Jedyny podpis WandyWanda's only signatureA única assinatura de WandaWandas einzige UnterschriftWanda's enige handtekeningL'unique signature de Wandaוואַנדאַס איינציקער אונטערשריפֿט

Legitymacja ZBoWiD nr 1644, 2 marca 1960 — jedyny własnoręczny autograf Wandy Głuchowskiej w całej kolekcji 1287+ jednostekZBoWiD membership card no. 1644, 2 March 1960 — the only handwritten autograph of Wanda Głuchowska in the entire collection of 1287+ itemsCarteira de membro da ZBoWiD nº 1644, 2 de março de 1960 — o único autógrafo manuscrito de Wanda Głuchowska em toda a coleção de 1287+ itensZBoWiD-Mitgliedsausweis Nr. 1644, 2. März 1960 — das einzige handschriftliche Autograph von Wanda Głuchowska in der gesamten Sammlung von 1287+ ObjektenZBoWiD-lidmaatschapskaart nr. 1644, 2 maart 1960 — het enige handgeschreven autograaf van Wanda Głuchowska in de hele collectie van 1287+ objectenCarte de membre du ZBoWiD nº 1644, 2 mars 1960 — l'unique autographe manuscrit de Wanda Głuchowska dans toute la collection de plus de 1287 objetsZBoWiD מיטגלידער־קאַרטל נומער 1644, 2 מערץ 1960 — דער איינציקער האַנטגעשריבענער אויטאָגראַף פֿון וואַנדאַ גלוכאָווסקאַ אין דער גאַנצער זאַמלונג פֿון 1287+ יחידות

AutorAuthorAutorAutorAuteurAuteurמחבר: Marek Skonieczny

Kobieta, której archiwum zachowało się bez jej własnej rękiThe woman whose archive survived without her own handA mulher cujo arquivo sobreviveu sem a sua própria letraDie Frau, deren Archiv ohne ihre eigene Handschrift überdauerteDe vrouw wier archief bewaard bleef zonder haar eigen handLa femme dont les archives ont survécu sans sa propre mainדי פֿרוי וועמענס אַרכיוו האָט זיך אָפּגעהיט אָן איר אייגענער האַנט

Wanda Bronisława Głuchowska, urodzona 13 marca 1901 roku w Łodzi, jest jedną z centralnych postaci kolekcji. Aptekarka, żołnierka Kedywu, łączniczka DYSK, matka Krzysztofa „Jurasia” — jej obecność w archiwum jest wszechobecna: to do niej pisano listy, o niej mówiono, z jej mieszkania przy Nowym Załęku i potem przy Kruczej wysyłano paczki do Londynu i Rio. Wanda jest w każdym niemal dokumencie — i przez lata nie było ani jednego, na którym stałby jej własnoręczny podpis.Wanda Bronisława Głuchowska, born on 13 March 1901 in Łódź, is one of the central figures of the collection. A pharmacist, a soldier of the Kedyw, a liaison of DYSK, the mother of Krzysztof "Juraś" — her presence in the archive is ubiquitous: it was to her that letters were written, of her that people spoke, and from her apartment on Nowy Załuek and later on Krucza that parcels were sent to London and Rio. Wanda is in almost every document — and for years there was not a single one bearing her own handwritten signature.Wanda Bronisława Głuchowska, nascida em 13 de março de 1901 em Łódź, é uma das figuras centrais da coleção. Farmacêutica, soldada do Kedyw, estafeta do DYSK, mãe de Krzysztof "Juraś" — sua presença no arquivo é onipresente: era a ela que se escreviam cartas, dela que se falava, e de seu apartamento na Nowy Załuek e depois na Krucza que se enviavam encomendas para Londres e Rio. Wanda está em quase todos os documentos — e durante anos não houve um único que trouxesse sua própria assinatura manuscrita.Wanda Bronisława Głuchowska, geboren am 13. März 1901 in Łódź, ist eine der zentralen Gestalten der Sammlung. Apothekerin, Soldatin des Kedyw, Verbindungsfrau des DYSK, Mutter von Krzysztof „Juraś“ — ihre Präsenz im Archiv ist allgegenwärtig: An sie wurden Briefe geschrieben, von ihr wurde gesprochen, und aus ihrer Wohnung in Nowy Załuek und später in der Krucza wurden Pakete nach London und Rio geschickt. Wanda ist in fast jedem Dokument — und über Jahre gab es kein einziges, das ihre eigene handschriftliche Unterschrift trug.Wanda Bronisława Głuchowska, geboren op 13 maart 1901 in Łódź, is een van de centrale figuren van de collectie. Apotheker, soldate van de Kedyw, verbindingsvrouw van DYSK, moeder van Krzysztof "Juraś" — haar aanwezigheid in het archief is alomtegenwoordig: aan haar werden brieven geschreven, over haar werd gesproken, en vanuit haar appartement aan de Nowy Załuek en later aan de Krucza werden pakketten naar Londen en Rio gestuurd. Wanda is in vrijwel elk document — en jarenlang was er geen enkel document met haar eigen handgeschreven handtekening.Wanda Bronisława Głuchowska, née le 13 mars 1901 à Łódź, est l'une des figures centrales de la collection. Pharmacienne, soldate du Kedyw, agente de liaison du DYSK, mère de Krzysztof « Juraś » — sa présence dans les archives est omniprésente : c'est à elle qu'on écrivait des lettres, d'elle qu'on parlait, et de son appartement de la Nowy Załuek puis de la Krucza qu'on envoyait des colis à Londres et à Rio. Wanda est dans presque tous les documents — et pendant des années il n'y en eut pas un seul portant sa propre signature manuscrite.וואַנדאַ בראָניסלאַוואַ גלוכאָווסקאַ, געבוירענע זעמבזשוסקאַ, געבוירן דעם 13טן מערץ 1901 אין לאָדזש, איז איינע פֿון די צענטראַלע פֿיגורן פֿון דער זאַמלונג. אַן אַפּטייקערין, אַ זעלנערין פֿונעם Kedyw, אַ פֿאַרבינדערין פֿון DYSK, די מאַמע פֿון קשישטאָף „Juraś“ — איר אָנוועזנהייט אינעם אַרכיוו איז אַלגעגנוואַרטיק: צו איר האָט מען געשריבן בריוו, וועגן איר האָט מען גערעדט, און פֿון איר דירה אויף Nowy Załuek און שפּעטער אויף Krucza האָט מען געשיקט פּעקלעך קיין לאָנדאָן און ריאָ. וואַנדאַ איז כּמעט אין יעדן דאָקומענט — און במשך יאָרן איז נישט געווען קיין איין איינציקער וואָס האָט געטראָגן איר אייגענעם האַנטגעשריבענעם אונטערשריפֿט.

