Eseje powstańcaEssays of an InsurgentEnsaios de um InsurgenteEssays eines AufständischenEssays van een OpstandelingEssais d'un insurgéעסייען פֿון אַן אויפֿשטאַנדיקן

I.

Dwudziestego trzeciego sierpnia 1945 roku, w Gimnazjum 3 Dywizji Strzelców Karpackich w Amandola we Włoszech, nauczyciel języka polskiego podał trzy tematy zadań klasowych. Trzeci brzmiał: «Moja najciekawsza przygoda.»On the twenty-third of August 1945, at the Gymnasium of the 3rd Carpathian Rifle Division in Amandola, Italy, the teacher of Polish set three topics for class compositions. The third read: «My most interesting adventure.»No dia vinte e três de agosto de 1945, no Ginásio da 3ª Divisão de Fuzileiros dos Cárpatos em Amandola, na Itália, o professor de língua polonesa propôs três temas para as redações de classe. O terceiro dizia: «Minha aventura mais interessante.»Am dreiundzwanzigsten August 1945 gab der Polnischlehrer am Gymnasium der 3. Karpaten-Schützendivision in Amandola in Italien drei Themen für die Klassenarbeiten vor. Das dritte lautete: «Mein interessantestes Abenteuer.»Op drieëntwintig augustus 1945 gaf de leraar Pools aan het Gymnasium van de 3e Karpatische Schuttersdivisie in Amandola, Italië, drie onderwerpen voor klassenopstellen op. Het derde luidde: «Mijn interessantste avontuur.»Le vingt-trois août 1945, au lycée de la 3e division de chasseurs des Carpates à Amandola, en Italie, le professeur de polonais donna trois sujets de rédaction en classe. Le troisième était : «Mon aventure la plus intéressante.»דעם דרײַ-און-צוואַנציקסטן אויגוסט 1945, אין דער גימנאַזיע פֿון דער 3טער קאַרפּאַטן-שיצן-דיוויזיע אין אַמאַנדאָלאַ, איטאַליע, האָט דער לערער פֿון פּויליש געגעבן דרײַ טעמעס פֿאַר קלאַס-אַרבעטן. די דריטע איז געווען: «מײַן אינטערעסאַנטסטע אַוואַנטורע.»

Starszy ułan Krzysztof Głuchowski, lat dziewiętnaście, wybrał temat trzeci.Senior Uhlan Krzysztof Głuchowski, aged nineteen, chose the third topic.O ulano sênior Krzysztof Głuchowski, de dezenove anos, escolheu o terceiro tema.Der Oberulan Krzysztof Głuchowski, neunzehn Jahre alt, wählte das dritte Thema.Senior-ulaan Krzysztof Głuchowski, negentien jaar oud, koos het derde onderwerp.Le uhlan de première classe Krzysztof Głuchowski, âgé de dix-neuf ans, choisit le troisième sujet.דער עלטערער אולאַן קשישטאָף גלוכאָווסקי, נײַנצן יאָר אַלט, האָט אויסגעקליבן די דריטע טעמע.

Nie opisał wycieczki górskiej. Nie opisał polowania. Opisał pierwszy sierpnia 1944 roku — Godzinę W.He did not describe a mountain excursion. He did not describe a hunt. He described the first of August 1944 — W-Hour.Não descreveu uma excursão à montanha. Não descreveu uma caçada. Descreveu o primeiro de agosto de 1944 — a Hora W.Er beschrieb keinen Bergausflug. Er beschrieb keine Jagd. Er beschrieb den ersten August 1944 — die Stunde W.Hij beschreef geen bergtocht. Hij beschreef geen jachtpartij. Hij beschreef de eerste augustus 1944 — het W-uur.Il n'a pas décrit une excursion en montagne. Il n'a pas décrit une partie de chasse. Il a décrit le premier août 1944 — l'Heure W.ער האָט נישט באַשריבן קיין באַרג-עקסקורסיע. ער האָט נישט באַשריבן קיין געיעג. ער האָט באַשריבן דעם ערשטן אויגוסט 1944 — די שעה W.

II.

