Siedem pokoleń w jednej teczceSeven Generations in One FolderSete Gerações em Uma PastaSieben Generationen in einer MappeZeven Generaties in Eén MapSept Générations dans un Dossierזיבן דורות אין איין מאַפּע

1.

Teczka waży cztery kilogramy. Leżała w kartonie, w Rio de Janeiro, w mieszkaniu człowieka, który umarł w 2020 roku. Miał dziewięćdziesiąt trzy lata. Nazywał się Krzysztof Głuchowski, pseudonim „Juraś”.The folder weighs four kilograms. It lay in a cardboard box, in Rio de Janeiro, in the apartment of a man who died in 2020. He was ninety-three years old. His name was Krzysztof Głuchowski, nom de guerre “Juraś”.A pasta pesa quatro quilos. Ficou numa caixa de papelão, no Rio de Janeiro, no apartamento de um homem que morreu em 2020. Tinha noventa e três anos. Chamava-se Krzysztof Głuchowski, pseudônimo “Juraś”.Die Mappe wiegt vier Kilogramm. Sie lag in einem Karton, in Rio de Janeiro, in der Wohnung eines Mannes, der 2020 starb. Er war dreiundneunzig Jahre alt. Er hieß Krzysztof Głuchowski, Deckname „Juraś“.De map weegt vier kilo. Hij lag in een kartonnen doos, in Rio de Janeiro, in de woning van een man die in 2020 stierf. Hij was drieënnegentig jaar oud. Hij heette Krzysztof Głuchowski, schuilnaam “Juraś”.La chemise pèse quatre kilos. Elle reposait dans un carton, à Rio de Janeiro, dans l'appartement d'un homme mort en 2020. Il avait quatre-vingt-treize ans. Il s'appelait Krzysztof Głuchowski, pseudonyme « Juraś ».די טעקע וועגט פֿיר קילאָגראַם. זי איז געלעגן אין אַ קאַרטאָן, אין ריאָ דע זשאַניירא, אין דער דירה פֿון אַ מענטשן וואָס איז געשטאָרבן אין 2020. ער איז געווען דרײַ און נײַנציק יאָר אַלט. ער האָט געהייסן Krzysztof Głuchowski, פּסעוודאָנים „Juraś”.

W teczce — kartonowej skrytce, jednej z sześciu serii archiwalnych ARG/I–VI — jest tysiąc trzysta trzydzieści cztery jednostki inwentarzowe (stan na maj 2026 po dostawie OCR Teczki JELEŃ 7–9.V; pełen korpus ARG waży około pięćdziesięciu kilogramów).In the folder — a cardboard repository, one of the six archival series ARG/I–VI — there are one thousand three hundred and thirty-four inventory units (as of May 2026 after the delivery of the OCR of the JELEŃ Folder on 7–9.V; the full ARG corpus weighs about fifty kilograms).Na pasta — um repositório de cartão, uma das seis séries de arquivo ARG/I–VI — encontram-se mil trezentas e trinta e quatro unidades de inventário (situação em maio de 2026 após a entrega do OCR da Pasta JELEŃ em 7–9.V; o corpus completo do ARG pesa cerca de cinquenta quilogramas).In der Mappe — einem Pappbehälter, einer der sechs Archivserien ARG/I–VI — befinden sich eintausenddreihundertvierunddreißig Inventareinheiten (Stand Mai 2026 nach der Lieferung des OCR der JELEŃ-Mappe am 7.–9.V; der vollständige ARG-Korpus wiegt etwa fünfzig Kilogramm).In de map — een kartonnen bergplaats, een van de zes archiefseries ARG/I–VI — bevinden zich duizend driehonderd vierendertig inventariseenheden (stand mei 2026 na de levering van de OCR van de JELEŃ-map op 7–9.V; het volledige ARG-corpus weegt ongeveer vijftig kilogram).Dans le dossier — un classeur en carton, l'une des six séries d'archives ARG/I–VI — se trouvent mille trois cent trente-quatre unités d'inventaire (état de mai 2026 après la livraison de l'OCR du Dossier JELEŃ les 7–9.V ; le corpus complet de l'ARG pèse environ cinquante kilogrammes).אינעם פּאַפּקע — אַ קאַרטאָנענער באַהעלטעניש, אײנע פֿון די זעקס אַרכיװ־סעריעס ARG/I–VI — געפֿינען זיך טױזנט דרײַ הונדערט פֿיר און דרײַסיק אינװענטאַר־אײנהײטן (לױטן מצבֿ מײַ 2026 נאָך דער ליפֿערונג פֿונעם OCR פֿון דער JELEŃ פּאַפּקע דעם 7–9.V; דער פֿולער ARG קאָרפּוס װעגט אַרום פֿופֿציק קילאָגראַם).

Najstarszy — z 1802 roku. Najmłodszy — z 2020 roku. Ponad dwieście lat w jednym kartonie.The oldest — from 1802. The most recent — from 2020. More than two hundred years in a single cardboard box.O mais antigo — de 1802. O mais recente — de 2020. Mais de duzentos anos numa única caixa de papelão.Das älteste — aus dem Jahr 1802. Das jüngste — aus dem Jahr 2020. Über zweihundert Jahre in einem einzigen Karton.Het oudste — uit 1802. Het jongste — uit 2020. Meer dan tweehonderd jaar in één kartonnen doos.Le plus ancien — de 1802. Le plus récent — de 2020. Plus de deux cents ans dans un seul carton.דער עלטסטער — פֿון 1802. דער ייִנגסטער — פֿון 2020. איבער צוויי הונדערט יאָר אין איין קאַרטאָן.

2.

Wyciągam pierwszy dokument. Formularz z nagłówkiem: „Polska Organizacja Narodowa, Komisariat na Powiat Częstochowski”. Data: 1914. Podpis: Marian Głuchowski.I pull out the first document. A form with the letterhead: “Polish National Organization, Commissariat for the Częstochowa District”. Date: 1914. Signature: Marian Głuchowski.Retiro o primeiro documento. Um formulário com o cabeçalho: “Organização Nacional Polonesa, Comissariado do Distrito de Częstochowa”. Data: 1914. Assinatura: Marian Głuchowski.Ich ziehe das erste Dokument heraus. Ein Formular mit dem Briefkopf: „Polnische Nationale Organisation, Kommissariat für den Kreis Częstochowa“. Datum: 1914. Unterschrift: Marian Głuchowski.Ik haal het eerste document tevoorschijn. Een formulier met het briefhoofd: “Poolse Nationale Organisatie, Commissariaat voor het District Częstochowa”. Datum: 1914. Handtekening: Marian Głuchowski.Je sors le premier document. Un formulaire avec l'en-tête : « Organisation nationale polonaise, Commissariat du district de Częstochowa ». Date : 1914. Signature : Marian Głuchowski.איך ציע אַרויס דעם ערשטן דאָקומענט. אַ פֿאָרמולאַר מיטן קעפּל: „פּוילישע נאַציאָנאַלע אָרגאַניזאַציע, קאָמיסאַריאַט פֿאַרן קרײַז Częstochowa”. דאַטע: 1914. אונטערשריפֿט: Marian Głuchowski.

To dziadek Krzysztofa. Nigdy go nie poznał. Marian umarł w 1924, dwa lata przed urodzeniem wnuka.This is Krzysztof's grandfather. He never knew him. Marian died in 1924, two years before his grandson was born.É o avô de Krzysztof. Ele nunca o conheceu. Marian morreu em 1924, dois anos antes do nascimento do neto.Das ist Krzysztofs Großvater. Er hat ihn nie kennengelernt. Marian starb 1924, zwei Jahre vor der Geburt seines Enkels.Dit is de grootvader van Krzysztof. Hij heeft hem nooit gekend. Marian stierf in 1924, twee jaar voor de geboorte van zijn kleinzoon.C'est le grand-père de Krzysztof. Il ne l'a jamais connu. Marian est mort en 1924, deux ans avant la naissance de son petit-fils.דאָס איז Krzysztofs זיידע. ער האָט אים קיינמאָל נישט געקענט. Marian איז געשטאָרבן אין 1924, צוויי יאָר פֿאַר דער געבורט פֿון זײַן אייניקל.

Ale wnuk trzymał ten papier przez całe życie. Przez Powstanie Warszawskie. Przez obóz jeniecki. Przez Włochy, Anglię, Brazylię. Cztery kilogramy — przez cztery kontynenty.But the grandson kept this paper his whole life. Through the Warsaw Uprising. Through a POW camp. Through Italy, England, Brazil. Four kilograms — across four continents.Mas o neto guardou esse papel a vida inteira. Através do Levante de Varsóvia. Através de um campo de prisioneiros de guerra. Através da Itália, da Inglaterra, do Brasil. Quatro quilos — por quatro continentes.Aber der Enkel bewahrte dieses Papier sein ganzes Leben lang. Durch den Warschauer Aufstand. Durch das Kriegsgefangenenlager. Durch Italien, England, Brasilien. Vier Kilogramm — über vier Kontinente.Maar de kleinzoon bewaarde dit papier zijn hele leven. Door de Opstand van Warschau. Door een krijgsgevangenenkamp. Door Italië, Engeland, Brazilië. Vier kilo — over vier continenten.Mais le petit-fils a gardé ce papier toute sa vie. À travers l'insurrection de Varsovie. À travers le camp de prisonniers. À travers l'Italie, l'Angleterre, le Brésil. Quatre kilos — à travers quatre continents.אָבער דער אייניקל האָט געהאַלטן דאָס פּאַפּיר אַ גאַנץ לעבן. דורכן ווארשעווער אויפֿשטאַנד. דורך אַ געפֿאַנגענען-לאַגער. דורך איטאַליע, ענגלאַנד, בראַזיל. פֿיר קילאָגראַם — דורך פֿיר קאָנטינענטן.

3.