Jej listy do syna — 55 listów z lat 1962–1977, skanowane i transkrybowane w 2026 roku — były pisane przez nią, ale maszyna była pośrednikiem: Wanda pisała na maszynie, z podpisem maszynowym. Dokumenty wojskowe nosiły pieczęcie i podpisy urzędowe. Nawet legitymacja Krzyża Walecznych (ARG/V/734, MON PRL, 5.III.1965) ma tylko podpis urzędnika. Nie było nigdzie własnej ręki Wandy.Her letters to her son — 55 letters from 1962–1977, scanned and transcribed in 2026 — were written by her, but the machine was the intermediary: Wanda typed them, with a typewritten signature. The military documents bore official seals and signatures. Even the Cross of Valour certificate (ARG/V/734, Ministry of National Defence of the People's Republic, 5.III.1965) bears only a clerk's signature. Nowhere was there Wanda's own hand.Suas cartas ao filho — 55 cartas dos anos 1962–1977, digitalizadas e transcritas em 2026 — foram escritas por ela, mas a máquina era a intermediária: Wanda escrevia à máquina, com assinatura datilografada. Os documentos militares traziam selos e assinaturas oficiais. Até o atestado da Cruz do Valor (ARG/V/734, Ministério da Defesa Nacional da República Popular, 5.III.1965) traz apenas a assinatura de um funcionário. Em lugar nenhum havia o próprio punho de Wanda.Ihre Briefe an den Sohn — 55 Briefe aus den Jahren 1962–1977, gescannt und 2026 transkribiert — wurden von ihr geschrieben, doch die Maschine war das Mittel: Wanda tippte sie, mit maschinengeschriebener Unterschrift. Die militärischen Dokumente trugen Amtssiegel und Amtsunterschriften. Selbst die Bescheinigung des Tapferkeitskreuzes (ARG/V/734, Verteidigungsministerium der Volksrepublik, 5.III.1965) trägt nur die Unterschrift eines Beamten. Nirgends war Wandas eigene Hand.Haar brieven aan haar zoon — 55 brieven uit de jaren 1962–1977, gescand en getranscribeerd in 2026 — werden door haar geschreven, maar de machine was de tussenschakel: Wanda typte ze, met een getypte handtekening. De militaire documenten droegen officiële zegels en handtekeningen. Zelfs het certificaat van het Kruis van Dapperheid (ARG/V/734, Ministerie van Nationale Defensie van de Volksrepubliek, 5.III.1965) draagt slechts de handtekening van een ambtenaar. Nergens was Wanda's eigen hand.Ses lettres à son fils — 55 lettres des années 1962–1977, numérisées et transcrites en 2026 — étaient écrites par elle, mais la machine était l'intermédiaire : Wanda les tapait, avec une signature dactylographiée. Les documents militaires portaient des sceaux et des signatures officiels. Même l'attestation de la Croix de la Valeur (ARG/V/734, ministère de la Défense nationale de la République populaire, 5.III.1965) ne porte que la signature d'un fonctionnaire. Nulle part ne se trouvait la propre main de Wanda.אירע בריוו צום זון — 55 בריוו פֿון די יאָרן 1962–1977, סקאַנירט און טראַנסקריבירט אין 2026 — זענען געווען געשריבן פֿון איר, אָבער די מאַשין איז געווען דער פֿאַרמיטלער: וואַנדאַ האָט זיי געשריבן אויף דער מאַשין, מיט אַ מאַשין־געשריבענעם אונטערשריפֿט. די מיליטערישע דאָקומענטן האָבן געטראָגן אַמטלעכע פּעטשאַטן און אונטערשריפֿטן. אַפֿילו די באַשטעטיקונג פֿונעם קרייץ פֿון גבֿורה (ARG/V/734, פֿאַרטיידיקונג־מיניסטעריום פֿון דער פֿאָלקס־רעפּובליק, 5.III.1965) טראָגט בלויז דעם אונטערשריפֿט פֿון אַ באַאַמטן. ערגעץ נישט איז געווען וואַנדאַס אייגענע האַנט.

