„Za żelazną kurtyną”

ARG/V/228

19.II.194719.II.194719.II.194719.II.194719.II.194719.II.194719.II.1947

„Siedem miesięcy” — więzienie Wandy, zniszczony dom, zaczynanie od zera«Seven months» — Wanda's imprisonment, the destroyed home, starting from scratch«Sete meses» — a prisão de Wanda, a casa destruída, recomeçar do zero«Sieben Monate» — Wandas Gefängnis, das zerstörte Haus, der Neuanfang von null«Zeven maanden» — Wanda's gevangenschap, het verwoeste huis, helemaal opnieuw beginnen«Sept mois» — l'emprisonnement de Wanda, la maison détruite, repartir de zéro«זיבן חדשים» — וואַנדאַס תּפֿיסה, דאס חרובֿ הויז, אנהייבן פֿון דאס נײַ

ARG/V/229

18.III.194718.III.194718.III.194718.III.194718.III.194718.III.194718.III.1947

BBC World Service — Wanda słucha audycji o Polakach za granicąBBC World Service — Wanda listens to a broadcast about Poles abroadBBC World Service — Wanda ouve uma emissão sobre polacos no estrangeiroBBC World Service — Wanda hört eine Sendung über Polen im AuslandBBC World Service — Wanda luistert naar een uitzending over Polen in het buitenlandBBC World Service — Wanda écoute une émission sur les Polonais à l'étrangerBBC World Service — וואַנדאַ הערט אַ ראַדיא־פּראגראַם וועגן פּאליאַקן אין אויסלאַנד

ARG/V/238

17.IV.194717.IV.194717.IV.194717.IV.194717.IV.194717.IV.194717.IV.1947

45 lekarstw — Cortison, Testoviron, Campolon: aptekarka zamawia nowoczesność45 medicines — Cortison, Testoviron, Campolon: a pharmacist orders modernity45 medicamentos — Cortison, Testoviron, Campolon: uma farmacêutica encomenda a modernidade45 Medikamente — Cortison, Testoviron, Campolon: eine Apothekerin bestellt die Moderne45 medicijnen — Cortison, Testoviron, Campolon: een apothekeres bestelt de moderniteit45 médicaments — Cortison, Testoviron, Campolon : une pharmacienne commande la modernité45 מעדיצינען — קארטיזאן, טעסטאוויראן, קאַמפּאלאן: אַ אַפּטייקערין באַשטעלט די מאדערנקייט

ARG/V/260

25.XII.194725.XII.194725.XII.194725.XII.194725.XII.194725.XII.194725.XII.1947

Polegli na Starówce — Stanieczyk w eksplozji Borgwarda, świąteczna żałobaThe fallen at the Old Town — Stanieczyk in the Borgward explosion, a Christmas of mourningOs caídos na Cidade Velha — Stanieczyk na explosão do Borgward, um Natal de lutoDie Gefallenen in der Altstadt — Stanieczyk bei der Borgward-Explosion, ein Weihnachten der TrauerDe gevallenen bij de Oude Stad — Stanieczyk bij de Borgward-explosie, een kerst van rouwLes tombés dans la Vieille Ville — Stanieczyk dans l'explosion du Borgward, un Noël de deuilדי געפֿאַלענע בײַם אַלטן שטאט — סטאַניעטשיק אינעם בארגוואַרד־אויפֿרײַס, אַ ניטל פֿון אבֿלות

ARG/V/269

16.I.194816.I.194816.I.194816.I.194816.I.194816.I.194816.I.1948

Boy-Żeleński jako czarodziej — kostium astrologa, jedyny rysunek WandyBoy-Żeleński as a wizard — an astrologer's costume, Wanda's only drawingBoy-Żeleński como mago — um traje de astrólogo, o único desenho de WandaBoy-Żeleński als Zauberer — ein Astrologenkostüm, Wandas einzige ZeichnungBoy-Żeleński als tovenaar — een astrologenkostuum, Wanda's enige tekeningBoy-Żeleński en magicien — un costume d'astrologue, l'unique dessin de Wandaבוי־זשעלענסקי ווי אַ מכשף — אַ אַסטראלאג־קאסטיום, וואַנדאַס איינציקע צייכענונג