Było to dnia 1 Sierpnia 1944 roku — w Warszawie. Armia Krajowa przygotowywała się na koncentrację. Nasz pluton miał numer 1112. Było nas dwudziestu ośmiu. Uzbrojenie: dwa RKM, jedenaście karabinów. Amunicji do potrzebności prawie nie było.It was on the 1st of August 1944 — in Warsaw. The Home Army was preparing for the concentration. Our platoon had the number 1112. There were twenty-eight of us. Armament: two RKM light machine guns, eleven rifles. Of ammunition for our needs there was almost none.Foi no dia 1 de agosto de 1944 — em Varsóvia. A Armia Krajowa preparava-se para a concentração. Nosso pelotão tinha o número 1112. Éramos vinte e oito. Armamento: duas metralhadoras leves RKM, onze fuzis. De munição, para o que era preciso, quase não havia.Es war am 1. August 1944 — in Warschau. Die Armia Krajowa bereitete sich auf die Konzentrierung vor. Unser Zug hatte die Nummer 1112. Wir waren achtundzwanzig. Bewaffnung: zwei leichte Maschinengewehre (RKM), elf Gewehre. Munition für den Bedarf gab es fast keine.Het was op 1 augustus 1944 — in Warschau. De Armia Krajowa bereidde zich voor op de concentratie. Ons peloton had nummer 1112. We waren met achtentwintig man. Bewapening: twee lichte machinegeweren (RKM), elf geweren. Munitie voor wat nodig was, was er bijna niet.C'était le 1er août 1944 — à Varsovie. L'Armia Krajowa se préparait à la concentration. Notre peloton portait le numéro 1112. Nous étions vingt-huit. Armement : deux fusils-mitrailleurs RKM, onze fusils. De munitions, pour les besoins, il n'y en avait presque pas.דאָס איז געווען דעם 1טן אויגוסט 1944 — אין וואַרשע. די היים-אַרמיי (Armia Krajowa) האָט זיך געגרייט צו דער קאָנצענטראַציע. אונדזער פּלוטאָן האָט געהאַט דעם נומער 1112. מיר זײַנען געווען אַכט און צוואַנציק. באַוואָפֿענונג: צוויי לײַכטע מאַשין-ביקסן (RKM), עלף ביקסן. אַמוניציע אויף די באַדערפֿענישן איז כּמעט נישט געווען. ARG/V/59, zadanie klasowe nr 1class assignment no. 1trabalho de classe n.º 1Klassenarbeit Nr. 1klassenopdracht nr. 1devoir en classe n° 1קלאַס־אַרבעט נומער 1, 23.VIII.1945

Pluton 1112 nie był zwykłym plutonem. Był oddziałem ochrony Komendy Głównej Armii Krajowej — osobistą strażą generała Tadeusza Bora-Komorowskiego. Dowódcą był podporucznik Jerzy Kamler, ps. «Stolarz» — właściciel fabryki mebli na Dzielnej 72, w której mieściła się kwatera główna. Kamler zginął piętnastego sierpnia.Platoon 1112 was no ordinary platoon. It was the protection unit of the Home Army High Command — the personal guard of General Tadeusz Bór-Komorowski. Its commander was Second Lieutenant Jerzy Kamler, nom de guerre «Stolarz» — owner of the furniture factory at Dzielna 72, which housed the headquarters. Kamler was killed on the fifteenth of August.O pelotão 1112 não era um pelotão comum. Era a unidade de proteção do Comando-Geral do Exército Nacional (Armia Krajowa) — a guarda pessoal do general Tadeusz Bór-Komorowski. Seu comandante era o segundo-tenente Jerzy Kamler, codinome «Stolarz» — dono da fábrica de móveis da Dzielna 72, onde ficava o quartel-general. Kamler morreu no dia quinze de agosto.Der Zug 1112 war kein gewöhnlicher Zug. Er war die Schutzeinheit des Hauptkommandos der Heimatarmee (Armia Krajowa) — die persönliche Leibwache von General Tadeusz Bór-Komorowski. Kommandeur war Unterleutnant Jerzy Kamler, Deckname «Stolarz» — Besitzer der Möbelfabrik in der Dzielna 72, in der sich das Hauptquartier befand. Kamler fiel am fünfzehnten August.Peloton 1112 was geen gewoon peloton. Het was de beschermingseenheid van het Hoofdcommando van het Thuisleger (Armia Krajowa) — de persoonlijke lijfwacht van generaal Tadeusz Bór-Komorowski. De commandant was onderluitenant Jerzy Kamler, schuilnaam «Stolarz» — eigenaar van de meubelfabriek aan de Dzielna 72, waar het hoofdkwartier gevestigd was. Kamler sneuvelde op vijftien augustus.Le peloton 1112 n'était pas un peloton ordinaire. C'était l'unité de protection du Commandement principal de l'Armée de l'intérieur (Armia Krajowa) — la garde personnelle du général Tadeusz Bór-Komorowski. Son commandant était le sous-lieutenant Jerzy Kamler, pseudonyme «Stolarz» — propriétaire de la fabrique de meubles du 72, rue Dzielna, où se trouvait le quartier général. Kamler est tombé le quinze août.פּלוטאָן 1112 איז נישט געווען קיין געוויינטלעכער פּלוטאָן. ער איז געווען די שוץ־איינהייט פֿון דער הויפּט־קאָמאַנדע פֿון דער היים־אַרמיי (Armia Krajowa) — די פּערזענלעכע וואַך פֿון גענעראַל Tadeusz Bór-Komorowski. דער קאָמאַנדיר איז געווען אונטערלייטענאַנט Jerzy Kamler, פּסעוודאָנים «Stolarz» — דער אייגנטימער פֿון דער מעבל־פֿאַבריק אויף Dzielna 72, וווּ עס האָט זיך געפֿונען דער הויפּט־קוואַרטיר. Kamler איז אומגעקומען דעם פֿופֿצנטן אויגוסט.