Pięć osób. Sześć serii. Siedem pokoleń.Five people. Six series. Seven generations.Cinco pessoas. Seis séries. Sete gerações.Fünf Personen. Sechs Serien. Sieben Generationen.Vijf personen. Zes series. Zeven generaties.Cinq personnes. Six séries. Sept générations.פֿינף מענטשן. זעקס סעריעס. זיבן דורות.

Marian — ojciec. Działacz niepodległościowy. Sześć dokumentów, wszystkie z 1914 roku.Marian — the father. An independence activist. Six documents, all from 1914.Marian — o pai. Ativista da independência. Seis documentos, todos de 1914.Marian — der Vater. Unabhängigkeitsaktivist. Sechs Dokumente, alle aus dem Jahr 1914.Marian — de vader. Onafhankelijkheidsactivist. Zes documenten, alle uit 1914.Marian — le père. Militant de l'indépendance. Six documents, tous de 1914.Marian — דער טאַטע. אַן אומאָפּהענגיקײט־אַקטיװיסט. זעקס דאָקומענטן, אַלע פֿון 1914.

Janusz — syn Mariana. Siedemnaście lat, wstępuje do Organizacji Bojowej PPS. Dwadzieścia sześć lat — w nocy z 2 na 3 sierpnia 1914 roku jedzie konno przez granicę rosyjską jako zastępca dowódcy patrolu Siódemki Beliny. Pierwszy oddział polski od Powstania Styczniowego. Potem — generał, wiceminister, dowódca. Sześćdziesiąt sześć dokumentów.Janusz — Marian's son. Seventeen years old, he joins the PPS Combat Organization. Twenty-six years old — on the night of 2 to 3 August 1914 he rides on horseback across the Russian border as deputy commander of the patrol of Belina's Seven. The first Polish unit since the January Uprising. Later — a general, deputy minister, commander. Sixty-six documents.Janusz — filho de Marian. Aos dezassete anos, ingressa na Organização de Combate do PPS. Aos vinte e seis — na noite de 2 para 3 de agosto de 1914 cavalga a cavalo através da fronteira russa como subcomandante da patrulha dos Sete de Belina. A primeira unidade polaca desde a Insurreição de Janeiro. Mais tarde — general, vice-ministro, comandante. Sessenta e seis documentos.Janusz — Marians Sohn. Mit siebzehn Jahren tritt er der Kampforganisation der PPS bei. Mit sechsundzwanzig Jahren — in der Nacht vom 2. auf den 3. August 1914 reitet er zu Pferd über die russische Grenze als stellvertretender Kommandeur der Patrouille von Belinas Sieben. Die erste polnische Einheit seit dem Januaraufstand. Später — General, stellvertretender Minister, Kommandeur. Sechsundsechzig Dokumente.Janusz — de zoon van Marian. Op zeventienjarige leeftijd treedt hij toe tot de Strijdorganisatie van de PPS. Op zesentwintigjarige leeftijd — in de nacht van 2 op 3 augustus 1914 rijdt hij te paard over de Russische grens als plaatsvervangend commandant van de patrouille van Belina's Zeven. De eerste Poolse eenheid sinds de Januari-opstand. Later — generaal, onderminister, commandant. Zesenzestig documenten.Janusz — le fils de Marian. À dix-sept ans, il rejoint l'Organisation de Combat du PPS. À vingt-six ans — dans la nuit du 2 au 3 août 1914, il franchit à cheval la frontière russe en tant que commandant adjoint de la patrouille des Sept de Belina. La première unité polonaise depuis l'Insurrection de Janvier. Plus tard — général, vice-ministre, commandant. Soixante-six documents.Janusz — Marian'ס זון. אין עלטער פֿון זיבעצן יאָר, טרעט ער אַרײַן אין דער קאַמף־אָרגאַניזאַציע פֿון PPS. אין עלטער פֿון זעקס און צװאַנציק — אין דער נאַכט פֿון 2 אױף 3 אױגוסט 1914 רײַט ער צו פֿערד איבער דער רוסישער גרענעץ װי שטעלפֿאַרטרעטער־קאָמאַנדיר פֿון דער פּאַטרול פֿון Belina'ס זיבן. די ערשטע פּױלישע אײנהײט זינט דעם יאַנואַר־אױפֿשטאַנד. שפּעטער — גענעראַל, שטעלפֿאַרטרעטער־מיניסטער, קאָמאַנדיר. זעקס און זעכציק דאָקומענטן.

Stanisław — brat Janusza. Ppor. rezerwy, od 1923 roku w Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP. Aresztowany przez Gestapo 18 maja 1944. Wypuszczony 29 lipca 1944 — dwa dni przed Powstaniem. Kwatermistrz AK, Obwód „Radwan”. Jeniec Stalagu XI-B. Pięćdziesiąt cztery jednostki.Stanisław — Janusz's brother. Reserve second lieutenant, from 1923 in the Civil Chancellery of the President of the Republic of Poland. Arrested by the Gestapo on 18 May 1944. Released on 29 July 1944 — two days before the Uprising. Home Army quartermaster, «Radwan» District. Prisoner of Stalag XI-B. Fifty-four units.Stanisław — irmão de Janusz. Alferes da reserva, desde 1923 na Chancelaria Civil do Presidente da República da Polónia. Preso pela Gestapo a 18 de maio de 1944. Libertado a 29 de julho de 1944 — dois dias antes da Insurreição. Intendente do AK, Distrito «Radwan». Prisioneiro do Stalag XI-B. Cinquenta e quatro unidades.Stanisław — Janusz' Bruder. Reserveleutnant, ab 1923 in der Zivilkanzlei des Präsidenten der Republik Polen. Am 18. Mai 1944 von der Gestapo verhaftet. Am 29. Juli 1944 freigelassen — zwei Tage vor dem Aufstand. Quartiermeister der Heimatarmee, Bezirk «Radwan». Gefangener des Stalag XI-B. Vierundfünfzig Einheiten.Stanisław — Janusz' broer. Reserveonderluitenant, vanaf 1923 in de Civiele Kanselarij van de President van de Republiek Polen. Op 18 mei 1944 door de Gestapo gearresteerd. Op 29 juli 1944 vrijgelaten — twee dagen vóór de Opstand. Kwartiermeester van het Thuisleger, District «Radwan». Gevangene van Stalag XI-B. Vierenvijftig eenheden.Stanisław — le frère de Janusz. Sous-lieutenant de réserve, à partir de 1923 dans la Chancellerie civile du Président de la République de Pologne. Arrêté par la Gestapo le 18 mai 1944. Libéré le 29 juillet 1944 — deux jours avant l'Insurrection. Quartier-maître de l'AK, District «Radwan». Prisonnier du Stalag XI-B. Cinquante-quatre unités.Stanisław — Janusz'ס ברודער. רעזערװע־אונטערלײטענאַנט, פֿון 1923 אין דער ציװילער קאַנצעלאַריע פֿונעם פּרעזידענט פֿון דער רעפּובליק פּױלן. אַרעסטירט דורך דער געסטאַפּאָ דעם 18טן מײַ 1944. באַפֿרײַט דעם 29טן יולי 1944 — צװײ טעג פֿאַרן אױפֿשטאַנד. קװאַרטירמײַסטער פֿון דער הײם־אַרמײ, ראַיאָן «Radwan». געפֿאַנגענער פֿון Stalag XI-B. פֿיר און פֿופֿציק אײנהײטן.

Lech — drugi brat. Pseudonim „Jeżycki”. Poległ w Powstaniu 15 września 1944. W kolekcji nie ma ani jednego jego dokumentu. Jest tylko w listach innych.Lech — the second brother. Pseudonym «Jeżycki». Fell in the Uprising on 15 September 1944. In the collection there is not a single document of his. He appears only in the letters of others.Lech — o segundo irmão. Pseudónimo «Jeżycki». Caiu na Insurreição a 15 de setembro de 1944. Na coleção não há um único documento seu. Aparece apenas nas cartas de outros.Lech — der zweite Bruder. Pseudonym «Jeżycki». Fiel im Aufstand am 15. September 1944. In der Sammlung gibt es kein einziges Dokument von ihm. Er erscheint nur in den Briefen anderer.Lech — de tweede broer. Pseudoniem «Jeżycki». Sneuvelde in de Opstand op 15 september 1944. In de collectie is geen enkel document van hem. Hij komt alleen voor in de brieven van anderen.Lech — le second frère. Pseudonyme «Jeżycki». Tombé dans l'Insurrection le 15 septembre 1944. Dans la collection, il n'y a pas un seul de ses documents. Il n'apparaît que dans les lettres des autres.Lech — דער צװײטער ברודער. פּסעװדאָנים «Jeżycki». געפֿאַלן אינעם אױפֿשטאַנד דעם 15טן סעפּטעמבער 1944. אין דער זאַמלונג איז ניטאָ קײן אײנציקער דאָקומענט פֿון אים. ער דערשײַנט בלױז אין די בריװ פֿון אַנדערע.