ARG/V/273

25.I.194825.I.194825.I.194825.I.194825.I.194825.I.194825.I.1948

Zelwerowicz, budżet, tramwaje — list-kronika ze stalinowskiej WarszawyZelwerowicz, the budget, the trams — a chronicle-letter from Stalinist WarsawZelwerowicz, o orçamento, os elétricos — uma carta-crónica da Varsóvia estalinistaZelwerowicz, das Budget, die Straßenbahnen — ein Chronikbrief aus dem stalinistischen WarschauZelwerowicz, het budget, de trams — een kroniekbrief uit het stalinistische WarschauZelwerowicz, le budget, les tramways — une lettre-chronique de la Varsovie stalinienneזעלוועראוויטש, דער בודזשעט, די טראַמווײַען — אַ כראניק־בריוו פֿון סטאַליניסטישן וואַרשע

ARG/V/442

⭐ 5.VI.1957 — Przełom po 10 latach⭐ 5.VI.1957 — A breakthrough after 10 years⭐ 5.VI.1957 — Um avanço após 10 anos⭐ 5.VI.1957 — Ein Durchbruch nach 10 Jahren⭐ 5.VI.1957 — Een doorbraak na 10 jaar⭐ 5.VI.1957 — Une percée après 10 ans⭐ 5.VI.1957 — אַ דורכברוך נאך 10 יאר

Promesa wizy brytyjskiej po interwencji Krzysztofa. Po 10 latach niemożliwości wyjazdu Wanda dostała zgodę na odwiedzenie syna w UK — pierwszy wyjazd matki na Zachód za PRL (przed październikiem 1956 niemożliwy). „Najpiękniejszy dzień życia" pisze Wanda.A promise of a British visa after Krzysztof's intervention. After 10 years of being unable to travel, Wanda received permission to visit her son in the UK — a mother's first trip to the West under the People's Republic of Poland (impossible before October 1956). «The most beautiful day of my life», Wanda writes.A promessa de um visto britânico após a intervenção de Krzysztof. Após 10 anos de impossibilidade de viajar, Wanda recebeu autorização para visitar o filho no Reino Unido — a primeira viagem de uma mãe ao Ocidente sob a República Popular da Polónia (impossível antes de outubro de 1956). «O dia mais bonito da minha vida», escreve Wanda.Das Versprechen eines britischen Visums nach Krzysztofs Intervention. Nach 10 Jahren Reiseverbot erhielt Wanda die Erlaubnis, ihren Sohn im Vereinigten Königreich zu besuchen — die erste Reise einer Mutter in den Westen unter der Volksrepublik Polen (vor Oktober 1956 unmöglich). «Der schönste Tag meines Lebens», schreibt Wanda.De belofte van een Brits visum na Krzysztofs interventie. Na 10 jaar van onmogelijkheid om te reizen kreeg Wanda toestemming om haar zoon in het VK te bezoeken — de eerste reis van een moeder naar het Westen onder de Volksrepubliek Polen (onmogelijk vóór oktober 1956). «De mooiste dag van mijn leven», schrijft Wanda.La promesse d'un visa britannique après l'intervention de Krzysztof. Après 10 ans d'impossibilité de voyager, Wanda reçut l'autorisation de rendre visite à son fils au Royaume-Uni — le premier voyage d'une mère vers l'Ouest sous la République populaire de Pologne (impossible avant octobre 1956). «Le plus beau jour de ma vie», écrit Wanda.אַ צוזאג פֿון אַ בריטישער וויזע נאך קשישטאפֿס אַרײַנמיש. נאך 10 יאר ניט קענען רײַזן, האט וואַנדאַ באַקומען רשות צו באַזוכן איר זון אין בריטאַניע — דער ערשטער נסיעה פֿון אַ מוטער קיין מערב אונטער דער פוילישער פֿאלקס־רעפּובליק (אוממעגלעך פֿאַר אקטאבער 1956). «דער שענסטער טאג פֿון מײַן לעבן», שרײַבט וואַנדאַ.