Nowy Załuek 9 m. 2, 2 marca 1960Nowy Załuek 9 apt. 2, 2 March 1960Nowy Załuek 9 ap. 2, 2 de março de 1960Nowy Załuek 9 Whg. 2, 2. März 1960Nowy Załuek 9 nr. 2, 2 maart 1960Nowy Załuek 9 app. 2, 2 mars 1960Nowy Załuek 9 דירה 2, 2 מערץ 1960

Związek Bojowników o Wolność i Demokrację powołano w 1949 roku jako masową organizację skupiającą weteranów — uczestników ruchu oporu, żołnierzy regularnego wojska, więźniów politycznych i obozu koncentracyjnych. W PRL przynależność do ZBoWiD wiązała się z dostępem do ulg, renty i świadczeń. Wanda, aptekarka pracująca w Warszawie, weteranka Kedywu i DYSK, wpisuje się do ZBoWiD 2 marca 1960 roku. Wypełnia formularz legitymacyjny. Podpisuje go.The Union of Fighters for Freedom and Democracy was established in 1949 as a mass organization gathering veterans — participants of the resistance movement, soldiers of the regular army, political prisoners and concentration-camp inmates. In the People's Republic, membership in ZBoWiD was linked to access to concessions, pensions and benefits. Wanda, a pharmacist working in Warsaw, a veteran of the Kedyw and DYSK, joins ZBoWiD on 2 March 1960. She fills out the membership form. She signs it.A União de Combatentes pela Liberdade e Democracia foi criada em 1949 como uma organização de massa que reunia veteranos — participantes do movimento de resistência, soldados do exército regular, presos políticos e prisioneiros de campos de concentração. Na República Popular, a filiação à ZBoWiD estava ligada ao acesso a benefícios, pensões e auxílios. Wanda, farmacêutica que trabalhava em Varsóvia, veterana do Kedyw e do DYSK, inscreve-se na ZBoWiD em 2 de março de 1960. Preenche o formulário de filiação. Assina-o.Der Verband der Kämpfer für Freiheit und Demokratie wurde 1949 als Massenorganisation zur Sammlung von Veteranen gegründet — Teilnehmer der Widerstandsbewegung, Soldaten der regulären Armee, politische Gefangene und Insassen von Konzentrationslagern. In der Volksrepublik war die Mitgliedschaft im ZBoWiD mit dem Zugang zu Vergünstigungen, Renten und Leistungen verbunden. Wanda, eine in Warschau arbeitende Apothekerin, Veteranin des Kedyw und des DYSK, tritt dem ZBoWiD am 2. März 1960 bei. Sie füllt das Mitgliedsformular aus. Sie unterschreibt es.De Unie van Strijders voor Vrijheid en Democratie werd in 1949 opgericht als een massaorganisatie die veteranen verzamelde — deelnemers aan de verzetsbeweging, soldaten van het reguliere leger, politieke gevangenen en gevangenen van concentratiekampen. In de Volksrepubliek was lidmaatschap van de ZBoWiD verbonden met toegang tot voorzieningen, pensioenen en uitkeringen. Wanda, een in Warschau werkende apotheker, veteraan van de Kedyw en DYSK, sluit zich op 2 maart 1960 aan bij de ZBoWiD. Ze vult het lidmaatschapsformulier in. Ze ondertekent het.L'Union des combattants pour la liberté et la démocratie fut créée en 1949 comme une organisation de masse rassemblant des vétérans — participants au mouvement de résistance, soldats de l'armée régulière, prisonniers politiques et détenus des camps de concentration. Dans la République populaire, l'appartenance au ZBoWiD était liée à l'accès à des avantages, des pensions et des prestations. Wanda, pharmacienne travaillant à Varsovie, vétérane du Kedyw et du DYSK, adhère au ZBoWiD le 2 mars 1960. Elle remplit le formulaire d'adhésion. Elle le signe.דער פֿאַרבאַנד פֿון קעמפֿער פֿאַר פֿרײַהייט און דעמאָקראַטיע איז געגרינדעט געוואָרן אין 1949 ווי אַ מאַסן־אָרגאַניזאַציע וואָס האָט געזאַמלט וועטעראַנען — אָנטיילנעמער פֿון דער ווידערשטאַנד־באַוועגונג, זעלנער פֿון דער רעגולערער אַרמיי, פּאָליטישע אַרעסטאַנטן און אינסאַסן פֿון קאָנצענטראַציע־לאַגערן. אין דער פֿאָלקס־רעפּובליק איז די מיטגלידערשאַפֿט אין ZBoWiD געווען פֿאַרבונדן מיט צוטריט צו פֿאַרגינסטיקונגען, פּענסיעס און באַנעפֿיטן. וואַנדאַ, אַן אַפּטייקערין וואָס האָט געאַרבעט אין וואַרשע, אַ וועטעראַנקע פֿון Kedyw און DYSK, טרעט אַרײַן אין ZBoWiD דעם 2טן מערץ 1960. זי פֿילט אויס דעם מיטגלידער־פֿאָרמולאַר. זי שרײַבט עס אונטער.