Krzysztof — syn Stanisława. Przysięga AK w maju 1942 roku. Miał piętnaście lat. Na kennkarcie wpisał rok urodzenia 1928 zamiast 1926 — żeby Niemcy nie wysłali go na roboty. Sześćset siedemdziesiąt trzy jednostki. Najwięcej ze wszystkich.Krzysztof — Stanisław's son. Sworn into the Home Army in May 1942. He was fifteen years old. On his identity card (Kennkarte) he entered the year of birth 1928 instead of 1926 — so that the Germans would not send him for forced labour. Six hundred and seventy-three units. The most of all.Krzysztof — filho de Stanisław. Prestou juramento no Exército Nacional em maio de 1942. Tinha quinze anos. No cartão de identidade (Kennkarte) inscreveu o ano de nascimento 1928 em vez de 1926 — para que os alemães não o enviassem para os trabalhos forçados. Seiscentas e setenta e três unidades. O maior número de todos.Krzysztof — Stanisławs Sohn. Im Mai 1942 in die Heimatarmee vereidigt. Er war fünfzehn Jahre alt. Auf seiner Kennkarte trug er das Geburtsjahr 1928 statt 1926 ein — damit die Deutschen ihn nicht zur Zwangsarbeit schickten. Sechshundertdreiundsiebzig Einheiten. Die meisten von allen.Krzysztof — Stanisławs zoon. In mei 1942 beëdigd in het Thuisleger. Hij was vijftien jaar oud. Op zijn identiteitskaart (Kennkarte) vermeldde hij het geboortejaar 1928 in plaats van 1926 — opdat de Duitsers hem niet naar de dwangarbeid zouden sturen. Zeshonderddrieënzeventig eenheden. Het meest van allemaal.Krzysztof — le fils de Stanisław. Assermenté dans l'Armée de l'Intérieur en mai 1942. Il avait quinze ans. Sur sa carte d'identité (Kennkarte), il inscrivit l'année de naissance 1928 au lieu de 1926 — pour que les Allemands ne l'envoient pas aux travaux forcés. Six cent soixante-treize unités. Le plus grand nombre de tous.Krzysztof — Stanisław'ס זון. געשװױרן אין דער הײם־אַרמײ אין מײַ 1942. ער איז געװען פֿופֿצן יאָר אַלט. אױף זײַן אידענטיטעט־קאַרטל (Kennkarte) האָט ער אײַנגעשריבן דאָס געבױרן־יאָר 1928 אַנשטאָט 1926 — כּדי די דײַטשן זאָלן אים ניט שיקן צו צװאַנגס־אַרבעט. זעקס הונדערט דרײַ און זיבעציק אײנהײטן. די מערסטע פֿון אַלע.

4.

Jedno Powstanie. Pięć losów.One Uprising. Five fates.Um Levante. Cinco destinos.Ein Aufstand. Fünf Schicksale.Eén opstand. Vijf lotsbestemmingen.Une insurrection. Cinq destins.איין אויפֿשטאַנד. פֿינף גורלות.

Janusz — w Szkocji, dowodzi polskimi jednostkami. Słyszy o Powstaniu z raportu.Janusz — in Scotland, commanding Polish units. He learns of the Uprising from a report.Janusz — na Escócia, comanda unidades polonesas. Fica sabendo do Levante por um relatório.Janusz — in Schottland, befehligt polnische Einheiten. Vom Aufstand erfährt er aus einem Bericht.Janusz — in Schotland, voert het bevel over Poolse eenheden. Over de Opstand hoort hij uit een rapport.Janusz — en Écosse, commande des unités polonaises. Il apprend l'Insurrection par un rapport.Janusz — אין שאָטלאַנד, קאָמאַנדירט פּוילישע איינהייטן. וועגן דעם אויפֿשטאַנד הערט ער פֿון אַ ראַפּאָרט.

Stanisław — na Starym Mieście, kwatermistrz. Organizuje amunicję.Stanisław — in the Old Town, a quartermaster. He procures ammunition.Stanisław — na Cidade Velha, intendente. Organiza munição.Stanisław — in der Altstadt, Quartiermeister. Er beschafft Munition.Stanisław — in de Oude Stad, kwartiermeester. Hij regelt munitie.Stanisław — dans la Vieille Ville, intendant. Il organise l'approvisionnement en munitions.Stanisław — אין דער אַלטשטאָט, אַ קוואַרטירמײַסטער. ער שאַפֿט אַמוניציע.

Lech — ginie.Lech — falls.Lech — morre.Lech — fällt.Lech — sneuvelt.Lech — tombe.Lech — פֿאַלט.

Krzysztof — ma osiemnaście lat. Broni Fabryki Kamlera. Ewakuacja kanałami 1 września. Śródmieście. Kapitulacja. Obóz.Krzysztof — is eighteen. He defends the Kamler Factory. Evacuation through the sewers on 1 September. Śródmieście. Capitulation. The camp.Krzysztof — tem dezoito anos. Defende a Fábrica Kamler. Evacuação pelos esgotos em 1º de setembro. Śródmieście. Capitulação. O campo.Krzysztof — ist achtzehn Jahre alt. Er verteidigt die Kamler-Fabrik. Evakuierung durch die Kanäle am 1. September. Śródmieście. Kapitulation. Lager.Krzysztof — is achttien jaar. Hij verdedigt de Kamler-fabriek. Evacuatie door de riolen op 1 september. Śródmieście. Capitulatie. Kamp.Krzysztof — a dix-huit ans. Il défend la fabrique Kamler. Évacuation par les égouts le 1er septembre. Śródmieście. Capitulation. Le camp.Krzysztof — איז אַכצן יאָר אַלט. ער פֿאַרטיידיקט די Kamler-פֿאַבריק. עוואַקואַציע דורך די קאַנאַלן דעם 1טן סעפּטעמבער. Śródmieście. קאַפּיטולאַציע. לאַגער.

Stanisław i Krzysztof — ojciec i syn — trafiają do tego samego obozu. Stalag XI-B Fallingbostel. Ojciec: numer 1245. Syn: numer 141009.Stanisław and Krzysztof — father and son — end up in the same camp. Stalag XI-B Fallingbostel. The father: number 1245. The son: number 141009.Stanisław e Krzysztof — pai e filho — vão parar no mesmo campo. Stalag XI-B Fallingbostel. O pai: número 1245. O filho: número 141009.Stanisław und Krzysztof — Vater und Sohn — kommen in dasselbe Lager. Stalag XI-B Fallingbostel. Der Vater: Nummer 1245. Der Sohn: Nummer 141009.Stanisław en Krzysztof — vader en zoon — belanden in hetzelfde kamp. Stalag XI-B Fallingbostel. De vader: nummer 1245. De zoon: nummer 141009.Stanisław et Krzysztof — le père et le fils — se retrouvent dans le même camp. Stalag XI-B Fallingbostel. Le père : numéro 1245. Le fils : numéro 141009.Stanisław און Krzysztof — טאַטע און זון — קומען אָן אין דעם זעלבן לאַגער. Stalag XI-B Fallingbostel. דער טאַטע: נומער 1245. דער זון: נומער 141009.

Wiedzieli o sobie?Did they know about each other?Sabiam um do outro?Wussten sie voneinander?Wisten ze van elkaar?Connaissaient-ils l'existence l'un de l'autre ?האָבן זיי געוווּסט איינער וועגן דעם אַנדערן?

Spróbujmy to zrozumieć. Jest październik 1944 roku. Stanisław ma pięćdziesiąt jeden lat. Przez dwadzieścia lat chodził codziennie do Kancelarii Prezydenta, potem do konspiracji, potem do Powstania. Teraz stoi w kolumnie jeńców na drodze do obozu. Nie wie, czy jego syn żyje.Let us try to understand this. It is October 1944. Stanisław is fifty-one years old. For twenty years he went every day to the President's Chancellery, then into the underground, then into the Uprising. Now he stands in a column of prisoners on the road to the camp. He does not know whether his son is alive.Tentemos entender. É outubro de 1944. Stanisław tem cinquenta e um anos. Durante vinte anos foi todos os dias à Chancelaria do Presidente, depois à conspiração, depois ao Levante. Agora está numa coluna de prisioneiros na estrada para o campo. Não sabe se o filho está vivo.Versuchen wir, das zu verstehen. Es ist Oktober 1944. Stanisław ist einundfünfzig Jahre alt. Zwanzig Jahre lang ging er täglich in die Kanzlei des Präsidenten, dann in den Untergrund, dann in den Aufstand. Jetzt steht er in einer Gefangenenkolonne auf dem Weg ins Lager. Er weiß nicht, ob sein Sohn lebt.Laten we proberen dit te begrijpen. Het is oktober 1944. Stanisław is eenenvijftig jaar. Twintig jaar lang ging hij dagelijks naar de Kanselarij van de President, daarna het verzet in, daarna de Opstand in. Nu staat hij in een colonne krijgsgevangenen op weg naar het kamp. Hij weet niet of zijn zoon nog leeft.Essayons de comprendre. Nous sommes en octobre 1944. Stanisław a cinquante et un ans. Pendant vingt ans, il s'est rendu chaque jour à la Chancellerie du président, puis dans la clandestinité, puis dans l'Insurrection. Maintenant, il se tient dans une colonne de prisonniers sur la route du camp. Il ne sait pas si son fils est vivant.לאָמיר פּרוּוון דאָס פֿאַרשטיין. עס איז אָקטאָבער 1944. Stanisław איז איין און פֿופֿציק יאָר אַלט. צוואַנציק יאָר לאַנג איז ער טאָג-טעגלעך געגאַנגען אין דער קאַנצעלאַריע פֿונעם פּרעזידענט, דערנאָך אין דער אונטערערדישער באַוועגונג, דערנאָך אין אויפֿשטאַנד. איצט שטייט ער אין אַ קאָלאָנע פֿון געפֿאַנגענע אויפֿן וועג צום לאַגער. ער ווייסט נישט, צי זײַן זון לעבט.