ARG/V/473

★★★ 29-30.IV.1959 — Nazwisko Głuchowski nic nie mówi★★★ 29-30.IV.1959 — The name Głuchowski means nothing★★★ 29-30.IV.1959 — O nome Głuchowski não diz nada★★★ 29.-30.IV.1959 — Der Name Głuchowski sagt nichts★★★ 29-30.IV.1959 — De naam Głuchowski zegt niets★★★ 29-30.IV.1959 — Le nom Głuchowski ne dit rien★★★ 29-30.IV.1959 — דער נאמען גלוכאווסקי זאגט גארנישט

List Wandy: w aptece „Pod Orłem" nowy dyrektor — Wanda przedstawia się i słyszy: „nazwisko STUCHOWSKI/GŁUCHOWSKI nic nie mówi" nowym farmaceutom. 15 lat po Powstaniu, pokolenie weteranów AK znika z pamięci instytucjonalnej PRL. Bolesna informacja: aptekarka, której mąż służył w Kancelarii Prezydenta RP, jest anonimem dla młodszego pokolenia.Wanda's letter: at the «Pod Orłem» pharmacy a new director — Wanda introduces herself and hears: «the name STUCHOWSKI/GŁUCHOWSKI means nothing» to the new pharmacists. 15 years after the Uprising, the generation of Home Army veterans is vanishing from the institutional memory of the People's Republic of Poland. A painful piece of news: a pharmacist whose husband served in the Chancellery of the President of the Republic of Poland is an anonymous figure to the younger generation.Carta de Wanda: na farmácia «Pod Orłem» há um novo diretor — Wanda apresenta-se e ouve: «o nome STUCHOWSKI/GŁUCHOWSKI não diz nada» aos novos farmacêuticos. 15 anos após a Insurreição, a geração de veteranos do Exército Nacional desaparece da memória institucional da República Popular da Polónia. Uma notícia dolorosa: uma farmacêutica cujo marido serviu na Chancelaria do Presidente da República da Polónia é uma figura anónima para a geração mais nova.Wandas Brief: in der Apotheke «Pod Orłem» ein neuer Direktor — Wanda stellt sich vor und hört: «der Name STUCHOWSKI/GŁUCHOWSKI sagt nichts» den neuen Apothekern. 15 Jahre nach dem Aufstand verschwindet die Generation der Heimatarmee-Veteranen aus dem institutionellen Gedächtnis der Volksrepublik Polen. Eine schmerzliche Nachricht: eine Apothekerin, deren Mann in der Kanzlei des Präsidenten der Republik Polen diente, ist für die jüngere Generation eine anonyme Gestalt.Wanda's brief: bij de apotheek «Pod Orłem» een nieuwe directeur — Wanda stelt zich voor en hoort: «de naam STUCHOWSKI/GŁUCHOWSKI zegt niets» tegen de nieuwe apothekers. 15 jaar na de Opstand verdwijnt de generatie veteranen van het Thuisleger uit het institutionele geheugen van de Volksrepubliek Polen. Een pijnlijk bericht: een apothekeres wier man diende bij de Kanselarij van de President van de Republiek Polen is een anonieme figuur voor de jongere generatie.Lettre de Wanda : à la pharmacie «Pod Orłem» un nouveau directeur — Wanda se présente et entend : «le nom STUCHOWSKI/GŁUCHOWSKI ne dit rien» aux nouveaux pharmaciens. 15 ans après l'Insurrection, la génération des vétérans de l'Armée de l'Intérieur disparaît de la mémoire institutionnelle de la République populaire de Pologne. Une nouvelle douloureuse : une pharmacienne dont le mari a servi à la Chancellerie du Président de la République de Pologne est une figure anonyme pour la jeune génération.וואַנדאַס בריוו: אין דער אַפּטייק «Pod Orłem» אַ נײַער דירעקטאר — וואַנדאַ שטעלט זיך פֿאר און הערט: «דער נאמען STUCHOWSKI/GŁUCHOWSKI זאגט גארנישט» צו די נײַע אַפּטייקערס. 15 יאר נאכן אויפֿשטאַנד, פֿאַרשווינדט די דור פֿון היים־אַרמיי וועטעראַנען פֿונעם אינסטיטוציאנעלן זכרון פֿון דער פוילישער פֿאלקס־רעפּובליק. אַ ווייטיקדיקע ידיעה: אַ אַפּטייקערין וועמענס מאַן האט געדינט אין דער קאַנצעלאַריע פֿונעם פּרעזידענט פֿון דער רעפּובליק פּוילן איז אַ אַנאנימע פֿיגור פֿאַרן יונגערן דור.