Dwudziestu ośmiu żołnierzy z dwoma ręcznymi karabinami maszynowymi. Amunicji prawie nie było. To było całe uzbrojenie ochrony Naczelnego Wodza Powstania.Twenty-eight soldiers with two light machine guns. There was almost no ammunition. That was the entire armament of the guard of the Commander-in-Chief of the Uprising.Vinte e oito soldados com duas metralhadoras leves. Quase não havia munição. Esse era todo o armamento da guarda do Comandante-em-Chefe do Levante.Achtundzwanzig Soldaten mit zwei leichten Maschinengewehren. Munition gab es fast keine. Das war die gesamte Bewaffnung der Schutzwache des Obersten Befehlshabers des Aufstands.Achtentwintig soldaten met twee lichte machinegeweren. Munitie was er bijna niet. Dat was de volledige bewapening van de lijfwacht van de opperbevelhebber van de Opstand.Vingt-huit soldats avec deux fusils-mitrailleurs. Il n'y avait presque pas de munitions. C'était tout l'armement de la garde du commandant en chef de l'Insurrection.אַכט און צוואַנציק זעלנער מיט צוויי לײַכטע מאַשין-ביקסן. אַמוניציע איז כּמעט נישט געווען. דאָס איז געווען די גאַנצע באַוואָפֿענונג פֿון דער וואַך פֿונעם אויבערשטן קאָמאַנדיר פֿונעם אויפֿשטאַנד.

W tym samym czasie, dwadzieścia metrów dalej, pięć plutonów 7 Pułku Ułanów Lubelskich «Jelenń» — tego samego pułku co Krzysztof — ruszyło do ataku na gmach Gestapo i Dom Prasy. Ze 187 powstańców poległo 67.At the same time, twenty metres away, five platoons of the 7th Regiment of Lublin Uhlans «Jelenń» — the same regiment as Krzysztof's — moved to attack the Gestapo building and the Press House. Of the 187 insurgents, 67 fell.Ao mesmo tempo, vinte metros adiante, cinco pelotões do 7º Regimento de Ulanos de Lublin «Jelenń» — o mesmo regimento de Krzysztof — partiram para o ataque ao edifício da Gestapo e à Casa da Imprensa. Dos 187 insurgentes, 67 tombaram.Zur selben Zeit, zwanzig Meter weiter, gingen fünf Züge des 7. Regiments der Lubliner Ulanen «Jelenń» — desselben Regiments wie das von Krzysztof — zum Angriff auf das Gestapo-Gebäude und das Pressehaus über. Von 187 Aufständischen fielen 67.Op datzelfde moment, twintig meter verderop, gingen vijf pelotons van het 7e Regiment Ulanen van Lublin «Jelenń» — hetzelfde regiment als dat van Krzysztof — in de aanval op het Gestapo-gebouw en het Pershuis. Van de 187 opstandelingen sneuvelden er 67.Au même moment, à vingt mètres de là, cinq pelotons du 7e régiment de uhlans de Lublin «Jelenń» — le même régiment que celui de Krzysztof — se lancèrent à l'assaut du bâtiment de la Gestapo et de la Maison de la Presse. Sur les 187 insurgés, 67 tombèrent.אין דער זעלבער צײַט, צוואַנציק מעטער ווײַטער, זײַנען פֿינף פּלוטאָנען פֿונעם 7טן פּאָלק לובלינער אולאַנען «Jelenń» — דער זעלבער פּאָלק ווי דער פֿון קשישטאָף — אַרויס אין אַטאַק אויפֿן געסטאַפּאָ-בנין און אויפֿן פּרעסע-הויז. פֿון די 187 אויפֿשטענדלער זײַנען 67 געפֿאַלן.

III.

Osiem dni później — pierwszego września 1945 roku, dokładnie w rocznicę — Krzysztof napisał drugi esej. Nagłówek: godzina 15:55. Minuta przed Godziną W.Eight days later — on the first of September 1945, exactly on the anniversary — Krzysztof wrote a second essay. The heading: 15:55. One minute before W-Hour.Oito dias depois — no primeiro de setembro de 1945, exatamente no aniversário — Krzysztof escreveu um segundo ensaio. O cabeçalho: 15:55. Um minuto antes da Hora W.Acht Tage später — am ersten September 1945, genau am Jahrestag — schrieb Krzysztof einen zweiten Aufsatz. Die Überschrift: 15:55 Uhr. Eine Minute vor der Stunde W.Acht dagen later — op de eerste september 1945, precies op de verjaardag — schreef Krzysztof een tweede opstel. De kop: 15:55. Eén minuut voor het W-uur.Huit jours plus tard — le premier septembre 1945, exactement le jour de l'anniversaire — Krzysztof écrivit un deuxième essai. L'en-tête : 15:55. Une minute avant l'Heure W.אַכט טעג שפּעטער — דעם ערשטן סעפּטעמבער 1945, פּונקט אין דעם יאָרטאָג — האָט קשישטאָף געשריבן אַ צווייטן עסיי. דער קעפּל: 15:55. איין מינוט פֿאַר דער שעה W.

Rok temu już od piętnastu minut walczyliśmy.A year ago, we had already been fighting for fifteen minutes.Há um ano, já lutávamos havia quinze minutos.Vor einem Jahr kämpften wir bereits seit fünfzehn Minuten.Een jaar geleden waren we al vijftien minuten aan het vechten.Il y a un an, nous combattions déjà depuis quinze minutes.מיט אַ יאָר צוריק האָבן מיר שוין פֿופֿצן מינוט לאַנג געקעמפֿט. ARG/V/60, esej rocznicowy, 1.VIII.1945 godz. 15:55anniversary essay, 1.VIII.1945, 15:55ensaio comemorativo, 1.VIII.1945, 15h55Jahrestags-Aufsatz, 1.VIII.1945, 15:55 Uhrjubileumopstel, 1.VIII.1945, 15:55 uuressai d'anniversaire, 1.VIII.1945, 15h55יאָרטאָג־עסיי, 1.VIII.1945, 15:55