Krzysztof ma osiemnaście lat. Trzy miesiące temu bronił Fabryki Kamlera. Miesiąc temu szedł kanałami. Teraz też jest w kolumnie. Na kennkarcie ma rok urodzenia 1928. Ma naprawdę osiemnaście lat, ale dokument mówi, że szesnaście. To kłamstwo uratowało mu życie — Niemcy nie wysłali szesnastolatka na roboty przymusowe.Krzysztof is eighteen. Three months ago he was defending the Kamler Factory. A month ago he was walking through the sewers. Now he too is in the column. His Kennkarte gives 1928 as his year of birth. He is really eighteen, but the document says sixteen. That lie saved his life — the Germans did not send a sixteen-year-old to forced labor.Krzysztof tem dezoito anos. Há três meses defendia a Fábrica Kamler. Há um mês caminhava pelos esgotos. Agora também está na coluna. Na Kennkarte consta 1928 como ano de nascimento. Tem na verdade dezoito anos, mas o documento diz dezesseis. Essa mentira lhe salvou a vida — os alemães não mandaram um garoto de dezesseis anos para o trabalho forçado.Krzysztof ist achtzehn. Vor drei Monaten verteidigte er die Kamler-Fabrik. Vor einem Monat ging er durch die Kanäle. Jetzt steht auch er in der Kolonne. In der Kennkarte steht als Geburtsjahr 1928. In Wirklichkeit ist er achtzehn, aber das Dokument sagt sechzehn. Diese Lüge rettete ihm das Leben — die Deutschen schickten einen Sechzehnjährigen nicht zur Zwangsarbeit.Krzysztof is achttien. Drie maanden geleden verdedigde hij de Kamler-fabriek. Een maand geleden liep hij door de riolen. Nu staat ook hij in de colonne. Op zijn Kennkarte staat 1928 als geboortejaar. Hij is in werkelijkheid achttien, maar het document zegt zestien. Die leugen redde zijn leven — de Duitsers stuurden een zestienjarige niet naar de dwangarbeid.Krzysztof a dix-huit ans. Il y a trois mois, il défendait la fabrique Kamler. Il y a un mois, il marchait dans les égouts. Maintenant, lui aussi est dans la colonne. Sur sa Kennkarte figure 1928 comme année de naissance. Il a en réalité dix-huit ans, mais le document dit seize. Ce mensonge lui a sauvé la vie — les Allemands n'envoyaient pas un garçon de seize ans au travail forcé.Krzysztof איז אַכצן יאָר אַלט. מיט דרײַ חדשים צוריק האָט ער פֿאַרטיידיקט די Kamler-פֿאַבריק. מיט אַ חודש צוריק איז ער געגאַנגען דורך די קאַנאַלן. איצט שטייט אויך ער אין דער קאָלאָנע. אויף דער קענקאַרטע שטייט 1928 ווי דאָס געבוירן-יאָר. ער איז באמת אַכצן, אָבער דער דאָקומענט זאָגט זעכצן. דער דאָזיקער ליגן האָט אים געראַטעוועט דאָס לעבן — די דײַטשן האָבן נישט געשיקט קיין זעכצן-יאָריקן אויף צוואַנג-אַרבעט.

Obaj dostaną ten sam obóz. Fallingbostel. Północne Niemcy. Wrzosowisko. Druty. Chłód.Both will end up in the same camp. Fallingbostel. Northern Germany. Heathland. Barbed wire. Cold.Os dois irão parar no mesmo campo. Fallingbostel. Norte da Alemanha. Charneca. Arame farpado. Frio.Beide bekommen dasselbe Lager. Fallingbostel. Norddeutschland. Heide. Stacheldraht. Kälte.Beiden krijgen hetzelfde kamp. Fallingbostel. Noord-Duitsland. Heide. Prikkeldraad. Kou.Tous deux auront le même camp. Fallingbostel. Allemagne du Nord. Lande. Barbelés. Froid.ביידע וועלן באַקומען דעם זעלבן לאַגער. Fallingbostel. צפֿון-דײַטשלאַנד. הייד. דראָטן. קעלט.

W kolekcji nie ma żadnego listu między ojcem a synem z obozu. Żadnej notatki. Może się widzieli i nie musieli pisać. Może byli w różnych blokach i nie wiedzieli. Archiwum milczy dokładnie tam, gdzie najbardziej chciałoby się usłyszeć.There is not a single letter between father and son from the camp in the collection. Not one note. Perhaps they saw each other and had no need to write. Perhaps they were in different blocks and did not know. The archive is silent exactly where one would most wish to hear.Na coleção não há nenhuma carta entre pai e filho vinda do campo. Nenhuma anotação. Talvez se vissem e não precisassem escrever. Talvez estivessem em blocos diferentes e não soubessem. O arquivo silencia exatamente onde mais se gostaria de ouvir.In der Sammlung gibt es keinen einzigen Brief zwischen Vater und Sohn aus dem Lager. Keine Notiz. Vielleicht sahen sie sich und mussten nicht schreiben. Vielleicht waren sie in verschiedenen Blöcken und wussten es nicht. Das Archiv schweigt genau dort, wo man am liebsten hören würde.In de collectie is geen enkele brief tussen vader en zoon uit het kamp. Geen enkele notitie. Misschien zagen ze elkaar en hoefden ze niet te schrijven. Misschien zaten ze in verschillende blokken en wisten ze het niet. Het archief zwijgt precies daar waar men het liefst zou willen horen.La collection ne contient aucune lettre entre le père et le fils depuis le camp. Pas une note. Peut-être se voyaient-ils et n'avaient-ils pas besoin d'écrire. Peut-être étaient-ils dans des blocs différents sans le savoir. Les archives se taisent exactement là où l'on voudrait le plus entendre.אין דער קאָלעקציע איז נישטאָ קיין איין בריוו צווישן פֿאָטער און זון פֿונעם לאַגער. קיין איין נאָטיץ. אפֿשר האָבן זיי זיך געזען און האָבן נישט געדאַרפֿט שרײַבן. אפֿשר זײַנען זיי געווען אין פֿאַרשיידענע בלאָקן און האָבן נישט געוווּסט. דער אַרכיוו שווײַגט פּונקט דאָרט, וווּ מען וואָלט אַם מערסטן געוואָלט הערן.

5.

Są dokumenty, które mówią głośno. Rozkaz Sztabu Generalnego z 5 listopada 1918: Janusz Głuchowski ma zorganizować oddział jazdy. Powstaje 7 Pułk Ułanów Lubelskich. To jest głośny dokument — akt założycielski całej formacji.There are documents that speak loudly. An order of the General Staff dated 5 November 1918: Janusz Głuchowski is to organize a cavalry unit. The 7th Lublin Uhlan Regiment comes into being. This is a loud document — the founding act of an entire formation.Há documentos que falam alto. Uma ordem do Estado-Maior General de 5 de novembro de 1918: Janusz Głuchowski deve organizar uma unidade de cavalaria. Nasce o 7º Regimento de Ulanos de Lublin. É um documento que fala alto — o ato de fundação de toda uma formação.Es gibt Dokumente, die laut sprechen. Ein Befehl des Generalstabs vom 5. November 1918: Janusz Głuchowski soll eine Reitereinheit aufstellen. Es entsteht das 7. Lubliner Ulanenregiment. Das ist ein lautes Dokument — der Gründungsakt einer ganzen Formation.Er zijn documenten die luid spreken. Een bevel van de Generale Staf van 5 november 1918: Janusz Głuchowski moet een cavalerie-eenheid organiseren. Het 7e Lublinse Ulanenregiment ontstaat. Dit is een luid document — de stichtingsakte van een hele formatie.Il y a des documents qui parlent fort. Un ordre de l'état-major général du 5 novembre 1918 : Janusz Głuchowski doit organiser une unité de cavalerie. Le 7e régiment de uhlans de Lublin voit le jour. C'est un document qui parle fort — l'acte fondateur de toute une formation.פֿאַראַן דאָקומענטן וואָס רעדן הויך. אַ באַפֿעל פֿונעם גענעראַל-שטאַב פֿונעם 5טן נאָוועמבער 1918: Janusz Głuchowski זאָל אָרגאַניזירן אַ רײַטער-אָפּטייל. עס אַנטשטייט דער 7טער לובלינער אולאַנען-פּאָלק. דאָס איז אַ הויכער דאָקומענט — דער גרינדונגס-אַקט פֿון אַ גאַנצער פֿאָרמאַציע.

Są dokumenty, które szepczą. List marszałka Śmigłego-Rydza do generała Głuchowskiego. Rękopis. Żadnych kopii w żadnym archiwum państwowym. Nikt nie wiedział, że istnieje.There are documents that whisper. A letter from Marshal Śmigły-Rydz to General Głuchowski. A manuscript. No copies in any state archive. No one knew it existed.Há documentos que sussurram. Uma carta do marechal Śmigły-Rydz ao general Głuchowski. Um manuscrito. Nenhuma cópia em nenhum arquivo estatal. Ninguém sabia que existia.Es gibt Dokumente, die flüstern. Ein Brief von Marschall Śmigły-Rydz an General Głuchowski. Eine Handschrift. Keine Kopien in irgendeinem Staatsarchiv. Niemand wusste, dass er existiert.Er zijn documenten die fluisteren. Een brief van maarschalk Śmigły-Rydz aan generaal Głuchowski. Een handschrift. Geen kopieën in enig staatsarchief. Niemand wist dat hij bestond.Il y a des documents qui chuchotent. Une lettre du maréchal Śmigły-Rydz au général Głuchowski. Un manuscrit. Aucune copie dans aucune archive d'État. Personne ne savait qu'elle existait.פֿאַראַן דאָקומענטן וואָס שעפּטשען. אַ בריוו פֿון מאַרשאַל Śmigły-Rydz צו גענעראַל Głuchowski. אַ מאַנוסקריפּט. קיין קאָפּיעס אין קיין שום מלוכה-אַרכיוו. קיינער האָט נישט געוווּסט אַז ער עקזיסטירט.