Legitymacja numer 1644 zawiera trzy informacje, których w żadnym innym dokumencie kolekcji nie było: datę urodzenia Wandy (potwierdzoną — 13 marca 1901), adres zamieszkania na rok 1960 (Nowy Załuek 9 m. 2 — adres, który pojawia się odtych czas w wielu listach jako punkt docelowy paczek z Londynu) — i własnoręczny podpis. Jedyny w 850+ jednostkach archiwum.Identity card number 1644 contains three pieces of information that were in no other document of the collection: Wanda's date of birth (confirmed — 13 March 1901), her place of residence as of 1960 (Nowy Załuek 9 apt. 2 — an address that henceforth appears in many letters as the destination of parcels from London) — and her own handwritten signature. The only one in the 850+ units of the archive.O documento de identidade número 1644 contém três informações que não constavam de nenhum outro documento da coleção: a data de nascimento de Wanda (confirmada — 13 de março de 1901), o seu endereço de residência em 1960 (Nowy Załuek 9 ap. 2 — endereço que passa a aparecer em muitas cartas como ponto de destino das encomendas de Londres) — e a sua assinatura de próprio punho. A única nas mais de 850 unidades do arquivo.Der Personalausweis Nummer 1644 enthält drei Angaben, die in keinem anderen Dokument der Sammlung enthalten waren: Wandas Geburtsdatum (bestätigt — 13. März 1901), ihren Wohnort im Jahr 1960 (Nowy Załuek 9 Wohn. 2 — eine Adresse, die fortan in vielen Briefen als Zielort der Pakete aus London erscheint) — und ihre eigenhändige Unterschrift. Die einzige in den über 850 Einheiten des Archivs.De identiteitskaart nummer 1644 bevat drie gegevens die in geen enkel ander document van de collectie stonden: Wanda's geboortedatum (bevestigd — 13 maart 1901), haar woonadres in 1960 (Nowy Załuek 9 app. 2 — een adres dat voortaan in veel brieven verschijnt als bestemming van pakketten uit Londen) — en haar eigenhandige handtekening. De enige in de meer dan 850 eenheden van het archief.La carte d'identité numéro 1644 contient trois informations qui ne figuraient dans aucun autre document de la collection : la date de naissance de Wanda (confirmée — 13 mars 1901), son adresse de résidence en 1960 (Nowy Załuek 9 app. 2 — une adresse qui apparaît désormais dans de nombreuses lettres comme destination des colis de Londres) — et sa signature de sa propre main. La seule dans les plus de 850 unités de l'archive.די אידענטיטעט־קאַרטע נומער 1644 אַנטהאַלט דרײַ ידיעות וואָס זענען נישט געווען אין קיין שום אַנדער דאָקומענט פֿון דער זאַמלונג: Wanda'ס געבוירן־דאַטע (באַשטעטיקט — 13 מערץ 1901), איר וווין־אַדרעס אויף 1960 (Nowy Załuek 9 דירה 2 — אַן אַדרעס וואָס באַווײַזט זיך פֿון איצט אָן אין פֿיל בריוו ווי דער ציל פֿון פּעקלעך פֿון לאָנדאָן) — און איר אייגנהענטיקע אונטערשריפֿט. די איינציקע אין די מער ווי 850 איינהייטן פֿונעם אַרכיוו.