Dziewiętnastolatek siedzi w ławce szkolnej w Amandola, w słonecznych Włoszech. Rok temu o tej godzinie był na barykadzie na ulicy Dzielnej w Warszawie. Za dwa tygodnie przejdzie kanałami ze Starówki do Śródmieścia — półtora kilometra w ciemności, po pas w ściekach, przez Kolektor C z Placu Krasińskich na ulicję Warecką.A nineteen-year-old sits at a school desk in Amandola, in sunny Italy. A year ago at this hour he was on a barricade on Dzielna Street in Warsaw. Two weeks later he would pass through the sewers from the Old Town to the City Centre — a kilometre and a half in darkness, waist-deep in sewage, through Collector C from Krasiński Square to Warecka Street.Um rapaz de dezenove anos está sentado numa carteira escolar em Amandola, na ensolarada Itália. Há um ano, a esta hora, ele estava numa barricada na rua Dzielna, em Varsóvia. Duas semanas depois, atravessaria os esgotos da Cidade Velha ao Centro — um quilômetro e meio na escuridão, com esgoto até a cintura, pelo Coletor C, da praça Krasiński à rua Warecka.Ein Neunzehnjähriger sitzt auf einer Schulbank in Amandola, im sonnigen Italien. Vor einem Jahr stand er um diese Stunde auf einer Barrikade in der Dzielna-Straße in Warschau. Zwei Wochen später würde er durch die Kanäle von der Altstadt in die Innenstadt gehen — eineinhalb Kilometer in der Dunkelheit, bis zur Hüfte im Abwasser, durch den Kollektor C vom Krasiński-Platz zur Warecka-Straße.Een negentienjarige zit in een schoolbank in Amandola, in het zonnige Italië. Een jaar geleden stond hij op dit uur op een barricade in de Dzielna-straat in Warschau. Twee weken later zou hij door de riolen van de Oude Stad naar het Centrum gaan — anderhalve kilometer in het donker, tot zijn middel in het rioolwater, door Collector C van het Krasiński-plein naar de Warecka-straat.Un jeune homme de dix-neuf ans est assis à un banc d'école à Amandola, dans l'Italie ensoleillée. Il y a un an, à cette heure-ci, il était sur une barricade rue Dzielna, à Varsovie. Deux semaines plus tard, il passerait par les égouts de la Vieille Ville au Centre-Ville — un kilomètre et demi dans l'obscurité, dans les eaux usées jusqu'à la taille, par le Collecteur C, de la place Krasiński à la rue Warecka.אַ נײַנצן־יאָריקער זיצט אויף אַ שולבאַנק אין אַמאַנדאָלאַ, אין דער זוניקער איטאַליע. מיט אַ יאָר צוריק, אין אָט דער שעה, איז ער געווען אויף אַ באַריקאַדע אויף דער דזשעלנאַ־גאַס אין וואַרשע. אין צוויי וואָכן אַרום וועט ער דורכגיין דורך די קאַנאַלן פֿון דער אַלטשטאָט צום שטאָט־צענטער — אָנדערטהאַלב קילאָמעטער אין דער פֿינצטערניש, ביזן גאַרטל אין קלאָאַקע־וואַסער, דורכן קאָלעקטאָר C פֿונעם קראַשינסקי־פּלאַץ צו דער וואַרעצקאַ־גאַס.

Ale o tym nie pisze. Pisze: «Rok temu już od piętnastu minut walczyliśmy.» Jedno zdanie. I dalej — o «olbrzymim powstańczym duchu.»But he does not write about that. He writes: «A year ago, we had already been fighting for fifteen minutes.» One sentence. And then — about the «immense insurgent spirit.»Mas sobre isso ele não escreve. Escreve: «Há um ano, já lutávamos havia quinze minutos.» Uma única frase. E em seguida — sobre o «imenso espírito insurgente.»Aber darüber schreibt er nicht. Er schreibt: «Vor einem Jahr kämpften wir bereits seit fünfzehn Minuten.» Ein Satz. Und weiter — über den «gewaltigen Geist des Aufstands.»Maar daarover schrijft hij niet. Hij schrijft: «Een jaar geleden waren we al vijftien minuten aan het vechten.» Eén zin. En verder — over de «geweldige geest van de opstandelingen.»Mais de cela, il n'écrit rien. Il écrit : «Il y a un an, nous combattions déjà depuis quinze minutes.» Une seule phrase. Et ensuite — sur «l'immense esprit insurgé.»אָבער וועגן דעם שרײַבט ער נישט. ער שרײַבט: «מיט אַ יאָר צוריק האָבן מיר שוין פֿופֿצן מינוט לאַנג געקעמפֿט.» איין זאַץ. און ווײַטער — וועגן דעם «ריזיקן אויפֿשטענדישן גײַסט.»

IV.