I są dokumenty, które milczą. Pusta teczka Serii IV — Lech Głuchowski. Człowiek, który nie zostawił po sobie nic oprócz imienia w cudzych listach. W archiwistyce to się nazywa „luka”. Ale luka też jest źródłem. Puste miejsce po kimś, kto poległ 15 września 1944, jest informacją o tym, ile Powstanie zabrało.And there are documents that stay silent. The empty folder of Series IV — Lech Głuchowski. A man who left behind nothing but his name in other people's letters. In archival science this is called a “gap”. But a gap is also a source. The empty place left by someone who fell on 15 September 1944 is information about how much the Uprising took.E há documentos que silenciam. A pasta vazia da Série IV — Lech Głuchowski. Um homem que não deixou nada além do nome nas cartas dos outros. Na arquivística, isso se chama “lacuna”. Mas a lacuna também é uma fonte. O lugar vazio deixado por alguém que tombou em 15 de setembro de 1944 é uma informação sobre o quanto o Levante levou.Und es gibt Dokumente, die schweigen. Die leere Mappe der Serie IV — Lech Głuchowski. Ein Mensch, der nichts hinterließ außer seinem Namen in den Briefen anderer. In der Archivwissenschaft nennt man das eine „Lücke“. Aber auch die Lücke ist eine Quelle. Die leere Stelle nach jemandem, der am 15. September 1944 fiel, ist eine Information darüber, wie viel der Aufstand genommen hat.En er zijn documenten die zwijgen. De lege map van Serie IV — Lech Głuchowski. Een man die niets naliet behalve zijn naam in de brieven van anderen. In de archivistiek heet dat een “lacune”. Maar ook een lacune is een bron. De lege plek van iemand die op 15 september 1944 sneuvelde, is informatie over hoeveel de Opstand heeft weggenomen.Et il y a des documents qui se taisent. La chemise vide de la série IV — Lech Głuchowski. Un homme qui n'a rien laissé derrière lui, sinon son nom dans les lettres des autres. En archivistique, cela s'appelle une « lacune ». Mais la lacune aussi est une source. La place vide laissée par quelqu'un qui est tombé le 15 septembre 1944 est une information sur tout ce que l'Insurrection a pris.און פֿאַראַן דאָקומענטן וואָס שווײַגן. די ליידיקע טעקע פֿון סעריע IV — Lech Głuchowski. אַ מענטש, וואָס האָט נישט איבערגעלאָזט נאָך זיך גאָרנישט אַחוץ זײַן נאָמען אין פֿרעמדע בריוו. אין דער אַרכיוו-וויסנשאַפֿט הייסט דאָס אַ „לאַקונע”. אָבער אַ לאַקונע איז אויך אַ מקור. דאָס ליידיקע אָרט נאָך עמעצן, וואָס איז געפֿאַלן דעם 15טן סעפּטעמבער 1944, איז אַן אינפֿאָרמאַציע וועגן דעם, וויפֿל דער אויפֿשטאַנד האָט צוגענומען.

6.

28 maja 1964 roku generał Kazimierz Sosnkowski — były Naczelny Wódz — pisze list z farmy w Arundel, Quebec, Kanada. Adresat: generał Janusz Głuchowski, Londyn.On 28 May 1964, General Kazimierz Sosnkowski — former Commander-in-Chief — writes a letter from a farm in Arundel, Quebec, Canada. The addressee: General Janusz Głuchowski, London.Em 28 de maio de 1964, o general Kazimierz Sosnkowski — ex-Comandante-em-Chefe — escreve uma carta de uma fazenda em Arundel, Quebec, Canadá. O destinatário: general Janusz Głuchowski, Londres.Am 28. Mai 1964 schreibt General Kazimierz Sosnkowski — ehemaliger Oberbefehlshaber — einen Brief von einer Farm in Arundel, Quebec, Kanada. Der Adressat: General Janusz Głuchowski, London.Op 28 mei 1964 schrijft generaal Kazimierz Sosnkowski — voormalig opperbevelhebber — een brief vanaf een boerderij in Arundel, Quebec, Canada. De geadresseerde: generaal Janusz Głuchowski, Londen.Le 28 mai 1964, le général Kazimierz Sosnkowski — ancien commandant en chef — écrit une lettre depuis une ferme à Arundel, Québec, Canada. Le destinataire : le général Janusz Głuchowski, Londres.דעם 28סטן מײַ 1964 שרײַבט גענעראַל Kazimierz Sosnkowski — דער געוועזענער הויפּט-קאָמאַנדיר — אַ בריוו פֿון אַ פֿאַרם אין Arundel, קוועבעק, קאַנאַדע. דער אַדרעסאַט: גענעראַל Janusz Głuchowski, לאָנדאָן.

Zaczyna: „Kochany Generale.”It begins: „Dear General.”Começa: „Querido General.”Er beginnt: „Lieber General.”Hij begint: „Beste Generaal.”Elle commence : „Cher Général.”עס הייבט זיך אָן: „טײַערער גענעראַל.”

Do listu dołącza dwie kartki zatytułowane „Pro Memoria”. Dwadzieścia cztery sprawy, którymi się zajmuje jednocześnie. W pozycji piątej — prośba Głuchowskiego o tekst o początkach kawalerii. W pozycji dwudziestej drugiej — Jerzy Giedroyc z paryskiej „Kultury”, dwa artykuły. W pozycji dwudziestej — Jan Nowak-Jeziorański, Radio Wolna Europa.To the letter he attaches two pages titled “Pro Memoria”. Twenty-four matters he is handling at the same time. In position five — Głuchowski's request for a text on the beginnings of the cavalry. In position twenty-two — Jerzy Giedroyc of the Paris-based “Kultura”, two articles. In position twenty — Jan Nowak-Jeziorański, Radio Free Europe.À carta ele anexa duas folhas intituladas “Pro Memoria”. Vinte e quatro assuntos de que se ocupa ao mesmo tempo. Na posição cinco — o pedido de Głuchowski de um texto sobre os primórdios da cavalaria. Na posição vinte e dois — Jerzy Giedroyc, da revista parisiense “Kultura”, dois artigos. Na posição vinte — Jan Nowak-Jeziorański, Rádio Europa Livre.Dem Brief legt er zwei Blätter mit dem Titel „Pro Memoria“ bei. Vierundzwanzig Angelegenheiten, mit denen er sich gleichzeitig befasst. An fünfter Stelle — Głuchowskis Bitte um einen Text über die Anfänge der Kavallerie. An zweiundzwanzigster Stelle — Jerzy Giedroyc von der Pariser „Kultura“, zwei Artikel. An zwanzigster Stelle — Jan Nowak-Jeziorański, Radio Freies Europa.Bij de brief voegt hij twee blaadjes met de titel “Pro Memoria”. Vierentwintig zaken waar hij tegelijk mee bezig is. Op positie vijf — het verzoek van Głuchowski om een tekst over het begin van de cavalerie. Op positie tweeëntwintig — Jerzy Giedroyc van het Parijse “Kultura”, twee artikelen. Op positie twintig — Jan Nowak-Jeziorański, Radio Free Europe.À la lettre, il joint deux feuillets intitulés « Pro Memoria ». Vingt-quatre affaires dont il s'occupe en même temps. En cinquième position — la demande de Głuchowski d'un texte sur les débuts de la cavalerie. En vingt-deuxième position — Jerzy Giedroyc, de la revue parisienne « Kultura », deux articles. En vingtième position — Jan Nowak-Jeziorański, Radio Europe Libre.צום בריוו לייגט ער צו צוויי בלעטלעך מיטן טיטל „Pro Memoria”. פֿיר און צוואַנציק ענינים, מיט וועלכע ער פֿאַרנעמט זיך אין דער זעלבער צײַט. אין דער פֿינפֿטער פּאָזיציע — Głuchowski-ס בקשה פֿאַר אַ טעקסט וועגן די אָנהייבן פֿון דער קאַוואַלעריע. אין דער צוויי און צוואַנציקסטער פּאָזיציע — Jerzy Giedroyc פֿון דער פּאַריזער „Kultura”, צוויי אַרטיקלען. אין דער צוואַנציקסטער פּאָזיציע — Jan Nowak-Jeziorański, ראַדיאָ פֿרײַע אייראָפּע.

Sosnkowski kończy: „Za parę miesięcy rozpoczynam 80-ty rok życia i siły moje bynajmniej nie są nieograniczone.”Sosnkowski closes: „In a few months I begin the 80th year of my life, and my strength is by no means unlimited.”Sosnkowski conclui: „Em poucos meses começo o 80º ano de vida, e minhas forças não são de modo algum ilimitadas.”Sosnkowski schließt: „In ein paar Monaten beginne ich das 80. Lebensjahr, und meine Kräfte sind keineswegs unbegrenzt.”Sosnkowski besluit: „Over een paar maanden begin ik aan mijn 80e levensjaar en mijn krachten zijn geenszins onbegrensd.”Sosnkowski conclut : „Dans quelques mois, j'entame la 80e année de ma vie, et mes forces ne sont nullement illimitées.”Sosnkowski ענדיקט: „אין עטלעכע חדשים אַרום הייב איך אָן דאָס 80סטע יאָר פֿון מײַן לעבן, און מײַנע כּוחות זענען בשום-אופֿן נישט אומבאַגרענעצט.”

Głuchowski umiera czternaście dni później.Głuchowski dies fourteen days later.Głuchowski morre quatorze dias depois.Głuchowski stirbt vierzehn Tage später.Głuchowski sterft veertien dagen later.Głuchowski meurt quatorze jours plus tard.Głuchowski שטאַרבט פֿערצן טעג שפּעטער.