Trylogia dokumentów PRLA trilogy of People's Republic documentsTrilogia de documentos da República PopularTrilogie der Dokumente der VolksrepublikTrilogie van documenten van de VolksrepubliekTrilogie de documents de la République populaireאַ טרילאָגיע פֿון דאָקומענטן פֿון דער פֿאָלקס־רעפּובליק

Legitymacja ZBoWiD nie stoi w archiwum sama. Towarzyszy jej seria trzech dokumentów powojennego uznania, które Wanda gromadzi w ciągu piętnastu lat — każdy z nich jest innym głosem tego samego zdania: zasłużyłaś.The ZBoWiD identity card does not stand alone in the archive. It is accompanied by a series of three documents of post-war recognition, which Wanda gathers over the course of fifteen years — each of them is a different voice of the same sentence: you have earned it.O documento de identidade da ZBoWiD não está sozinho no arquivo. Acompanha-o uma série de três documentos de reconhecimento do pós-guerra, que Wanda reúne ao longo de quinze anos — cada um deles é uma voz diferente da mesma frase: mereceste-o.Der ZBoWiD-Ausweis steht im Archiv nicht allein. Ihn begleitet eine Serie von drei Dokumenten der Nachkriegsanerkennung, die Wanda im Laufe von fünfzehn Jahren sammelt — jedes von ihnen ist eine andere Stimme desselben Satzes: du hast es verdient.De ZBoWiD-identiteitskaart staat niet alleen in het archief. Ze gaat vergezeld van een reeks van drie documenten van naoorlogse erkenning, die Wanda in de loop van vijftien jaar verzamelt — elk ervan is een andere stem van dezelfde zin: je hebt het verdiend.La carte d'identité ZBoWiD n'est pas seule dans l'archive. Elle est accompagnée d'une série de trois documents de reconnaissance d'après-guerre, que Wanda rassemble au fil de quinze ans — chacun d'eux est une voix différente de la même phrase : tu l'as mérité.די ZBoWiD־אידענטיטעט־קאַרטע שטייט נישט אַליין אינעם אַרכיוו. זי ווערט באַגלייט פֿון אַ סעריע פֿון דרײַ דאָקומענטן פֿון נאָך־מלחמהדיקער אָנערקענונג, וואָס Wanda זאַמלט אין משך פֿון פֿופֿצן יאָר — יעדער איינער פֿון זיי איז אַן אַנדער קול פֿון דעם זעלבן זאַץ: דו האָסט עס פֿאַרדינט.