Trzeci esej, z trzeciego sierpnia, jest inny. Krzysztof nie opisuje — polemizuje.The third essay, from the third of August, is different. Krzysztof does not describe — he polemicizes.O terceiro ensaio, de três de agosto, é diferente. Krzysztof não descreve — ele polemiza.Der dritte Aufsatz, vom dritten August, ist anders. Krzysztof beschreibt nicht — er polemisiert.Het derde opstel, van drie augustus, is anders. Krzysztof beschrijft niet — hij polemiseert.Le troisième essai, du trois août, est différent. Krzysztof ne décrit pas — il polémique.דער דריטער עסיי, פֿונעם דריטן אויגוסט, איז אַנדערש. קשישטאָף באַשרײַבט נישט — ער פּאָלעמיזירט.

Czytam artykuły różnych ludzi o Powstaniu Warszawskim. Porównuję je z artykułami ludzi, którzy nie brali w nim udziału. Widzę że nie rozumieją istoty rzeczy.I read articles by various people about the Warsaw Uprising. I compare them with the articles of people who did not take part in it. I see that they do not understand the essence of the matter.Leio artigos de várias pessoas sobre o Levante de Varsóvia. Comparo-os com os artigos de pessoas que não participaram dele. Vejo que não compreendem a essência da coisa.Ich lese Artikel verschiedener Leute über den Warschauer Aufstand. Ich vergleiche sie mit den Artikeln von Leuten, die nicht daran teilgenommen haben. Ich sehe, dass sie das Wesen der Sache nicht verstehen.Ik lees artikelen van verschillende mensen over de Opstand van Warschau. Ik vergelijk ze met de artikelen van mensen die er niet aan hebben deelgenomen. Ik zie dat ze de essentie van de zaak niet begrijpen.Je lis des articles de différentes personnes sur l'insurrection de Varsovie. Je les compare avec les articles de gens qui n'y ont pas pris part. Je vois qu'ils ne comprennent pas l'essence des choses.איך לייען אַרטיקלען פֿון פֿאַרשיידענע מענטשן וועגן וואַרשעווער אויפֿשטאַנד. איך פֿאַרגלײַך זיי מיט די אַרטיקלען פֿון מענטשן, וואָס האָבן אין אים נישט אָנטייל גענומען. איך זע, אַז זיי פֿאַרשטייען נישט דעם תּוך פֿון דער זאַך. ARG/V/61, esej «Lektura», 3.VIII.1945essay «Lektura», 3.VIII.1945ensaio «Lektura», 3.VIII.1945Aufsatz «Lektura», 3.VIII.1945opstel «Lektura», 3.VIII.1945essai «Lektura», 3.VIII.1945עסיי «Lektura», 3.VIII.1945

I dalej — cytując pana Nowakowskiego, który pisał o rodzinie Głuchowskich:And further — quoting Mr Nowakowski, who wrote about the Głuchowski family:E mais adiante — citando o senhor Nowakowski, que escreveu sobre a família Głuchowski:Und weiter — Herrn Nowakowski zitierend, der über die Familie Głuchowski schrieb:En verder — de heer Nowakowski citerend, die over de familie Głuchowski schreef:Et plus loin — citant M. Nowakowski, qui écrivait sur la famille Głuchowski :און ווײַטער — ציטירנדיק הער נאָוואַקאָווסקי, וואָס האָט געשריבן וועגן דער משפּחה גלוכאָווסקי:

«Głuchowscy wszyscy pośli do Powstania i walki o kraj.» — Widocznie pan Nowakowski nie pisał tego żeby powiedzieć, że Głuchowscy byli jednym z żołnierzy Armii Krajowej. Plutonem, który miał swoje wyznaczone zadania w planie opanowania Warszawy.«The Głuchowskis all went to the Uprising and the fight for the country.» — Evidently Mr. Nowakowski did not write this to say that the Głuchowskis were simply some of the Home Army's soldiers. They were a platoon with its own assigned tasks in the plan to capture Warsaw.«Os Głuchowski foram todos para o Levante e para a luta pelo país.» — Evidentemente, o senhor Nowakowski não escreveu isso para dizer que os Głuchowski eram apenas alguns dos soldados da Armia Krajowa. Eles eram um pelotão com suas próprias tarefas designadas no plano de tomada de Varsóvia.«Die Głuchowskis zogen alle in den Aufstand und in den Kampf für das Land.» — Offenbar schrieb Herr Nowakowski dies nicht, um zu sagen, dass die Głuchowskis bloß einzelne Soldaten der Heimatarmee waren. Sie waren ein Zug mit eigenen, fest zugewiesenen Aufgaben im Plan zur Einnahme Warschaus.«De Głuchowski's zijn allemaal naar de Opstand en de strijd voor het land gegaan.» — Blijkbaar schreef de heer Nowakowski dit niet om te zeggen dat de Głuchowski's zomaar enkele soldaten van de Armia Krajowa waren. Ze waren een peloton met eigen, toegewezen taken in het plan om Warschau in te nemen.«Les Głuchowski sont tous partis pour l'Insurrection et le combat pour le pays.» — Manifestement, M. Nowakowski n'a pas écrit cela pour dire que les Głuchowski n'étaient que de simples soldats de l'Armia Krajowa. Ils formaient un peloton avec ses propres tâches assignées dans le plan de prise de Varsovie.«די Głuchowskis זײַנען אַלע אַוועק צום אויפֿשטאַנד און צום קאַמף פֿאַרן לאַנד.» — קענטיק האָט הער Nowakowski דאָס נישט געשריבן כּדי צו זאָגן, אַז די Głuchowskis זײַנען געווען סתּם עטלעכע סאָלדאַטן פֿון דער אַרמיאַ קראַיאָוואַ. זיי זײַנען געווען אַ פּלוטאָן מיט אייגענע, באַשטימטע אויפֿגאַבעס אינעם פּלאַן פֿון אײַננעמען וואַרשע. ARG/V/61