Spróbujmy zobaczyć tę scenę. Jest kwiecień 1964. Sosnkowski ma siedemdziesiąt dziewięć lat. Siedzi na farmie w Quebec. Za oknem — kanadyjska wiosna, która wygląda jak polska, ale nią nie jest. Na stole piętrzą się listy z całego świata. Chicago, Paryż, Londyn, Buenos Aires. Każdy chce czegoś od starego generała. Giedroyc chce artykułów. Nowak chce wspomnień do radia. Ktoś z Chicago chce przemowy na rocznicę śmierci Sikorskiego.Let us try to picture the scene. It is April 1964. Sosnkowski is seventy-nine years old. He sits on a farm in Quebec. Outside the window — a Canadian spring that looks like a Polish one, but is not. Letters from all over the world pile up on the table. Chicago, Paris, London, Buenos Aires. Everyone wants something from the old general. Giedroyc wants articles. Nowak wants memories for the radio. Someone from Chicago wants a speech for the anniversary of Sikorski's death.Tentemos visualizar a cena. É abril de 1964. Sosnkowski tem setenta e nove anos. Está sentado numa fazenda no Quebec. Pela janela — uma primavera canadense que parece polonesa, mas não é. Sobre a mesa empilham-se cartas do mundo inteiro. Chicago, Paris, Londres, Buenos Aires. Todos querem algo do velho general. Giedroyc quer artigos. Nowak quer memórias para o rádio. Alguém de Chicago quer um discurso para o aniversário da morte de Sikorski.Versuchen wir, uns diese Szene vorzustellen. Es ist April 1964. Sosnkowski ist neunundsiebzig Jahre alt. Er sitzt auf einer Farm in Quebec. Vor dem Fenster — ein kanadischer Frühling, der aussieht wie ein polnischer, aber keiner ist. Auf dem Tisch stapeln sich Briefe aus aller Welt. Chicago, Paris, London, Buenos Aires. Jeder will etwas vom alten General. Giedroyc will Artikel. Nowak will Erinnerungen fürs Radio. Jemand aus Chicago will eine Rede zum Jahrestag von Sikorskis Tod.Laten we proberen ons deze scène voor te stellen. Het is april 1964. Sosnkowski is negenenzeventig jaar. Hij zit op een boerderij in Quebec. Buiten het raam — een Canadese lente die op een Poolse lijkt, maar het niet is. Op tafel stapelen zich brieven uit de hele wereld op. Chicago, Parijs, Londen, Buenos Aires. Iedereen wil iets van de oude generaal. Giedroyc wil artikelen. Nowak wil herinneringen voor de radio. Iemand uit Chicago wil een toespraak voor de sterfdag van Sikorski.Essayons de voir la scène. Nous sommes en avril 1964. Sosnkowski a soixante-dix-neuf ans. Il est assis dans une ferme au Québec. Derrière la fenêtre — un printemps canadien qui ressemble à un printemps polonais, mais n'en est pas un. Sur la table s'entassent des lettres du monde entier. Chicago, Paris, Londres, Buenos Aires. Chacun veut quelque chose du vieux général. Giedroyc veut des articles. Nowak veut des souvenirs pour la radio. Quelqu'un de Chicago veut un discours pour l'anniversaire de la mort de Sikorski.לאָמיר פּרוּוון זען די סצענע. עס איז אַפּריל 1964. Sosnkowski איז נײַן און זיבעציק יאָר אַלט. ער זיצט אויף אַ פֿאַרם אין קוועבעק. הינטערן פֿענצטער — אַ קאַנאַדער פֿרילינג, וואָס זעט אויס ווי אַ פּוילישער, אָבער איז עס נישט. אויפֿן טיש שטאַפּלען זיך בריוו פֿון דער גאַנצער וועלט. שיקאַגאָ, פּאַריז, לאָנדאָן, בוענאָס-אײַרעס. יעדער וויל עפּעס פֿונעם אַלטן גענעראַל. Giedroyc וויל אַרטיקלען. Nowak וויל זכרונות פֿאַרן ראַדיאָ. עמעצער פֿון שיקאַגאָ וויל אַ רעדע צום יאָרטאָג פֿון Sikorski-ס טויט.

A Głuchowski — chce tekstu o początkach kawalerii. O tamtej nocy w sierpniu 1914. O koniach. O granicy rosyjskiej. O czymś, co było pięćdziesiąt lat temu, a o czym obaj pamiętają tak, jakby było wczoraj.And Głuchowski — wants a text about the beginnings of the cavalry. About that night in August 1914. About the horses. About the Russian border. About something that happened fifty years ago, and which both remember as if it were yesterday.E Głuchowski — quer um texto sobre os primórdios da cavalaria. Sobre aquela noite de agosto de 1914. Sobre os cavalos. Sobre a fronteira russa. Sobre algo que aconteceu há cinquenta anos e de que ambos se lembram como se fosse ontem.Und Głuchowski — will einen Text über die Anfänge der Kavallerie. Über jene Nacht im August 1914. Über die Pferde. Über die russische Grenze. Über etwas, das fünfzig Jahre her ist und an das sich beide erinnern, als wäre es gestern gewesen.En Głuchowski — wil een tekst over het begin van de cavalerie. Over die nacht in augustus 1914. Over de paarden. Over de Russische grens. Over iets wat vijftig jaar geleden was en wat beiden zich herinneren alsof het gisteren was.Et Głuchowski — veut un texte sur les débuts de la cavalerie. Sur cette nuit d'août 1914. Sur les chevaux. Sur la frontière russe. Sur quelque chose qui s'est passé il y a cinquante ans et dont tous deux se souviennent comme si c'était hier.און Głuchowski — וויל אַ טעקסט וועגן די אָנהייבן פֿון דער קאַוואַלעריע. וועגן יענער נאַכט אין אויגוסט 1914. וועגן די פֿערד. וועגן דער רוסישער גרענעץ. וועגן עפּעס וואָס איז געווען מיט פֿופֿציק יאָר צוריק, און וואָס ביידע געדענקען אַזוי, ווי עס וואָלט געווען נעכטן.

Sosnkowski pisze: „siły moje bynajmniej nie są nieograniczone.”Sosnkowski writes: „my strength is by no means unlimited.”Sosnkowski escreve: „minhas forças não são de modo algum ilimitadas.”Sosnkowski schreibt: „meine Kräfte sind keineswegs unbegrenzt.”Sosnkowski schrijft: „mijn krachten zijn geenszins onbegrensd.”Sosnkowski écrit : „mes forces ne sont nullement illimitées.”Sosnkowski שרײַבט: „מײַנע כּוחות זענען בשום-אופֿן נישט אומבאַגרענעצט.”

To jest zdanie człowieka, który wie, że kończy. Który liczy sprawy. Dwadzieścia cztery. Każda z numerem. Każda — dla kogoś innego. Uporządkowane. Jak rozkaz dnia, z którego nie będzie już nazajutrz.This is the sentence of a man who knows he is coming to an end. Who counts up his affairs. Twenty-four. Each with a number. Each — for someone else. Put in order. Like an order of the day after which there will be no tomorrow.Esta é a frase de um homem que sabe que está chegando ao fim. Que conta seus assuntos. Vinte e quatro. Cada um com um número. Cada um — para outra pessoa. Em ordem. Como uma ordem do dia depois da qual não haverá amanhã.Das ist der Satz eines Mannes, der weiß, dass er zu Ende geht. Der seine Angelegenheiten zählt. Vierundzwanzig. Jede mit einer Nummer. Jede — für jemand anderen. Geordnet. Wie ein Tagesbefehl, auf den kein Morgen mehr folgt.Dit is de zin van een man die weet dat hij aan zijn einde komt. Die zijn zaken telt. Vierentwintig. Elk met een nummer. Elk — voor iemand anders. Geordend. Als een dagorder waarna geen morgen meer komt.C'est la phrase d'un homme qui sait qu'il touche à sa fin. Qui compte ses affaires. Vingt-quatre. Chacune avec un numéro. Chacune — pour quelqu'un d'autre. Ordonnées. Comme un ordre du jour après lequel il n'y aura plus de lendemain.דאָס איז דער זאַץ פֿון אַ מענטשן וואָס ווייסט אַז ער קומט צום סוף. וואָס ציילט זײַנע ענינים. פֿיר און צוואַנציק. יעדער מיט אַ נומער. יעדער — פֿאַר עמעצן אַנדערש. אײַנגעאָרדנט. ווי אַ טאָג-באַפֿעל, נאָך וועלכן עס וועט שוין נישט זײַן קיין מאָרגן.

7.

W marcu 2026 roku otworzyłem cztery PDF-y ze skanami zdjęć. Sto dwadzieścia jeden fotografii.In March 2026, I opened four PDFs with scans of photographs. One hundred and twenty-one photographs.Em março de 2026, abri quatro PDFs com digitalizações de fotos. Cento e vinte e uma fotografias.Im März 2026 öffnete ich vier PDFs mit eingescannten Fotos. Hunderteinundzwanzig Fotografien.In maart 2026 opende ik vier pdf's met scans van foto's. Honderdeenentwintig foto's.En mars 2026, j'ai ouvert quatre PDF contenant des scans de photos. Cent vingt et une photographies.אין מאַרץ 2026 האָב איך געעפֿנט פֿיר PDF-ן מיט סקאַנירונגען פֿון בילדער. הונדערט איין-און-צוואַנציק פֿאָטאָגראַפֿיעס.

Na rewersach — numery. N°888, N°3861, N°4502, N°8850, N°9840. Systematyczna numeracja. Tysiące negatywów. Pieczątka: „WSF”. I nazwisko fotografa: Prytys.On the reverse sides — numbers. N°888, N°3861, N°4502, N°8850, N°9840. Systematic numbering. Thousands of negatives. A stamp: “WSF”. And the photographer's name: Prytys.Nos versos — números. N°888, N°3861, N°4502, N°8850, N°9840. Numeração sistemática. Milhares de negativos. Um carimbo: “WSF”. E o sobrenome do fotógrafo: Prytys.Auf den Rückseiten — Nummern. N°888, N°3861, N°4502, N°8850, N°9840. Systematische Nummerierung. Tausende Negative. Ein Stempel: „WSF“. Und der Name des Fotografen: Prytys.Op de achterzijden — nummers. N°888, N°3861, N°4502, N°8850, N°9840. Systematische nummering. Duizenden negatieven. Een stempel: “WSF”. En de naam van de fotograaf: Prytys.Au verso — des numéros. N°888, N°3861, N°4502, N°8850, N°9840. Une numérotation systématique. Des milliers de négatifs. Un tampon : « WSF ». Et le nom du photographe : Prytys.אויף די הינטערזײַטן — נומערן. N°888, N°3861, N°4502, N°8850, N°9840. סיסטעמאַטישע נומעראַציע. טויזנטער נעגאַטיוון. אַ שטעמפּל: „WSF”. און דער נאָמען פֿונעם פֿאָטאָגראַף: Prytys.

Kim był Prytys?Who was Prytys?Quem foi Prytys?Wer war Prytys?Wie was Prytys?Qui était Prytys ?ווער איז געווען Prytys?