ARG/V/733 — Legitymacja Medalu za Warszawę 1939–1945, wystawiona 17 kwietnia 1974 roku, podpisana przez Henryka Jabłońskiego, Przewodniczącego Rady Państwa PRL, numer 725-73-49. Wanda ma 73 lata. Medal za Warszawę był przyznawany obrońcom stolicy — tym, którzy walczyli w 1939 i 1944. Jabłoński podpisuje. Urzędnik drukuje.ARG/V/733 — Identity card for the Medal for Warsaw 1939–1945, issued on 17 April 1974, signed by Henryk Jabłoński, Chairman of the Council of State of the Polish People's Republic, number 725-73-49. Wanda is 73. The Medal for Warsaw was awarded to the defenders of the capital — those who fought in 1939 and 1944. Jabłoński signs. A clerk prints.ARG/V/733 — Documento de identidade da Medalha por Varsóvia 1939–1945, emitido em 17 de abril de 1974, assinado por Henryk Jabłoński, Presidente do Conselho de Estado da República Popular da Polónia, número 725-73-49. Wanda tem 73 anos. A Medalha por Varsóvia era concedida aos defensores da capital — aos que combateram em 1939 e 1944. Jabłoński assina. Um funcionário imprime.ARG/V/733 — Ausweis für die Medaille für Warschau 1939–1945, ausgestellt am 17. April 1974, unterzeichnet von Henryk Jabłoński, Vorsitzender des Staatsrates der Volksrepublik Polen, Nummer 725-73-49. Wanda ist 73. Die Medaille für Warschau wurde den Verteidigern der Hauptstadt verliehen — jenen, die 1939 und 1944 kämpften. Jabłoński unterschreibt. Ein Beamter druckt.ARG/V/733 — Identiteitskaart voor de Medaille voor Warschau 1939–1945, uitgereikt op 17 april 1974, ondertekend door Henryk Jabłoński, Voorzitter van de Staatsraad van de Poolse Volksrepubliek, nummer 725-73-49. Wanda is 73. De Medaille voor Warschau werd toegekend aan de verdedigers van de hoofdstad — aan hen die in 1939 en 1944 vochten. Jabłoński tekent. Een ambtenaar drukt.ARG/V/733 — Carte d'identité de la Médaille pour Varsovie 1939–1945, délivrée le 17 avril 1974, signée par Henryk Jabłoński, Président du Conseil d'État de la République populaire de Pologne, numéro 725-73-49. Wanda a 73 ans. La Médaille pour Varsovie était décernée aux défenseurs de la capitale — à ceux qui combattirent en 1939 et 1944. Jabłoński signe. Un fonctionnaire imprime.ARG/V/733 — אידענטיטעט־קאַרטע פֿאַר דער מעדאַל פֿאַר וואַרשע 1939–1945, אַרויסגעגעבן דעם 17 אַפּריל 1974, אונטערגעשריבן פֿון Henryk Jabłoński, פֿאָרזיצער פֿונעם שטאַט־ראַט פֿון דער פּוילישער פֿאָלקס־רעפּובליק, נומער 725-73-49. Wanda איז 73. די מעדאַל פֿאַר וואַרשע איז צוגעטיילט געוואָרן די פֿאַרטיידיקער פֿון דער הויפּטשטאָט — די וואָס האָבן געקעמפֿט אין 1939 און 1944. Jabłoński שרײַבט אונטער. אַ באַאַמטער דרוקט.