Dziewiętnastolatek broni honoru rodziny. Nie — broni profesjonalizmu. «To nie byli ci sobie prostacze, którzy spontanicznie chcący do walce — to był żołnierz, który w ciężkich warunkach okupacji nieustająco przygotowywał się.»The nineteen-year-old defends the family's honour. No — he defends professionalism. «These were not some simple fellows who spontaneously wanted to fight — this was a soldier who, under the harsh conditions of the occupation, prepared himself unceasingly.»O jovem de dezenove anos defende a honra da família. Não — defende o profissionalismo. «Não eram uns simplórios quaisquer que espontaneamente queriam lutar — era um soldado que, nas duras condições da ocupação, se preparava incessantemente.»Der Neunzehnjährige verteidigt die Ehre der Familie. Nein — er verteidigt die Professionalität. «Das waren nicht irgendwelche einfachen Leute, die spontan kämpfen wollten — das war ein Soldat, der sich unter den harten Bedingungen der Besatzung unablässig vorbereitete.»De negentienjarige verdedigt de eer van de familie. Nee — hij verdedigt het professionalisme. «Dat waren niet zomaar wat simpele lieden die spontaan wilden vechten — dat was een soldaat die zich onder de zware omstandigheden van de bezetting onophoudelijk voorbereidde.»Le jeune homme de dix-neuf ans défend l'honneur de la famille. Non — il défend le professionnalisme. «Ce n'étaient pas de simples quidams qui voulaient spontanément se battre — c'était un soldat qui, dans les dures conditions de l'occupation, se préparait sans relâche.»דער נײַנצן-יאָריקער פֿאַרטיידיקט דעם כּבֿוד פֿון דער משפּחה. ניין — ער פֿאַרטיידיקט די פּראָפֿעסיאָנעלקייט. «דאָס זײַנען נישט געווען סתּם פּראָסטע לײַט, וואָס האָבן ספּאָנטאַן געוואָלט קעמפֿן — דאָס איז געווען אַ זעלנער, וואָס האָט זיך אין די שווערע באַדינגונגען פֿון דער אָקופּאַציע אומאויפֿהערלעך געגרייט.»

Ma rację. Jego stryj Lech dowodził I Szwadronem «Jeleń» — poległ na Mokotowie piętnastego września. Ojciec Stefan był kwatermistrzem I Obwodu. Matka Wanda służyła w Kedywie, ranna w Akcji Wilanów. Ciotka Halszka — ps. «Józefy» — na Żoliborzu. Kuzyn Włodzimierz — kwatermistrz szpitala. To nie byli prostacze. To była rodzina, która służyła Polsce od 1905 roku.He is right. His uncle Lech commanded the 1st Squadron «Jeleń» — he fell in Mokotów on the fifteenth of September. His father Stefan was quartermaster of District I. His mother Wanda served in the Kedyw, wounded in Operation Wilanów. His aunt Halszka — nom de guerre «Józefy» — in Żoliborz. His cousin Włodzimierz — a hospital quartermaster. These were no simple folk. This was a family that had served Poland since 1905.Ele tem razão. Seu tio Lech comandou o 1º Esquadrão «Jeleń» — tombou em Mokotów em quinze de setembro. O pai, Stefan, era intendente do I Distrito. A mãe, Wanda, serviu no Kedyw, ferida na Operação Wilanów. A tia Halszka — codinome «Józefy» — em Żoliborz. O primo Włodzimierz — intendente de um hospital. Não eram pessoas simples. Era uma família que servia à Polônia desde 1905.Er hat recht. Sein Onkel Lech befehligte die 1. Schwadron «Jeleń» — er fiel am fünfzehnten September in Mokotów. Der Vater Stefan war Quartiermeister des I. Bezirks. Die Mutter Wanda diente im Kedyw, verwundet bei der Aktion Wilanów. Die Tante Halszka — Deckname «Józefy» — in Żoliborz. Der Cousin Włodzimierz — Quartiermeister eines Lazaretts. Das waren keine einfachen Leute. Das war eine Familie, die Polen seit 1905 diente.Hij heeft gelijk. Zijn oom Lech voerde het bevel over het 1e Eskadron «Jeleń» — hij sneuvelde in Mokotów op vijftien september. Vader Stefan was kwartiermeester van District I. Moeder Wanda diende bij de Kedyw, gewond geraakt bij Operatie Wilanów. Tante Halszka — schuilnaam «Józefy» — in Żoliborz. Neef Włodzimierz — kwartiermeester van een ziekenhuis. Dit waren geen eenvoudige mensen. Dit was een familie die Polen sinds 1905 diende.Il a raison. Son oncle Lech commandait le 1er escadron «Jeleń» — il est tombé à Mokotów le quinze septembre. Son père Stefan était quartier-maître du Ier district. Sa mère Wanda servait dans le Kedyw, blessée lors de l'opération Wilanów. Sa tante Halszka — pseudonyme «Józefy» — à Żoliborz. Son cousin Włodzimierz — quartier-maître d'un hôpital. Ce n'étaient pas des gens ordinaires. C'était une famille qui servait la Pologne depuis 1905.ער איז גערעכט. זײַן פֿעטער Lech האָט קאָמאַנדירט מיטן ערשטן שוואַדראָן «Jeleń» — ער איז געפֿאַלן אין Mokotów דעם פֿופֿצנטן סעפּטעמבער. דער פֿאָטער Stefan איז געווען קוואַרטירמײַסטער פֿונעם ערשטן ראַיאָן. די מוטער Wanda האָט געדינט אין Kedyw, פֿאַרוווּנדעט אין דער אַקציע Wilanów. די מומע Halszka — פּסעוודאָנים «Józefy» — אין Żoliborz. דער קוזין Włodzimierz — קוואַרטירמײַסטער פֿון אַ שפּיטאָל. דאָס זײַנען נישט געווען קיין פּשוטע מענטשן. דאָס איז געווען אַ משפּחה, וואָס האָט געדינט פּוילן זינט 1905.