Nikt nie wie. Żaden leksykon go nie notuje. Żadne archiwum nie zna tego nazwiska. Ale na jednym zdjęciu — oficer z aparatem fotograficznym na szyi. Może to on.No one knows. No lexicon records him. No archive knows this name. But in one photograph — an officer with a camera around his neck. Perhaps it is him.Ninguém sabe. Nenhum léxico o registra. Nenhum arquivo conhece esse sobrenome. Mas em uma fotografia — um oficial com uma câmera fotográfica no pescoço. Talvez seja ele.Niemand weiß es. Kein Lexikon verzeichnet ihn. Kein Archiv kennt diesen Namen. Aber auf einem Foto — ein Offizier mit einem Fotoapparat um den Hals. Vielleicht ist er es.Niemand weet het. Geen enkel lexicon vermeldt hem. Geen enkel archief kent deze naam. Maar op één foto — een officier met een fototoestel om zijn nek. Misschien is hij het.Personne ne le sait. Aucun lexique ne le mentionne. Aucune archive ne connaît ce nom. Mais sur une photo — un officier, un appareil photo autour du cou. C'est peut-être lui.קיינער ווייסט נישט. קיין לעקסיקאָן פֿאַרשרײַבט אים נישט. קיין אַרכיוו קען נישט דעם נאָמען. אָבער אויף איין פֿאָטאָגראַפֿיע — אַן אָפֿיציר מיט אַ פֿאָטאָאַפּאַראַט אויפֿן האַלדז. אפֿשר איז דאָס ער.

Jeśli reszta jego archiwum istnieje, może być to największy nieznany zbiór dokumentacji wizualnej Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.If the rest of his archive exists, it may be the largest unknown collection of visual documentation of the Polish Armed Forces in the West.Se o restante de seu arquivo existir, pode ser a maior coleção desconhecida de documentação visual das Forças Armadas Polonesas no Ocidente.Wenn der Rest seines Archivs existiert, könnte es die größte unbekannte Sammlung visueller Dokumentation der Polnischen Streitkräfte im Westen sein.Als de rest van zijn archief bestaat, kan het de grootste onbekende verzameling visuele documentatie van de Poolse Strijdkrachten in het Westen zijn.Si le reste de ses archives existe, ce pourrait être le plus grand fonds inconnu de documentation visuelle des Forces armées polonaises à l'Ouest.אויב דער רעשט פֿון זײַן אַרכיוו עקזיסטירט, קען דאָס זײַן די גרעסטע אומבאַקאַנטע זאַמלונג פֿון וויזועלער דאָקומענטאַציע פֿון די פּוילישע באַוואָפֿנטע כּוחות אין מערבֿ.

8.

Osiem zdjęć z Holandii. Kwiecień 1945.Eight photographs from the Netherlands. April 1945.Oito fotos da Holanda. Abril de 1945.Acht Fotos aus den Niederlanden. April 1945.Acht foto's uit Nederland. April 1945.Huit photos des Pays-Bas. Avril 1945.אַכט פֿאָטאָגראַפֿיעס פֿון האָלאַנד. אַפּריל 1945.

Brama obozu jest otwarta. Kobiety wychodzą. Jedna niesie niemowlę. Inna stoi w białym fartuchu pośrodku drogi — jakby nie wiedziała, co robić z wolnością.The camp gate stands open. Women are walking out. One carries an infant. Another stands in a white apron in the middle of the road — as if she did not know what to do with freedom.O portão do campo está aberto. As mulheres saem. Uma carrega um bebê. Outra está parada de avental branco no meio da estrada — como se não soubesse o que fazer com a liberdade.Das Lagertor steht offen. Frauen gehen hinaus. Eine trägt einen Säugling. Eine andere steht in weißer Schürze mitten auf der Straße — als wüsste sie nicht, was sie mit der Freiheit anfangen soll.De poort van het kamp staat open. Vrouwen lopen naar buiten. Eén draagt een zuigeling. Een ander staat in een witte schort midden op de weg — alsof ze niet weet wat ze met de vrijheid aan moet.La porte du camp est ouverte. Les femmes sortent. L'une porte un nourrisson. Une autre se tient en tablier blanc au milieu de la route — comme si elle ne savait pas quoi faire de la liberté.דער טויער פֿונעם לאַגער איז אָפֿן. פֿרויען גייען אַרויס. איינע טראָגט אַן עופֿעלע. אַן אַנדערע שטייט אין אַ ווײַסן פֿאַרטעך אין מיטן וועג — ווי זי וואָלט נישט געוווּסט וואָס צו טאָן מיט דער פֿרײַהייט.

Na jednym zdjęciu — raport ppor. Milewskiej o warunkach w obozie. Kto to jest Milewska? Jedyna kobieta-oficer raportująca z wyzwolenia?In one photograph — a report by Second Lieutenant Milewska on conditions in the camp. Who is Milewska? The only woman officer reporting from the liberation?Em uma das fotos — um relatório da segunda-tenente Milewska sobre as condições no campo. Quem é Milewska? A única mulher oficial a relatar a libertação?Auf einem Foto — ein Bericht von Leutnant Milewska über die Zustände im Lager. Wer ist Milewska? Die einzige Offizierin, die von der Befreiung berichtet?Op één foto — een rapport van onderluitenant Milewska over de omstandigheden in het kamp. Wie is Milewska? De enige vrouwelijke officier die over de bevrijding rapporteert?Sur une photo — un rapport du sous-lieutenant Milewska sur les conditions dans le camp. Qui est Milewska ? La seule femme officier à rendre compte de la libération ?אויף איין בילד — אַ ראַפּאָרט פֿון אונטערלייטענאַנט Milewska וועגן די באַדינגונגען אין לאַגער. ווער איז Milewska? די איינציקע פֿרוי-אָפֿיציר, וואָס ראַפּאָרטירט פֿון דער באַפֿרײַונג?

Nie wiem. Jeszcze nie wiem.I don't know. I don't know yet.Não sei. Ainda não sei.Ich weiß es nicht. Ich weiß es noch nicht.Ik weet het niet. Ik weet het nog niet.Je ne sais pas. Je ne sais pas encore.איך ווייס נישט. איך ווייס נאָך נישט.

9.

Na innym zdjęciu — trzech generałów obok siebie. Sikorski. Klimecki. Głuchowski. Szkocja, przełom 1942 i 1943.In another photograph — three generals side by side. Sikorski. Klimecki. Głuchowski. Scotland, the turn of 1942 and 1943.Em outra foto — três generais lado a lado. Sikorski. Klimecki. Głuchowski. Escócia, na virada de 1942 para 1943.Auf einem anderen Foto — drei Generäle nebeneinander. Sikorski. Klimecki. Głuchowski. Schottland, an der Jahreswende von 1942 zu 1943.Op een andere foto — drie generaals naast elkaar. Sikorski. Klimecki. Głuchowski. Schotland, rond de jaarwisseling van 1942 en 1943.Sur une autre photo — trois généraux côte à côte. Sikorski. Klimecki. Głuchowski. Écosse, au tournant de 1942 et 1943.אויף אַן אַנדער בילד — דרײַ גענעראַלן איינער לעבן דעם אַנדערן. Sikorski. Klimecki. Głuchowski. שאָטלאַנד, אַרום דעם איבערגאַנג פֿון 1942 אויף 1943.

4 lipca 1943 roku Sikorski i Klimecki giną w katastrofie gibraltarskiej.On 4 July 1943, Sikorski and Klimecki are killed in the Gibraltar disaster.Em 4 de julho de 1943, Sikorski e Klimecki morrem no desastre de Gibraltar.Am 4. Juli 1943 kommen Sikorski und Klimecki bei der Katastrophe von Gibraltar ums Leben.Op 4 juli 1943 komen Sikorski en Klimecki om bij de ramp van Gibraltar.Le 4 juillet 1943, Sikorski et Klimecki périssent dans la catastrophe de Gibraltar.דעם 4טן יולי 1943 קומען אום Sikorski און Klimecki אין דער גיבראַלטאַר-קאַטאַסטראָפֿע.

Głuchowski żyje jeszcze dwadzieścia jeden lat.Głuchowski lives another twenty-one years.Głuchowski viverá ainda vinte e um anos.Głuchowski lebt noch einundzwanzig Jahre.Głuchowski leeft nog eenentwintig jaar.Głuchowski vivra encore vingt et un ans.Głuchowski לעבט נאָך איין-און-צוואַנציק יאָר.

Czy wiedział coś, czego my nie wiemy?Did he know something we don't know?Será que ele sabia algo que nós não sabemos?Wusste er etwas, das wir nicht wissen?Wist hij iets wat wij niet weten?Savait-il quelque chose que nous ne savons pas ?האָט ער געוווּסט עפּעס, וואָס מיר ווייסן נישט?

W Zespole 70 Instytutu Piłsudskiego w Londynie, w jednostce pierwszej, leżą jego kalendarze i notatnik. Nikt ich dotąd nie przejrzał.In Fonds 70 of the Piłsudski Institute in London, in unit one, lie his calendars and a notebook. No one has looked through them yet.No Fundo 70 do Instituto Piłsudski em Londres, na primeira unidade, estão seus calendários e um caderno de anotações. Ninguém os examinou até hoje.Im Bestand 70 des Piłsudski-Instituts in London, in der ersten Einheit, liegen seine Kalender und ein Notizbuch. Niemand hat sie bisher durchgesehen.In Fonds 70 van het Piłsudski-Instituut in Londen, in de eerste eenheid, liggen zijn kalenders en een notitieboek. Niemand heeft ze tot nu toe doorgenomen.Dans le fonds 70 de l'Institut Piłsudski à Londres, dans la première unité, reposent ses calendriers et un carnet. Personne ne les a encore consultés.אין פֿאָנד 70 פֿונעם Piłsudski-אינסטיטוט אין לאָנדאָן, אין דער ערשטער איינהייט, ליגן זײַנע קאַלענדאַרן און אַ נאָטיצביכל. קיינער האָט זיי ביז איצט נישט דורכגעקוקט.