ARG/V/734 — Zaświadczenie o Krzyżu Walecznych, wystawione przez MON PRL 5 marca 1965 roku, numer DK-2389/W. Krzyż Walecznych był jednym z najwyższych odznaczeń bojowych II RP. W PRL weterani armii podziemnej czekali na oficjalne zaświadczenia latami — Wanda dostaje swoje po dwudziestu latach od zakończenia wojny. Urzędnik podpisuje. Pieczęć MON.ARG/V/734 — Certificate of the Cross of Valour, issued by the Ministry of National Defence of the Polish People's Republic on 5 March 1965, number DK-2389/W. The Cross of Valour was one of the highest combat decorations of the Second Polish Republic. In the People's Republic, veterans of the underground army waited years for official certificates — Wanda receives hers twenty years after the end of the war. A clerk signs. The Ministry of National Defence stamp.ARG/V/734 — Certificado da Cruz do Valor, emitido pelo Ministério da Defesa Nacional da República Popular da Polónia em 5 de março de 1965, número DK-2389/W. A Cruz do Valor era uma das mais altas condecorações de combate da Segunda República Polonesa. Na República Popular, os veteranos do exército clandestino esperavam anos pelos certificados oficiais — Wanda recebe o seu vinte anos após o fim da guerra. Um funcionário assina. Carimbo do Ministério da Defesa Nacional.ARG/V/734 — Bescheinigung über das Tapferkeitskreuz, ausgestellt vom Ministerium für Nationale Verteidigung der Volksrepublik Polen am 5. März 1965, Nummer DK-2389/W. Das Tapferkeitskreuz war eine der höchsten Kampfauszeichnungen der Zweiten Polnischen Republik. In der Volksrepublik warteten Veteranen der Untergrundarmee jahrelang auf offizielle Bescheinigungen — Wanda erhält ihre zwanzig Jahre nach Kriegsende. Ein Beamter unterschreibt. Der Stempel des Verteidigungsministeriums.ARG/V/734 — Getuigschrift van het Kruis van Dapperheid, uitgereikt door het Ministerie van Nationale Defensie van de Poolse Volksrepubliek op 5 maart 1965, nummer DK-2389/W. Het Kruis van Dapperheid was een van de hoogste gevechtsonderscheidingen van de Tweede Poolse Republiek. In de Volksrepubliek wachtten veteranen van het ondergrondse leger jarenlang op officiële getuigschriften — Wanda ontvangt het hare twintig jaar na het einde van de oorlog. Een ambtenaar tekent. De stempel van het Ministerie van Nationale Defensie.ARG/V/734 — Attestation de la Croix de la Valeur, délivrée par le Ministère de la Défense nationale de la République populaire de Pologne le 5 mars 1965, numéro DK-2389/W. La Croix de la Valeur était l'une des plus hautes décorations de combat de la Deuxième République de Pologne. Dans la République populaire, les vétérans de l'armée clandestine attendaient des années des attestations officielles — Wanda reçoit la sienne vingt ans après la fin de la guerre. Un fonctionnaire signe. Le cachet du Ministère de la Défense nationale.ARG/V/734 — צערטיפֿיקאַט פֿונעם קרייץ פֿון גבֿורה, אַרויסגעגעבן דורכן מיניסטעריום פֿאַר נאַציאָנאַלער פֿאַרטיידיקונג פֿון דער פּוילישער פֿאָלקס־רעפּובליק דעם 5 מערץ 1965, נומער DK-2389/W. דער קרייץ פֿון גבֿורה איז געווען איינע פֿון די העכסטע קאַמף־אויסצייכענונגען פֿון דער צווייטער פּוילישער רעפּובליק. אין דער פֿאָלקס־רעפּובליק האָבן וועטעראַנען פֿון דער אונטערערד־אַרמיי געוואַרט יאָרן אויף אָפֿיציעלע צערטיפֿיקאַטן — Wanda באַקומט אירס צוואַנציק יאָר נאָכן סוף פֿון דער מלחמה. אַ באַאַמטער שרײַבט אונטער. דער שטעמפּל פֿונעם פֿאַרטיידיקונגס־מיניסטעריום.