V.

Krzysztof miał siedemnaście lat kiedy walczył. Przysiadając AK złożył w 1942, mając lat piętnaście. Był jednym z blisko sześciu tysięcy nieletnich w Powstaniu — dziesięciu procent wszystkich walczących. W grupach szturmowych, do których należał jego rocznik, straty dochodziły do osiemdziesięciu procent.Krzysztof was seventeen when he fought. He took the Home Army oath in 1942, at the age of fifteen. He was one of nearly six thousand minors in the Uprising — ten percent of all those who fought. In the assault groups to which his age cohort belonged, losses reached eighty percent.Krzysztof tinha dezessete anos quando lutou. Prestou o juramento da Armia Krajowa em 1942, aos quinze anos. Foi um dos quase seis mil menores de idade no Levante — dez por cento de todos os combatentes. Nos grupos de assalto aos quais pertencia a sua faixa etária, as perdas chegavam a oitenta por cento.Krzysztof war siebzehn Jahre alt, als er kämpfte. Den Eid der Heimatarmee legte er 1942 ab, mit fünfzehn Jahren. Er war einer von fast sechstausend Minderjährigen im Aufstand — zehn Prozent aller Kämpfenden. In den Sturmgruppen, zu denen sein Jahrgang gehörte, erreichten die Verluste bis zu achtzig Prozent.Krzysztof was zeventien toen hij vocht. De eed van de Armia Krajowa legde hij af in 1942, op zijn vijftiende. Hij was een van de bijna zesduizend minderjarigen in de Opstand — tien procent van alle strijders. In de stormgroepen waartoe zijn lichting behoorde, liepen de verliezen op tot tachtig procent.Krzysztof avait dix-sept ans quand il combattait. Il a prêté le serment de l'Armia Krajowa en 1942, à quinze ans. Il a été l'un des quelque six mille mineurs de l'Insurrection — dix pour cent de tous les combattants. Dans les groupes d'assaut auxquels appartenait sa classe d'âge, les pertes atteignaient quatre-vingts pour cent.Krzysztof איז געווען זיבעצן יאָר אַלט, ווען ער האָט געקעמפֿט. די שבֿועה פֿון דער אַרמיאַ קראַיאָוואַ האָט ער אָפּגעגעבן אין 1942, ווען ער איז געווען פֿופֿצן יאָר אַלט. ער איז געווען איינער פֿון כּמעט זעקס טויזנט מינדער־יאָריקע אינעם אויפֿשטאַנד — צען פּראָצענט פֿון אַלע קעמפֿער. אין די שטורעם־גרופּעס, צו וועלכע עס האָט געהערט זײַן יאָרגאַנג, זײַנען די פֿאַרלוסטן דערגאַנגען ביז אַכציק פּראָצענט.

Rok później siedzi w ławce szkolnej i pisze o tym, co widział. Nauczyciel stawia ocenę. Z języka polskiego — bardzo dobry. Z matematyki — dostateczny.A year later he sits at a school desk and writes about what he saw. The teacher gives a grade. In Polish — very good. In mathematics — satisfactory.Um ano depois, ele está sentado numa carteira escolar e escreve sobre o que viu. O professor dá a nota. Em língua polonesa — muito bom. Em matemática — suficiente.Ein Jahr später sitzt er in der Schulbank und schreibt über das, was er gesehen hat. Der Lehrer gibt eine Note. In Polnisch — sehr gut. In Mathematik — ausreichend.Een jaar later zit hij in de schoolbank en schrijft over wat hij heeft gezien. De leraar geeft een cijfer. Voor Pools — zeer goed. Voor wiskunde — voldoende.Un an plus tard, il est assis sur un banc d'école et écrit sur ce qu'il a vu. Le professeur met une note. En polonais — très bien. En mathématiques — passable.אַ יאָר שפּעטער זיצט ער אין אַ שולבאַנק און שרײַבט וועגן דעם, וואָס ער האָט געזען. דער לערער שטעלט אַ צייכן. אין פּויליש — זייער גוט. אין מאַטעמאַטיק — גענוגנדיק.