10.

Dziewięćset piętnaście jednostek. Pięć osób. Siedem pokoleń. Cztery kontynenty.Nine hundred and fifteen units. Five people. Seven generations. Four continents.Novecentas e quinze unidades. Cinco pessoas. Sete gerações. Quatro continentes.Neunhundertfünfzehn Einheiten. Fünf Personen. Sieben Generationen. Vier Kontinente.Negenhonderdvijftien eenheden. Vijf personen. Zeven generaties. Vier continenten.Neuf cent quinze unités. Cinq personnes. Sept générations. Quatre continents.נײַן הונדערט פֿופֿצן איינהייטן. פֿינף מענטשן. זיבן דורות. פֿיר קאָנטינענטן.

Jeden ojciec, który organizuje niepodległość w 1914. Jeden syn, który jedzie konno przez granicę rosyjską tej samej nocy. Jeden brat, który schodzi do kanałów w 1944. Jeden brat, który nie wraca. Jeden wnuk, który zabiera teczkę na drugi koniec świata.One father, who organizes independence in 1914. One son, who rides on horseback across the Russian border that same night. One brother, who goes down into the sewers in 1944. One brother, who does not come back. One grandson, who takes the folder to the other end of the world.Um pai que organiza a independência em 1914. Um filho que cruza a cavalo a fronteira russa naquela mesma noite. Um irmão que desce aos esgotos em 1944. Um irmão que não volta. Um neto que leva a pasta para o outro lado do mundo.Ein Vater, der 1914 die Unabhängigkeit organisiert. Ein Sohn, der in derselben Nacht zu Pferd über die russische Grenze reitet. Ein Bruder, der 1944 in die Kanäle hinabsteigt. Ein Bruder, der nicht zurückkehrt. Ein Enkel, der die Mappe ans andere Ende der Welt bringt.Eén vader, die in 1914 de onafhankelijkheid organiseert. Eén zoon, die diezelfde nacht te paard de Russische grens oversteekt. Eén broer, die in 1944 de riolen in afdaalt. Eén broer, die niet terugkeert. Eén kleinzoon, die de map naar het andere einde van de wereld meeneemt.Un père qui organise l'indépendance en 1914. Un fils qui franchit à cheval la frontière russe la même nuit. Un frère qui descend dans les égouts en 1944. Un frère qui ne revient pas. Un petit-fils qui emporte la chemise à l'autre bout du monde.איין פֿאָטער, וואָס אָרגאַניזירט די אומאָפּהענגיקייט אין 1914. איין זון, וואָס רײַט אויף אַ פֿערד איבער דער רוסישער גרענעץ אין דער זעלבער נאַכט. איין ברודער, וואָס נידערט אַראָפּ אין די קאַנאַלן אין 1944. איין ברודער, וואָס קומט נישט צוריק. איין אייניקל, וואָס נעמט די טעקע אויפֿן צווייטן עק וועלט.

Można to archiwum czytać jako kolekcję dokumentów. Można je skatalogować w standardzie ISAD(G), nadać sygnatury, opisać stan zachowania.One can read this archive as a collection of documents. One can catalogue it to the ISAD(G) standard, assign reference codes, describe its state of preservation.Pode-se ler este arquivo como uma coleção de documentos. Pode-se catalogá-lo no padrão ISAD(G), atribuir cotas, descrever o estado de conservação.Man kann dieses Archiv als eine Sammlung von Dokumenten lesen. Man kann es nach dem Standard ISAD(G) katalogisieren, Signaturen vergeben, den Erhaltungszustand beschreiben.Men kan dit archief lezen als een verzameling documenten. Men kan het catalogiseren volgens de ISAD(G)-standaard, signaturen toekennen, de staat van bewaring beschrijven.On peut lire ces archives comme une collection de documents. On peut les cataloguer selon la norme ISAD(G), leur attribuer des cotes, décrire leur état de conservation.מען קען לייענען דעם אַרכיוו ווי אַ קאָלעקציע פֿון דאָקומענטן. מען קען אים קאַטאַלאָגירן לויטן סטאַנדאַרט ISAD(G), צוטיילן סיגנאַטורן, באַשרײַבן דעם צושטאַנד פֿון אָפּהיטונג.

Ale można też czytać to jak powieść. Z początkiem, środkiem i końcem, którego nikt nie wybrał.But it can also be read like a novel. With a beginning, a middle, and an ending that no one chose.Mas também se pode ler isso como um romance. Com começo, meio e um fim que ninguém escolheu.Man kann es aber auch wie einen Roman lesen. Mit einem Anfang, einer Mitte und einem Ende, das niemand gewählt hat.Maar je kunt het ook lezen als een roman. Met een begin, een midden en een einde dat niemand heeft gekozen.Mais on peut aussi le lire comme un roman. Avec un début, un milieu et une fin que personne n'a choisie.אָבער מע קען עס אויך לייענען ווי אַ ראָמאַן. מיט אַן אָנהייב, אַ מיטן און אַ סוף, וואָס קיינער האָט נישט אויסגעקליבן.

11.

15 marca 1947 roku generał Janusz Głuchowski współzakłada Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie. Oddaje swoje akta służbowe. Rozkazy. Raporty. Korespondencję urzędową.On 15 March 1947, General Janusz Głuchowski co-founds the Józef Piłsudski Institute in London. He hands over his service files. Orders. Reports. Official correspondence.Em 15 de março de 1947, o general Janusz Głuchowski cofunda o Instituto Józef Piłsudski em Londres. Entrega seus arquivos de serviço. Ordens. Relatórios. Correspondência oficial.Am 15. März 1947 gründet General Janusz Głuchowski das Józef-Piłsudski-Institut in London mit. Er übergibt seine Dienstakten. Befehle. Berichte. Amtliche Korrespondenz.Op 15 maart 1947 is generaal Janusz Głuchowski medeoprichter van het Józef Piłsudski Instituut in Londen. Hij draagt zijn dienstdossiers over. Bevelen. Rapporten. Officiële correspondentie.Le 15 mars 1947, le général Janusz Głuchowski cofonde l'Institut Józef Piłsudski de Londres. Il remet ses dossiers de service. Des ordres. Des rapports. De la correspondance officielle.דעם 15טן מאַרץ 1947 איז גענעראַל Janusz Głuchowski אַ מיטגרינדער פֿונעם Józef Piłsudski אינסטיטוט אין לאָנדאָן. ער גיט איבער זײַנע דינסט-אַקטן. באַפֿעלן. ראַפּאָרטן. אַמטלעכע קאָרעספּאָנדענץ.

Listy prywatne — zatrzymuje.The private letters — he keeps.As cartas privadas — ele guarda.Die privaten Briefe — behält er.De privébrieven — houdt hij.Les lettres privées — il les garde.די פּריוואַטע בריוו — האַלט ער בײַ זיך.

Fotografie — zatrzymuje.The photographs — he keeps.As fotografias — ele guarda.Die Fotografien — behält er.De foto's — houdt hij.Les photographies — il les garde.די פֿאָטאָגראַפֿיעס — האַלט ער בײַ זיך.

Ordery — zatrzymuje.The decorations — he keeps.As condecorações — ele guarda.Die Orden — behält er.De onderscheidingen — houdt hij.Les décorations — il les garde.די אָרדנס — האַלט ער בײַ זיך.

Instytut dostaje dziewięć jednostek archiwalnych. Rodzina — dziewięćset piętnaście.The Institute receives nine archival units. The family — nine hundred and fifteen.O Instituto recebe nove unidades arquivísticas. A família — novecentas e quinze.Das Institut erhält neun Archiveinheiten. Die Familie — neunhundertfünfzehn.Het instituut krijgt negen archiefeenheden. De familie — negenhonderdvijftien.L'Institut reçoit neuf unités d'archives. La famille — neuf cent quinze.דער אינסטיטוט באַקומט נײַן אַרכיוו-איינהייטן. די משפּחה — נײַן הונדערט פֿופֿצן.

Generał wiedział, co jest publiczne, a co prywatne. Ten podział jest sam w sobie dokumentem. Mówi więcej o człowieku niż którykolwiek z rozdzielonych plików.The general knew what was public and what was private. That division is itself a document. It says more about the man than any of the separated files.O general sabia o que era público e o que era privado. Essa divisão é, em si mesma, um documento. Diz mais sobre o homem do que qualquer um dos arquivos separados.Der General wusste, was öffentlich und was privat ist. Diese Trennung ist selbst ein Dokument. Sie sagt mehr über den Menschen als irgendeine der getrennten Akten.De generaal wist wat publiek was en wat privé. Die scheiding is op zichzelf een document. Ze zegt meer over de mens dan welk van de gescheiden dossiers ook.Le général savait ce qui était public et ce qui était privé. Ce partage est en soi un document. Il en dit plus sur l'homme que n'importe lequel des dossiers séparés.דער גענעראַל האָט געוווּסט וואָס איז עפֿנטלעך און וואָס איז פּריוואַט. די צעטיילונג איז אַליין אַ דאָקומענט. זי זאָגט מער וועגן דעם מענטשן ווי אַבי וועלכע פֿון די צעטיילטע אַקטן.

12.

Teczka waży cztery kilogramy.The folder weighs four kilograms.A pasta pesa quatro quilos.Die Mappe wiegt vier Kilogramm.De map weegt vier kilo.Le dossier pèse quatre kilos.די טעקע וועגט פֿיר קילאָגראַם.

Cała historia mieści się w kartonie.The whole story fits into one cardboard box.A história inteira cabe numa caixa de papelão.Die ganze Geschichte passt in einen Karton.Het hele verhaal past in één kartonnen doos.Toute l'histoire tient dans un carton.די גאַנצע געשיכטע גייט אַרײַן אין איין קאַרטאָן.