ARG/V/1067

13.IV.1960 — Pocztówka wielkanocna przez kurtynę13.IV.1960 — An Easter postcard through the curtain13.IV.1960 — Um postal de Páscoa através da cortina13.IV.1960 — Eine Osterpostkarte durch den Vorhang13.IV.1960 — Een paaskaart door het gordijn13.IV.1960 — Une carte postale de Pâques à travers le rideau13.IV.1960 — אַ פּאַסכע־פּאָסטקאַרטל דורכן פֿאָרהאַנג

4 dni przed Wielkanocą 1960. Wanda pisze tradycyjne życzenia świąteczne do Krzysztofa i Danuty (Kozłowskiej) w Londynie. Stalin nie żyje od 7 lat, ale cenzura PRL nadal czyta listy. Wanda pisze ostrożnie — o rodzinie, o Pawiu, o Chylicach. Nie o polityce.4 days before Easter 1960. Wanda writes traditional holiday wishes to Krzysztof and Danuta (Kozłowska) in London. Stalin has been dead for 7 years, but the censorship of the People's Republic of Poland still reads the letters. Wanda writes cautiously — about the family, about Paweł, about Chylice. Not about politics.4 dias antes da Páscoa de 1960. Wanda escreve os tradicionais votos festivos a Krzysztof e Danuta (Kozłowska) em Londres. Estaline está morto há 7 anos, mas a censura da República Popular da Polónia ainda lê as cartas. Wanda escreve com cautela — sobre a família, sobre Paweł, sobre Chylice. Não sobre política.4 Tage vor Ostern 1960. Wanda schreibt traditionelle Feiertagsgrüße an Krzysztof und Danuta (Kozłowska) in London. Stalin ist seit 7 Jahren tot, aber die Zensur der Volksrepublik Polen liest noch immer die Briefe. Wanda schreibt vorsichtig — über die Familie, über Paweł, über Chylice. Nicht über Politik.4 dagen voor Pasen 1960. Wanda schrijft traditionele feestwensen aan Krzysztof en Danuta (Kozłowska) in Londen. Stalin is al 7 jaar dood, maar de censuur van de Volksrepubliek Polen leest de brieven nog steeds. Wanda schrijft voorzichtig — over het gezin, over Paweł, over Chylice. Niet over politiek.4 jours avant Pâques 1960. Wanda écrit les vœux de fête traditionnels à Krzysztof et Danuta (Kozłowska) à Londres. Staline est mort depuis 7 ans, mais la censure de la République populaire de Pologne lit encore les lettres. Wanda écrit avec prudence — sur la famille, sur Paweł, sur Chylice. Pas sur la politique.4 טעג פֿאַר פּאַסכע 1960. וואַנדאַ שרײַבט טראַדיציאנעלע יום־טובֿ־ווינטשן צו קשישטאף און דאַנוטאַ (קאזלאווסקאַ) אין לאנדאן. סטאַלין איז טויט שוין 7 יאר, אבער די צענזור פֿון דער פוילישער פֿאלקס־רעפּובליק לייענט נאך אלץ די בריוו. וואַנדאַ שרײַבט פֿארזיכטיק — וועגן דער משפּחה, וועגן פּאַוועל, וועגן כיליצע. ניט וועגן פּאליטיק.

