własnością jednostki wojskowej. Po kampanii 1939 Kadra została rozwiązana, a sprzęt (ciężarówki, dokumenty, niektóre mapy) rozproszono.In September 1939, after full mobilisation, the 9th Bat. Panc. Cadre spun off two armoured squadrons from its structures, attached to the Mazovian and Podolian Cavalry Brigades. The 7th Lublin Uhlan Regiment belonged to the Mazovian BK. The operational area for the 7th Uhlans in the September campaign included the Świsłocz area — hence the map of this sheet found its way to the 9th Bat. Panc. Cadre, and the stamp signals that the map was official unit property. After the 1939 campaign the Cadre was dissolved and its equipment (trucks, documents, some maps) dispersed.

Epoka druga: AK „Pogoń", Obwód Białystok 1941+Second era: AK "Pogoń", Białystok District 1941+

Adnotacja „WŁASNOŚĆ »POGONI« — NIWA” wskazuje drugiego, późniejszego użytkownika. W strukturach Armii Krajowej „Pogoń” była potwierdzonym kryptonimem Obwodu Białystok, czynnym od 1941 roku (potwierdzenie: Baza Kresowych Żołnierzy Armii Krajowej, muzeum-ak.pl). „Niwa” mogła być kolejnym kryptonimem w sekwencji — AK posiadała praktykę zmiany kryptonimów co roku lub dwa lata dla utrudnienia dekonspiracji przez Abwehr i SD. Sekwencja kryptonimów dla Inspektoratu Grodno (do którego należała Świsłocz) obejmowała kolejno: „Nr 12” (1942), „Kozica” / „Nr 300” (1943), i być może „Niwa” jako wariant 1944. Okręg AK Białystok był jednym z najbardziej zwartych organizacyjnie na Kresach Wschodnich.The annotation “PROPERTY OF »POGOŃ« — NIWA” indicates a second, later user. In Home Army structures, “Pogoń” was a confirmed codename for the Białystok District, active from 1941 (confirmed by: Database of Eastern Home Army Soldiers, muzeum-ak.pl). “Niwa” may have been a later codename in the sequence — the Home Army practised changing codenames every year or two to hinder decryption by the Abwehr and SD. The codename sequence for the Grodno Inspectorate (which included Świsłocz) was: “Nr 12” (1942), “Kozica” / “Nr 300” (1943), and perhaps “Niwa” as a 1944 variant. The AK Białystok District was one of the most organisationally coherent in the Eastern Borderlands.

Znaczenie kartograficzne i archiwalneCartographic and archival significance

Ocalałych map WIG 1:100 000 arkuszy Kresów Wschodnich jest dziś w Polsce niewiele — większość zniszczono w kampanii 1939, Powstaniu Warszawskim, ewakuacjach i pożarach. Mapy z udokumentowaną proweniencją konspiracyjną są absolutną rzadkością: zazwyczaj konspiratorzy niszczyli dokumenty przed dekonspiracją, a po wojnie — pod reżimem komunistycznym — posiadanie takich map mogło grozić aresztem. Arkusz Świsłocz jest zatem ocalałym ogniwem dwuetapowego oporu polskiego: regularnego Wojska Polskiego 1939 i Armii Krajowej 1941-1944. Przedmiot dokumentuje ciągłość — fundamentalną koncepcję polskiej tradycji wojskowej XX wieku.Surviving WIG 1:100,000 sheets of the Eastern Borderlands are few today in Poland — most were destroyed in the 1939 campaign, Warsaw Uprising, evacuations, and fires. Maps with documented underground provenance are absolute rarities: underground members usually destroyed documents before decryption, and after the war — under the communist regime — possessing such maps could mean arrest. The Świsłocz sheet is therefore a surviving link in the two-stage Polish resistance: regular Polish Army 1939 and Home Army 1941-1944. The object documents continuity — a foundational concept of 20th-century Polish military tradition.

Plan dalszych badańFurther research

Badania przyszłe powinny objąć: (1) identyfikację właściciela cywilnego — drugi dopisek operacyjny na awersie może zawierać nazwisko lub pseudonim konkretnego żołnierza AK; (2) kwerendę w Muzeum AK Kraków — Obwód Białystok „Pogoń" miał archiwum rekonstruowane po 1989 roku; (3) porównanie z innymi arkuszami WIG Świsłocz w Bibliotece Narodowej, Bibliotece Wojskowej i Archiwum WBH; (4) powiązanie z kampanią 7 P.Uł. — marsz pułku przez rejon Świsłoczy w kampanii wrześniowej 1939.Future research should cover: (1) identification of the civilian owner — the second operational annotation on the obverse may contain a specific AK soldier's name or codename; (2) query at the AK Museum Kraków — the Białystok "Pogoń" District had an archive reconstructed after 1989; (3) comparison with other WIG Świsłocz sheets at the National Library, Military Library, and WBH Archive; (4) connection with the 7th Uhlans' campaign — the regiment's march through the Świsłocz area in the September 1939 campaign.