Te eseje są częścią tradycji — w 1945 i 1946 roku polskie dzieci w całym kraju pisały w szkołach o tym, co przeżyły. Zachowało się ponad tysiąc trzysta takich prac. Ale eseje Krzysztofa są inne — pisał je żołnierz, nie cywil. Chłopak, który sześć tygodni wcześniej trzymał karabin.These essays are part of a tradition — in 1945 and 1946, Polish children all over the country wrote in school about what they had lived through. More than one thousand three hundred such works have survived. But Krzysztof's essays are different — they were written by a soldier, not a civilian. A boy who six weeks earlier had been holding a rifle.Esses ensaios fazem parte de uma tradição — em 1945 e 1946, crianças polonesas de todo o país escreveram nas escolas sobre o que haviam vivido. Mais de mil e trezentos trabalhos assim se preservaram. Mas os ensaios de Krzysztof são diferentes — quem os escreveu foi um soldado, não um civil. Um rapaz que seis semanas antes segurava um fuzil.Diese Aufsätze sind Teil einer Tradition — 1945 und 1946 schrieben polnische Kinder im ganzen Land in den Schulen darüber, was sie erlebt hatten. Mehr als eintausenddreihundert solcher Arbeiten sind erhalten geblieben. Aber Krzysztofs Aufsätze sind anders — sie schrieb ein Soldat, kein Zivilist. Ein Junge, der sechs Wochen zuvor ein Gewehr in den Händen hielt.Deze opstellen maken deel uit van een traditie — in 1945 en 1946 schreven Poolse kinderen in het hele land op school over wat ze hadden meegemaakt. Meer dan dertienhonderd van zulke werkstukken zijn bewaard gebleven. Maar de opstellen van Krzysztof zijn anders — ze werden geschreven door een soldaat, niet door een burger. Een jongen die zes weken eerder nog een geweer vasthield.Ces rédactions s'inscrivent dans une tradition — en 1945 et 1946, des enfants polonais de tout le pays ont écrit à l'école sur ce qu'ils avaient vécu. Plus de mille trois cents travaux de ce genre ont été conservés. Mais les rédactions de Krzysztof sont différentes — c'est un soldat qui les a écrites, pas un civil. Un garçon qui, six semaines plus tôt, tenait un fusil.די דאָזיקע חיבורים זײַנען אַ טייל פֿון אַ טראַדיציע — אין 1945 און 1946 האָבן פּוילישע קינדער איבערן גאַנצן לאַנד געשריבן אין די שולן וועגן דעם, וואָס זיי האָבן איבערגעלעבט. עס זײַנען פֿאַרבליבן מער ווי טויזנט דרײַ הונדערט אַזעלכע אַרבעטן. אָבער די חיבורים פֿון Krzysztof זײַנען אַנדערש — געשריבן האָט זיי אַ סאָלדאַט, נישט קיין ציווילער. אַ ייִנגל, וואָס האָט זעקס וואָכן פֿריִער געהאַלטן אַ ביקס.

Historyk, który otworzy zeszyt «Zadania Klasowe z języka polskiego, st.uł. Głuchowski Krzysztof, Gimnazjum 3 DSK» — znajdzie źródło, którego nie ma nigdzie indziej. Głos dziewiętnastolatka, który widział śmierć i nie ma słów na nią, więc pisze wypracowanie szkolne.A historian who opens the notebook «Class Assignments in Polish, Senior Uhlan Głuchowski Krzysztof, Gimnazjum 3 DSK» — will find a source that exists nowhere else. The voice of a nineteen-year-old who has seen death and has no words for it, so he writes a school essay.O historiador que abrir o caderno «Tarefas de Classe de Língua Polonesa, ulano de primeira classe Głuchowski Krzysztof, Gimnazjum 3 DSK» — encontrará uma fonte que não existe em nenhum outro lugar. A voz de um rapaz de dezenove anos que viu a morte e não tem palavras para ela, então escreve uma redação escolar.Ein Historiker, der das Heft «Klassenarbeiten in polnischer Sprache, Oberulan Głuchowski Krzysztof, Gimnazjum 3 DSK» aufschlägt — findet eine Quelle, die es nirgendwo sonst gibt. Die Stimme eines Neunzehnjährigen, der den Tod gesehen hat und keine Worte für ihn findet, also schreibt er einen Schulaufsatz.Een historicus die het schrift «Klassenopdrachten Poolse taal, ulaan der eerste klasse Głuchowski Krzysztof, Gimnazjum 3 DSK» openslaat — vindt een bron die nergens anders bestaat. De stem van een negentienjarige die de dood heeft gezien en er geen woorden voor heeft, dus schrijft hij een schoolopstel.L'historien qui ouvrira le cahier «Devoirs en classe de langue polonaise, uhlan de première classe Głuchowski Krzysztof, Gimnazjum 3 DSK» — trouvera une source qui n'existe nulle part ailleurs. La voix d'un jeune homme de dix-neuf ans qui a vu la mort et n'a pas de mots pour elle, alors il écrit une rédaction scolaire.אַ היסטאָריקער, וואָס וועט עפֿענען דאָס העפֿט «קלאַס־אַרבעטן אין פּויליש, עלטערער אולאַן Głuchowski Krzysztof, Gimnazjum 3 DSK» — וועט געפֿינען אַ מקור, וואָס איז נישטאָ אין ערגעץ אַנדערש. דאָס קול פֿון אַ נײַנצן־יאָריקן, וואָס האָט געזען דעם טויט און האָט נישט קיין ווערטער דערויף, און שרײַבט דעריבער אַ שול־חיבור.