ARG/V/1099

Sprawy aptekarskie przez kurtynęPharmacy matters through the curtainAssuntos de farmácia através da cortinaApothekenangelegenheiten durch den VorhangApothekerszaken door het gordijnAffaires de pharmacie à travers le rideauאַפּטייק־ענינים דורכן פֿאָרהאַנג

Lekarstwa-paczki Krzysztofa z Acton Pharmacy London do Wandy w Warszawie. „Preludenu" i inne leki niedostępne w PRL przekraczają granicę jako „prezenty" rodzinne (formalnie cło 30%). Wspólny pomost zawodowy matki i syna obu farmaceutów — Wanda w aptece na Trakcie Królewskim (do VIII.1958), Krzysztof w Acton Pharmacy. Lekarstwa = jedyna konkretna pomoc syna z UK do okupowanej Polski.Krzysztof's medicine parcels from Acton Pharmacy London to Wanda in Warsaw. «Preludin» and other drugs unavailable in the People's Republic of Poland cross the border as family «gifts» (formally subject to 30% customs duty). The shared professional bridge of mother and son, both pharmacists — Wanda at the pharmacy on the Royal Route (until VIII.1958), Krzysztof at Acton Pharmacy. Medicine = the son's only concrete help from the UK to occupied Poland.As encomendas de medicamentos de Krzysztof da Acton Pharmacy de Londres para Wanda em Varsóvia. «Preludin» e outros fármacos indisponíveis na República Popular da Polónia atravessam a fronteira como «presentes» familiares (formalmente sujeitos a 30% de direitos aduaneiros). A ponte profissional partilhada entre mãe e filho, ambos farmacêuticos — Wanda na farmácia da Rota Real (até VIII.1958), Krzysztof na Acton Pharmacy. Os medicamentos = a única ajuda concreta do filho do Reino Unido para a Polónia ocupada.Krzysztofs Medikamentenpakete von der Acton Pharmacy London an Wanda in Warschau. «Preludin» und andere in der Volksrepublik Polen nicht erhältliche Arzneien überqueren die Grenze als familiäre «Geschenke» (formal mit 30 % Zoll belegt). Die gemeinsame berufliche Brücke von Mutter und Sohn, beide Apotheker — Wanda in der Apotheke an der Königlichen Route (bis VIII.1958), Krzysztof in der Acton Pharmacy. Medikamente = die einzige konkrete Hilfe des Sohnes aus dem Vereinigten Königreich für das besetzte Polen.Krzysztofs medicijnpakketten van Acton Pharmacy Londen naar Wanda in Warschau. «Preludin» en andere in de Volksrepubliek Polen onverkrijgbare medicijnen passeren de grens als familie-«geschenken» (formeel onderworpen aan 30% douanerechten). De gedeelde professionele brug van moeder en zoon, beiden apotheker — Wanda bij de apotheek aan de Koninklijke Route (tot VIII.1958), Krzysztof bij Acton Pharmacy. Medicijnen = de enige concrete hulp van de zoon vanuit het VK aan het bezette Polen.Les colis de médicaments de Krzysztof, de l'Acton Pharmacy de Londres à Wanda à Varsovie. «Preludin» et d'autres médicaments indisponibles en République populaire de Pologne franchissent la frontière comme «cadeaux» familiaux (formellement soumis à 30 % de droits de douane). Le pont professionnel commun de la mère et du fils, tous deux pharmaciens — Wanda à la pharmacie sur la Voie royale (jusqu'en VIII.1958), Krzysztof à l'Acton Pharmacy. Les médicaments = la seule aide concrète du fils depuis le Royaume-Uni vers la Pologne occupée.קשישטאפֿס מעדיצין־פּעקלעך פֿון Acton Pharmacy לאנדאן צו וואַנדאַ אין וואַרשע. «פּרעלודין» און אַנדערע מעדיצינען וואס זײַנען ניטא אין דער פוילישער פֿאלקס־רעפּובליק גייען אַריבער די גרענעץ ווי משפּחה־«מתּנות» (פֿארמעל מיט 30% צאל). דער געמיינזאַמער פּראפֿעסיאנעלער בריק פֿון מוטער און זון, ביידע אַפּטייקערס — וואַנדאַ אין דער אַפּטייק אויפֿן קעניגלעכן וועג (ביז VIII.1958), קשישטאף אין Acton Pharmacy. מעדיצינען = די איינציקע קאנקרעטע הילף פֿונעם זון פֿון בריטאַניע צום פֿאַרנומענעם פּוילן.