ARG/V/735 — Legitymacja ZBoWiD nr 1644, 2 marca 1960. Podpisuje Wanda. Własnoręcznie.ARG/V/735 — ZBoWiD identity card no. 1644, 2 March 1960. Wanda signs. In her own hand.ARG/V/735 — Documento de identidade da ZBoWiD n.º 1644, 2 de março de 1960. Wanda assina. De próprio punho.ARG/V/735 — ZBoWiD-Ausweis Nr. 1644, 2. März 1960. Wanda unterschreibt. Eigenhändig.ARG/V/735 — ZBoWiD-identiteitskaart nr. 1644, 2 maart 1960. Wanda tekent. Eigenhandig.ARG/V/735 — Carte d'identité ZBoWiD n° 1644, 2 mars 1960. Wanda signe. De sa propre main.ARG/V/735 — ZBoWiD־אידענטיטעט־קאַרטע נומ. 1644, 2 מערץ 1960. Wanda שרײַבט אונטער. אייגנהענטיק.

Co mówi podpisWhat the signature saysO que a assinatura dizWas die Unterschrift sagtWat de handtekening zegtCe que dit la signatureוואָס דער אונטערשריפֿט זאָגט

Podpis Wandy jest charakterystyczny: zdecydowany, z wyraźnymi inicjałami, niezbyt ozdobny — pismo praktyczne, farmaceutyczne, przyzwyczajone do szybkiego opisywania recept i rejestrów aptecznych. Nie ma w nim niepewności starszej osoby ani ostentacji kogoś, kto wie, że pisze do historii. To po prostu podpis człowieka, który wypełnia formularz i przechodzi do następnego zadania.Wanda's signature is distinctive: decisive, with clear initials, not very ornate — a practical, pharmaceutical hand, accustomed to swiftly annotating prescriptions and pharmacy registers. There is in it neither the uncertainty of an elderly person nor the ostentation of someone who knows they are writing for history. It is simply the signature of a person filling out a form and moving on to the next task.A assinatura de Wanda é característica: decidida, com iniciais nítidas, pouco ornamentada — letra prática, farmacêutica, habituada a anotar rapidamente receitas e registros de farmácia. Não há nela nem a insegurança de uma pessoa idosa nem a ostentação de quem sabe que escreve para a história. É simplesmente a assinatura de alguém que preenche um formulário e passa à tarefa seguinte.Wandas Unterschrift ist unverwechselbar: entschlossen, mit klaren Initialen, nicht sehr verziert — eine praktische, pharmazeutische Handschrift, gewohnt, Rezepte und Apothekenregister rasch zu beschriften. Es liegt in ihr weder die Unsicherheit eines älteren Menschen noch die Zurschaustellung von jemandem, der weiß, dass er für die Geschichte schreibt. Es ist schlicht die Unterschrift eines Menschen, der ein Formular ausfüllt und zur nächsten Aufgabe übergeht.Wanda's handtekening is kenmerkend: beslist, met duidelijke initialen, niet erg sierlijk — een praktische, farmaceutische hand, gewend om recepten en apotheekregisters snel te beschrijven. Er zit noch de onzekerheid van een oudere persoon in, noch de uiterlijke vertoon van iemand die weet dat hij voor de geschiedenis schrijft. Het is gewoon de handtekening van een mens die een formulier invult en doorgaat naar de volgende taak.La signature de Wanda est caractéristique : décidée, aux initiales nettes, peu ornée — une écriture pratique, pharmaceutique, habituée à annoter rapidement ordonnances et registres de pharmacie. Il n'y a en elle ni l'incertitude d'une personne âgée ni l'ostentation de quelqu'un qui sait écrire pour l'histoire. C'est simplement la signature d'une personne qui remplit un formulaire et passe à la tâche suivante.וואַנדאַס אונטערשריפֿט איז כאַראַקטעריסטיש: באַשלאָסן, מיט קלאָרע ראשי־תּיבֿות, נישט זייער אויסגעצירט — אַ פּראַקטישע, פֿאַרמאַצעווטישע האַנט, צוגעוווינט גיך אָנצושרײַבן רעצעפּטן און אַפּטייק־רעגיסטערס. עס איז אין איר נישטאָ נישט די אומזיכערקייט פֿון אַן עלטערן מענטשן, נישט די אויסשטעלעריי פֿון עמעצן וואָס ווייסט אַז ער שרײַבט פֿאַר דער געשיכטע. עס איז פּשוט דער אונטערשריפֿט פֿון אַ מענטשן וואָס פֿילט אויס אַ פֿאָרמולאַר און גייט איבער צו דער קומענדיקער אויפֿגאַבע.

Tym bardziej jest cenna. Wanda nie pisała do potomności. Pisała żeby dostać legitymację i związaną z nią rentę dla wdowy po żołnierzu i kombatantce. Podpisała, bo trzeba było podpisać. I tak właśnie — mimochodem — jej pismo weszło do historii kolekcji.It is all the more valuable. Wanda did not write for posterity. She wrote in order to obtain the membership card and the associated pension for the widow of a soldier and a combatant. She signed because it had to be signed. And so it was — in passing — that her handwriting entered the history of the collection.É ainda mais valiosa. Wanda não escrevia para a posteridade. Escrevia para obter a carteira e a pensão associada de viúva de um soldado e combatente. Assinou porque era preciso assinar. E foi assim — de passagem — que a sua letra entrou na história da coleção.Umso wertvoller ist sie. Wanda schrieb nicht für die Nachwelt. Sie schrieb, um den Mitgliedsausweis und die damit verbundene Rente als Witwe eines Soldaten und Kämpferin zu erhalten. Sie unterschrieb, weil unterschrieben werden musste. Und so — beiläufig — ging ihre Handschrift in die Geschichte der Sammlung ein.Des te waardevoller is ze. Wanda schreef niet voor het nageslacht. Ze schreef om de lidmaatschapskaart en het bijbehorende pensioen voor de weduwe van een soldaat en strijdster te verkrijgen. Ze tekende omdat er getekend moest worden. En zo — terloops — kwam haar handschrift in de geschiedenis van de collectie terecht.Elle n'en est que plus précieuse. Wanda n'écrivait pas pour la postérité. Elle écrivait afin d'obtenir la carte et la pension qui y était liée, pour la veuve d'un soldat et combattante. Elle a signé parce qu'il fallait signer. Et c'est ainsi — incidemment — que son écriture est entrée dans l'histoire de la collection.דעסטוועגן איז עס נאָך מער טײַער. וואַנדאַ האָט נישט געשריבן פֿאַר די קומענדיקע דורות. זי האָט געשריבן כּדי צו באַקומען די מיטגלידער־קאַרטל און די דערמיט פֿאַרבונדענע פּענסיע פֿאַר דער אַלמנה פֿון אַ זעלנער און אַ קעמפֿערין. זי האָט אונטערגעשריבן ווײַל מע האָט געמוזט אונטערשרײַבן. און אָט אַזוי — בדרך־אגב — איז איר כּתבֿ אַרײַן אין דער געשיכטע פֿון דער זאַמלונג.